بەرزبوونەوەی نرخی نەوت بەهۆی شەڕی ئێرانەوە دەتوانێت پێگەی کەنەدا لە گفتوگۆکانی CUSMA بەهێز بکات

کەنەدا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

بەرزبوونەوەی نرخی نەوت بەهۆی شەڕی ئێرانەوە دەتوانێت پێگەی کەنەدا لە گفتوگۆکانی CUSMA بەهێز بکات

لە کاتێکدا شەڕی ئێران بەردەوامە لە دروستکردنی شەپۆلی شۆک لە سەرانسەری بازاڕە جیهانییەکان، و نرخی کاڵا گرنگەکان وەک نەوت، گازی سروشتی، پیت و ئەلەمنیۆم بەرز دەکاتەوە، شرۆڤەکاران پێشنیار دەکەن کە کەنەدا لە گفتوگۆ بازرگانییەکانی لەگەڵ ئەمریکادا دەستی باڵایەکی چاوەڕواننەکراوی بەدەست هێنابێت. لەگەڵ نزیکبوونەوەی پێداچوونەوەی ناچاریی ڕێککەوتننامەی کەنەدا-ئەمریکا-مەکسیک (CUSMA)، زیادبوونی پێویستی واشنتۆن بە دابینکەرانی سەلامەت و متمانەپێکراو دەتوانێت بنەمای گۆڕانکاری لە دینامیکیەتی پەیوەندی بازرگانیی ئەمریکای باکووردا بکات.

گرژییە زیادبووەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەتی داخستنی کاریگەری گەرووی هورمز لەلایەن ئێرانەوە لە وەڵامی هەڵمەتی بۆمبارانکردنی ئەمریکا-ئیسرائیل، بووەتە هۆی بەرزبوونەوەیەکی خێرای نرخی نەوتی خاو و گازی سروشتی. نزیکەی یەک لە پێنجی نەوتی جیهان بەزۆری بەم ڕێڕەوی ئاوییە گرنگەدا تێدەپەڕێت، ئەمەش تێکچوونی دەکاتە قۆرخکارییەکی گرنگ. بەڵام دەرئەنجامەکانی ململانێکان لە سووتەمەنییە فۆسیلییەکان تێدەپەڕێت؛ پیت و پۆتاشیش بەرزبوونەوەی خێرای نرخیان بەخۆوە بینیوە، ئەمەش چەند هەفتەیەک پێش وەرزی چاندن نیگەرانییەکانی سەبارەت بە ئاسایشی خۆراکی جیهانی زیاد کردووە. نرخی ئەلەمنیۆمیش بە هەمان شێوە بەرزبووەتەوە، و شەپۆلی شۆکی بەناو پیشەسازییەکانی ئەمریکادا ناردووە کە پێشتر لەگەڵ باجی زیادەدا دەجەنگان.

پسپۆران جەخت لەوە دەکەنەوە کە ئەم دۆخە لە واشنتۆن پێشینەکانی بڕیاردەران دەگۆڕێتەوە. فین ئۆسلێر هامپسۆن، پرۆفیسۆری کاروباری نێودەوڵەتی لە زانکۆی کارلتۆن، ئاماژە بەوە دەکات کە ئێستا ئەمریکا سەیری بەرهەمهێنەران و دابینکەرانی سەلامەتی خۆی «ڕەنگە کەمێک جیاوازتر» بکات لەوەی کە پێش دەستپێکردنی ململانێکان دەیبینی، کاتێک مەرجەکانی گومرگ تاکە گرنگی بوون. کەنەدا، وەک بەرهەمهێنەرێکی گەورەی زۆرێک لەم کاڵا سەرەکییانە، بەردەوام ڕۆڵی خۆی وەک دابینکەرێکی متمانەپێکراوی جێگرەوە خستووەتە ڕوو. لە کاتێکدا دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمریکا، چەندین جار ڕایگەیاندووە کە ئەمریکا پێویستی بە هیچ شتێک لە کەنەدا نییە، واقیعی ئێستای بازاڕە جیهانییەکان پێچەوانەی ئەمە دەردەخات.

داواکاریی بەپەلە بۆ ئەم سەرچاوە گرنگانە دەتوانێت ئەمریکا ناچار بکات کە ڕێبازێکی ئاشتیانەتر بەرامبەر کەنەدا بگرێتەبەر. هامپسۆن ڕوونی کردەوە: «لەناکاو، هاوبەشە نزیکەکانتان، کە ڕەنگە پەیوەندییەکی کەمێک دوژمنکارانەتان لەگەڵیاندا هەبووبێت… ڕەنگە کاتی ئەوە هاتبێت کە باش مامەڵە بکەن چونکە ئەوان شتیان هەیە کە (ترامپ) بە زۆری دەیانەوێت.» پەیوەندی نێوان کەنەدا و ئەمریکا لە ساڵانی ڕابردوودا گرژییەکی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە، کە بە باجەکانی ترامپ، داواکارییە دووبارەکانی بۆ لکاندنی کەنەدا، و تەنانەت وەسفکردنی سەرۆک وەزیران مارک کارنی وەک «حاکمێک» لە پۆستێکی سۆشیال میدیادا دیار بوو.

ڕێککەوتننامەی CUSMA، کە لە کاتی یەکەمین ئیدارەی ترامپدا گفتوگۆی لەسەر کرا، وەک قەڵغانێک بۆ هەردوو وڵات لە خراپترین کاریگەرییەکانی باجەکانی ناوبراو خزمەتی کردووە. بەڵام ترامپ پابەندبوونی خۆی بە ڕێککەوتنەکە خستووەتە ژێر پرسیارەوە، و بە «ناپەیوەندیدار» ناوی بردووە و پێشنیاری کردووە کە ڕەنگە «مەبەستەکەی خۆی بەجێهێشتبێت». پێداچوونەوەی CUSMA سێ بژاردە بۆ هەر وڵاتێک لە مانگی تەممووزدا دیاری دەکات: نوێکردنەوەی ڕێککەوتنەکە بۆ 16 ساڵی تر، کشانەوە لێی، یان ئاماژەدان بە هەردوو نوێنەکردنەوە و نەکشانەوە، کە ئەمەش پێداچوونەوەیەکی ساڵانە چالاک دەکات کە دەتوانێت گفتوگۆکان بۆ ماوەی دە ساڵ درێژ بکاتەوە.

پێشتر، ترامپ لە کاتی پێداچوونەوەی CUSMA دا سوودێکی بەرچاوی هەبوو، چونکە سیاسەتی گومرگیی هەمیشە گۆڕاوەکەی کەنەدا و مەکسیکی لە دڵەڕاوکێدا هێشتەوە و وەبەرهێنانی خاو کردەوە. ئیدارەی ئەمریکاش ئامرازەکانی تری فشاری بەکارهێناوە، وەک لێکۆڵینەوەی دژە مۆنۆپۆلیی ئەم دواییەی وەزارەتی داد لەسەر بەرهەمهێنەرانی پیت، لەوانەش Nutrien ی ساسکاچوان، سەبارەت بە هاوکاری و دیاریکردنی نرخ. هەرچەندە حکومەتی پارێزگاکە جەختی لەوە کردەوە کە «پیت کاڵایەکی جیهانییە کە لە ژینگەیەکی زۆر کێبڕکێدا مامەڵەی پێوە دەکرێت»، بەڵام ئەم لێکۆڵینەوانە جەخت لەسەر گرنگی واشنتۆن بۆ کۆنترۆڵکردنی زنجیرەکانی دابینکردنی گرنگ دەکەنەوە.

ئینۆ ماناک، هاوڕێی باڵا بۆ بازرگانی نێودەوڵەتی لە ئەنجومەنی پەیوەندییە دەرەکییەکان، جەخت لەوە دەکاتەوە کە ململانێی ئێران و شۆکەکانی نرخ کە دروستی کردووە، دەبێت واشنتۆن بیر بهێنێتەوە کە لە کاتی گفتوگۆکردن لەسەر داهاتووی CUSMA، ئەمریکا پشت بە وڵاتانی تر دەبەستێت. ماناک ڕایگەیاند: «پێویستمان بە هاوبەشی متمانەپێکراو هەیە ئەگەر بمانەوێت بەڕاستی هەندێک لەم ئاستەنگانە چارەسەر بکەین و لەم شۆکانە ڕزگارمان بێت.» ئەو وتیشی کە کەنەدا، وەک بەرهەمهێنەرێکی گەورەی کاڵا، بۆ بنەمای پیشەسازی ئەمریکا زۆر گرنگە، و ئاماژەی بە پۆتاش، نەوت و بازاڕی یەکگرتوو کرد.

ماناک پێشنیار دەکات کە «عەقڵییەتی چونە ناو گفتوگۆکان ئێستا ڕەنگە کەمێک بگۆڕێت و کەنەدا بۆشایی بدات بۆ ئەوەی سەرنج بخاتە سەر ئەو پرسانە و بڵێت: 'سەیر بکەن، ئێمە دەمانەوێت لەگەڵ ئێوە کار بکەین. ئێمە بۆ ماوەیەکی زۆر لەگەڵ ئێوە کارمان کردووە. لێرەدا ئەو شتانە هەن کە ڕەنگە بتوانین بۆ بەهێزکردنی ئەم پەیوەندییانە بیکەین نەک لاوازکردنیان.'» جگە لەوەش، ڕەنگە کەنەدا سوودێکی لە ناپەسەندبوونی قووڵی شەڕی ئێران لەنێو ئەمریکییەکاندا وەرگرتبێت، کە خۆیان بۆ هەڵبژاردنەکانی نیوەی خولی لە مانگی نۆڤەمبەردا ئامادە دەکەن. هەرچەندە ئەمە بەو مانایە نییە کە هەڕەشەکانی ترامپ کۆتایی دێن، بەڵام ژینگەی ئێستا دەرفەتێکی ناوازە بە کەنەدا دەدات بۆ جەختکردنەوە لە بەرژەوەندییەکانی لە دۆخێکی بازرگانیی گۆڕاودا.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری