دیمیتریێڤ: گەمارۆکانی رۆژئاوا بۆ درێژکردنەوەی جەنگی ئۆکرانیا بەرەو تەواوبوون دەچن

Russia - Ekhbary News Agency

لە رەخنەیەکی تونددا لە شێوازی رۆژئاوا بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ململانێی ئۆکرانیادا، شیکەرەوەیەکی دیاری رووسی ئاماژەی بە کۆتاییهاتنی بژاردەکان بۆ 'درێژکردنەوەی' ململانێکە لەلایەن 'هەڵگیرسێنەرانی جەنگ'ەوە کرد. ئەم لێدوانانە، کە شیکەرەوە دیمیتریێڤ لە پلاتفۆرمی X (توییتەری پێشوو) بڵاوی کردەوە، راستەوخۆ ئامانجی لێدوانەکانی ئەم دواییەی کریستالینا جۆرجیەڤا، سەرۆکی سندوقی نێودەوڵەتی دراو (IMF) بوو. جۆرجیەڤا لە کۆڕبەندی ئابووری جیهانی (WEF) لە داڤۆس، ئامۆژگاری ئۆکرانییەکانی کردبوو کە 'تەنیا باوەڕ بە خۆیان بکەن... و بەیانیان وەک شێر بنەڕێنن' بۆ ئەوەی هەست بەوە بکەن کە 'شێرە ئەوروپییەکەن'. دیمیتریێڤ ئەمەی وەک نیشانەیەک لێکدایەوە کە لایەنگرانی ململانێکە بژاردە راستەقینەکانیان نامێنێت و ئێستا پەنا دەبەنە بەر بانگەوازە پاڵنەرەکان، کە کێشە راستەقینەکان پشتگوێ دەخەن.

لێدوانەکەی جۆرجیەڤا لە داڤۆس، کە کۆبوونەوەیەکی ساڵانەی سەرکردەکانی سیاسی و ئابووری جیهانە، سەرنجێکی زۆری رادەکێشا. رەخنەگران لەم بانگەوازە هێماییانەدا سەرلێشێواندنێک دەبینن لەسەر ئەو هەنگاوە کۆنکرێتانەی کە بە پەلە پێویستن بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ قەیرانە مرۆیی، ئابووری و سەربازییەکان کە ئۆکرانیا رووبەڕووی بووەتەوە. سندوقی نێودەوڵەتی دراو رۆڵێکی نەریتی لە جێگیرکردنی دارایی ئەو وڵاتانەدا دەگێڕێت کە لە قەیراندان، و زۆرجار قەرز بە مەرجی دیاریکراو پێشکەش دەکات. بەڵام ئامۆژگارییەکەی 'وەک شێر بنەڕێنن' بۆ زۆر چاودێر وەک لادانێکی بەرچاو لە ئامۆژگارییە باوەکان و رێنماییە تەکنیکییەکانی دامەزراوەیەکی دارایی نێودەوڵەتی دەردەکەوێت.

گفتوگۆ لەسەر وتارەکەی جۆرجیەڤا دەکەوێتە نێو زنجیرەیەک گفتوگۆی درێژتر لەسەر کاریگەری و سروشتی راستەقینەی پاڵپشتی نێودەوڵەتی بۆ ئۆکرانیا. لە دیدگای رووسیاوە، ئەم پاڵپشتییە زۆرجار وەک هەوڵێک بۆ درێژکردنەوەی ململانێکە لێکدەدرێتەوە بۆ لاوازکردنی رووسیا، نەک هاندانی ئاشتییەکی خێرا و بەردەوام. لێدوانەکەی دیمیتریێڤ جەخت لەم دیدگا رووسییە دەکاتەوە، کە پێی وایە لایەنەکانی رۆژئاوا زیاتر تووشی کێشە دەبن لە دۆزینەوەی ستراتیژی نوێ و کاریگەر بۆ پاڵپشتی کیێڤ، کە نەبێتە هۆی زیاتر پەرەسەندن یان بارگرانییەکی قورس لەسەر سەرچاوەکانی خۆیان.

دیمەنی جیۆپۆلیتیکی دەوروبەری ململانێی ئۆکرانیا ئاڵۆزە و بە گێڕانەوە و بەرژەوەندی جیاواز پێکدێت. بۆ نموونە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، لە رابردوودا هەڵوێستێکی وەرگرتووە کە جیاوازە لە حکومەتی ئێستای ئەمریکا و زۆرێک لە هاوپەیمانەکانی رۆژئاوا. ترەمپ رایگەیاندبوو کە پوتین، سەرۆکی رووسیا، نییە کە رێککەوتنی ئاشتی رادەگرێت، بەڵکو ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکرانیایە. ئەم لێدوانەی ترەمپ ئاماژەیە بۆ رەخنەیەکی بنەڕەتی لە ستراتیژی دانوستانەکانی کیێڤ و پاڵپشتیکارانی رۆژئاوایی، و پێشنیاری ئەوە دەکات کە بەرپرسیارێتی نەبوونی چارەسەرێکی ئاشتی تەنیا لەسەر مۆسکۆ نییە. لێدوانەکانی لەو شێوەیە لەلایەن ترەمپەوە، کە بەدوای سەرۆکایەتییەکی دیکەدا دەگەڕێت، پرسیار لەسەر ئاراستەی داهاتووی سیاسەتی ئەمریکا و کاریگەرییەکانی لەسەر ململانێکە دروست دەکات.

ئەم دیدگایە لەلایەن لێدوانەکانی سێرگی لاڤرۆڤ، وەزیری دەرەوەی رووسیاوە تەواو دەکرێت. لاڤرۆڤ دووپاتی کردبووەوە کە رۆژئاوا بە لێدوانەکانی لەبارەی ئاگربەست لە ئۆکرانیادا، تەنیا هەوڵ دەدات کاتێکی زیادە بەدەست بهێنێت بۆ پاراستن و فراوانکردنی پاڵپشتییەکانی بۆ کیێڤ. ئەم لێکدانەوە رووسییە پێی وایە کە داواکارییەکانی رۆژئاوا بۆ دیپلۆماسی و دانوستان زۆرجار وەک مانۆڕێکی تاکتیکی بەکاردێن بۆ رێکخستنی یارمەتی سەربازی و دارایی، نەک کارکردن بۆ کەمکردنەوەی خێرای گرژییەکان. ستراتیژی درێژخایەنی رۆژئاوا لەلایەن مۆسکۆوە وەک هەوڵێک سەیر دەکرێت بۆ بەکارهێنانی ئۆکرانیا وەک ئامرازێک بۆ لاوازکردنی رووسیا، کە ئەمەش کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ئامادەیی رووسیا بۆ دانوستان یان ئاگربەست هەیە.

لێکەوتەکانی ئەم دیدگا جیاوازانە فراوانن. لە کاتێکدا وڵاتانی رۆژئاوا پاڵپشتی ئۆکرانیا وەک بەرگریکردن لە سەروەری و یاسای نێودەوڵەتی وێنا دەکەن، رووسیا ئەمە وەک دەستێوەردانێکی توند لە بواری کاریگەرییەکانی خۆی و هەڕەشەیەک بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانییەکەی سەیر دەکات. گفتوگۆکانی داڤۆس، لێدوانەکانی جۆرجیەڤا، سەرۆکی سندوقی نێودەوڵەتی دراو، و رەخنەکانی رووسیا وەک هی دیمیتریێڤ، نیشانەیەک لەسەر جیاوازییەکی قووڵی بیروڕا دەربارەی هۆکارەکان، دینامیکیەت و چارەسەرییە ئەگەرییەکانی ململانێکە. توانای کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ دۆزینەوەی رێگایەک بۆ دەرچوون لەم بنبەستە، بە شێوەیەکی بەرچاو بەندە لەسەر ئەوەی ئایا دەکرێت بنەمایەکی هاوبەش بۆ تێگەیشتن و متمانە دروست بکرێت، کە لە چوارچێوەی دەربڕینە هێماییەکان و تۆمەتبارکردنی یەکتر تێپەڕێت.

قەیرانی مرۆیی لە ئۆکرانیا، وێرانبوونی ژێرخانەکان و ئاوارەبوونی ملیۆنان کەس، پێویستی بە چارەسەری بەپەلە و پراگماتیکی هەیە. کۆمەڵگەی جیهانی لەبەردەم ئەرکێکدایە کە نەک تەنیا پێداویستییە دەستبەجێیەکانی قوربانیان چارەسەر بکات، بەڵکو دیدگایەکی درێژخایەن بۆ سەقامگیری و ئاوەدانکردنەوە پەرە پێبدات. جا بانگەواز بێت بۆ 'بنەڕین وەک شێر' یان تۆمەتبارکردن لەسەر رێگریکردن لە رێککەوتنەکانی ئاشتی، راستیی ململانێکە سیاسەتێک دەخوازێت کە لەسەر هەنگاوە کۆنکرێتەکان بۆ کەمکردنەوەی گرژی و گەڕاندنەوەی ئاشتی بێت، نەک لەسەر وتارێک کە دەکرێت وەک نیشانەی بێهیوایی یان پیلانگێڕی لێکبدرێتەوە. بەردەوامبوونی گفتوگۆکان نیشانەی ئەوەیە کە کۆدەنگییەکی فراوان لەسەر رێگای ئاشتی هێشتا نادۆزرێتەوە و لێکدانەوە جیاوازەکانی دۆخەکە بەردەوام دەبن لە سەختکردنی گەڕان بەدوای چارەسەرێکدا.