وەزیری دەرەوەی چین وانگ یی داوای وەستانی دەستبەجێی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی سەر ئێران دەکات و هۆشداری دەدات لە گۆڕینی ڕژێم

جیهان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

وەزیری دەرەوەی چین وانگ یی داوای وەستانی دەستبەجێی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی سەر ئێران دەکات و هۆشداری دەدات لە گۆڕینی ڕژێم

لە دەستێوەردانێکی دیپلۆماسی گرنگدا، وەزیری دەرەوەی چین وانگ یی بە توندی داوای وەستاندنی دەستبەجێی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان دژی ئێرانی کرد، بە تایبەتی ئاماژەی بە کردەوەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل دا. وانگ لەم دواییانەدا باسی لە نیگەرانی قووڵی پەکین لەسەر زیادبوونی گرژییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کرد، ڕایگەیاند کە ململانێی ئێستا "لە بنەڕەتدا شەڕێک نەبوو کە دەبوو ڕووبدات." لێدوانەکانی هەڵوێستێکی ڕوون و بەهێزی چین نیشان دەدەن، کە داوای کەمکردنەوەی گرژییەکان و ڕێزگرتن لە سەقامگیری ناوچەیی دەکات لەناو دۆخێکی جیۆپۆلیتیکی ناجێگیردا.

لێدوانی وانگ یی تەنها بە بانگەوازێک بۆ ئاگربەست کۆتایی نەهات. ناوبراو بەردەوام بوو لە دەرکردنی هۆشدارییەکی توند دژی هەوڵە دەرەکییەکان بۆ ورووژاندنی پشێوی سیاسی، و جەختی لەوە کردەوە کە "هەوڵەکانی گۆڕینی ڕژێم پشتگیری خەڵک بەدەست ناهێنن." ئەم لێدوانە تایبەتە بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ئامۆژگارییەکی ڕاستەوخۆ بۆ ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لێکدەدرێتەوە، کە لە مێژوودا وەک لایەنگری گواستنەوەی دیموکراسی یان گۆڕینی ڕژێم لەو نەتەوانەدا کە بە دوژمنکار دادەنرێن، سەیر کراون. پەکین بە بەردەوامی پشتگیری لە بنەمای دەستوەرنەدان لە کاروباری ناوخۆی دەوڵەتە خاوەن سەروەرییەکان کردووە، و ئەو جۆرە دەستێوەردانانە بە ناسەقامگیر و زیانبەخش دەزانێت.

کاتی لێدوانی وانگ یی زۆر گرنگە، چونکە لەناو گرژییە توندەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دێت، بە تایبەتی دوای ئەو پەرەسەندنە نوێیانەی کە ئێران، ئیسرائیل و ئەمریکای تێدابوو. لەکاتێکدا سروشتی وردی "ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان" کە وانگ یی ئاماژەی پێداوە بەرفراوان دەمێنێتەوە، ئەوا کۆمەڵێک چالاکی دەگرێتەوە، لە هێرشی ئاسمانی و ڕێوشوێنی بەرگرییەوە تا مانۆڕە ستراتیژییە فراوانترەکان کە لە مانگەکانی ڕابردوودا ناوچەکەیان نیشان داوە. چین، وەک ئەندامێکی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان و هێزێکی گەورەی جیهانی، بە بەردەوامی داوای چارەسەری دیپلۆماسی و پابەندبوون بە یاسای نێودەوڵەتی کردووە لە چارەسەرکردنی ناکۆکییەکاندا.

پێگەی پەکین لەسەر بنەماکانی سیاسەتی دەرەوەی درێژخایەنی خۆی دامەزراوە، کە سەروەری نیشتمانی، یەکپارچەیی خاک و دەستوەرنەدان بە پێشینەی کارەکانی دادەنێت. بۆ چین، سەقامگیری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست تەنها بابەتێکی یاسای نێودەوڵەتی نییە، بەڵکو پێداویستییەکی ئابووری ستراتیژیشە، بە لەبەرچاوگرتنی پشت بەستنی زۆری بە ناوچەکە بۆ دابینکردنی وزە. هەر ململانێیەکی بەرفراوان یان ناسەقامگیرییەکی درێژخایەن دەتوانێت کاریگەری قووڵی لەسەر بازاڕەکانی وزەی جیهانی و زنجیرەکانی دابینکردن هەبێت، و ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بەرژەوەندییە ئابوورییەکانی چین هەبێت.

سەرەڕای ئەوەش، بانگەوازی چین بۆ ئاگربەست و هۆشدارییەکەی دژی هەوڵەکانی گۆڕینی ڕژێم دەتوانرێت لە ڕوانگەی کێبڕکێی جیۆپۆلیتیکی فراوانتری لەگەڵ ئەمریکادا سەیر بکرێت. پەکین بە دانانی خۆی وەک لایەنگرێکی ئاشتی، سەقامگیری و پابەندبوون بە بنەما نێودەوڵەتییەکان، هەوڵدەدات مۆدێلێکی جێگرەوەی سەرکردایەتی جیهانی پێشکەش بکات، کە جیاواز بێت لەوەی کە زۆرجار وەک دەستێوەردانی ڕۆژئاوایی وەسفی دەکات. ئەم گێڕانەوەیە لەگەڵ زۆرێک لە نەتەوەکانی باشووری جیهاندا دەنگ دەداتەوە، کە نیگەرانی هاوشێوەیان لەسەر دەستێوەردانی دەرەکی هەیە.

لێدوانەکانی وەزیری دەرەوەی چین بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ ڕەخنە لە کاریگەری و شەرعییەتی چارەسەرە سەربازییەکان بۆ کێشە جیۆپۆلیتیکییە ئاڵۆزەکان دەگرێت. جەختکردنەوەی ناوبراو لەسەر ئەوەی کە ململانێیەک "نەدەبوو ڕووبدات" ئاماژە بەو بڕوایە دەکات کە ڕێگا دیپلۆماسییەکان یان بە تەواوی لێکۆڵینەوەیان لەسەر نەکراوە یان پێشوەختە وازیان لێهێنراوە. ئەم دیدگایە لەگەڵ ڕێبازی گشتی چین بۆ پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا یەکدەگرێتەوە، کە فرەلایەنی و گفتوگۆ بەسەر کردەوەی سەربازی تاکلایەنانەدا دەخاتە پێشەوە.

دەستەواژەی "گۆڕینی ڕژێم پشتگیری خەڵک بەدەست ناهێنێت" بە تایبەتی بەهێزە. ئەمە شەرعییەتی دیموکراسی دەخاتە ژێر پرسیارەوە کە زۆرجار لەلایەن نەتەوەکانەوە داوای دەکەن کە داوای ئەم جۆرە گۆڕانکارییانە دەکەن، و پێشنیاری ئەوە دەکات کە گۆڕانکارییە سەپێنراوەکان متمانەی ڕاستەقینەی خەڵکیان نییە و لە درێژخایەندا سەرکەوتوو نابن. ئەم ئارگومێنتە بۆ بێ شەرعییەتدان بە فشارە دەرەکییەکان لەسەر حکومەتەکان خزمەت دەکات، کە چین خۆی بەهۆی پێکهاتەی سیاسی ناوخۆیی خۆیەوە پشتیوانی لێدەکات.

چاودێران ئاماژە بەوە دەکەن کە هەوڵە دیپلۆماسییەکانی چین لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ساڵانی ڕابردوودا چڕتر بووەتەوە، کە ڕەنگدانەوەی بەرژەوەندییە ئابووری و ستراتیژییە گەشەسەندووەکانیەتی لە ناوچەکەدا. پەکین هەوڵیداوە خۆی وەک نێوەندگیرێکی بێلایەن نمایش بکات، و گفتوگۆ لە نێوان ڕکابەرە ناوچەییەکاندا پەرە پێبدات و هاوکاری ئابووری پێش بخات. بۆیە، لێدوانی وانگ یی تەنها کاردانەوەیەک نییە بەرامبەر بە ڕووداوەکانی ئێستا، بەڵکو دووپاتکردنەوەی ئامانجە نەگۆڕەکانی سیاسەتی دەرەوەی چین و ئارەزوویەتی بۆ گێڕانی ڕۆڵێکی دیارتر لە حوکمڕانی جیهانی و چارەسەرکردنی ململانێکاندا.

کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بە وردی چاودێری ئەوە دەکات کە چۆن ئەمریکا، ئیسرائیل و ئێران وەڵامی بانگەوازی چین دەدەنەوە. لەکاتێکدا کاریگەری پەکین لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا حاشا هەڵنەگرە، بەڵام توانای ئەوەی کە بە تاکلایەنە ڕێڕەوی ئۆپەراسیۆنە سەربازییە بەردەوامەکان بگۆڕێت، سنووردارە. سەرەڕای ئەوەش، دەنگە دیپلۆماسییە بەهێزەکەی کێشێکی بەرچاو بە کۆمەڵە بانگەوازە نێودەوڵەتییەکانی گەشەسەندووی ئاشتی و خۆگرتن دەبەخشێت لە ناوچەیەکدا کە بەردەوام لەسەر لێواری مەترسیدایە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری