ئێران گرژییەکان قووڵتر دەکاتەوە: سوپاکانی یەکێتی ئەوروپا لەنێو گرژییەکانی ئەمریکا و نائارامی ناوخۆیی وەک گرووپی تیرۆریستی ناسێندران

جیهانی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ئێران گرژییەکان قووڵتر دەکاتەوە: سوپاکانی یەکێتی ئەوروپا لەنێو گرژییەکانی ئەمریکا و نائارامی ناوخۆیی وەک گرووپی تیرۆریستی ناسێندران

لەنێو پەرەسەندنێکی بەرچاوی گرژییە دیپلۆماسی و ئەمنییەکاندا، پەرلەمانی ئێران بە فەرمی هەموو هێزە سەربازییەکانی یەکێتی ئەوروپای وەک ڕێکخراوی تیرۆریستی ناساندووە. ئەم هەنگاوە جەختکردووە، کە لەلایەن سەرۆکی پەرلەمان محەمەد باقر قالیبافەوە ڕاگەیەندرا، وەڵامێکی ڕاستەوخۆ و بەهێزە بۆ بڕیاری ئەم دواییەی یەکێتی ئەوروپا بۆ ناساندنی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی (سپا)، کە هێزێکی نیمچە سەربازی بەهێزی ئێرانە، وەک قەوارەیەکی تیرۆریستی. ئەم ڕاگەیاندنە جەخت لەسەر بڕیاری نەگۆڕی تاران دەکاتەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەوەی کە وەک دەستێوەردانی دەرەکی دوژمنکارانە سەیری دەکات، ئەمەش زیاتر سووڕی سزاکانی یەک لەدوای یەک و ناساندنەکان قووڵتر دەکاتەوە کە مەترسی لەسەر ناسەقامگیرکردنی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی پڕ لە ئاڵۆزی دروست دەکات.

لە ڕاگەیاندنی پەرلەماندا، کە ڕۆژی یەکشەممە کرا، پەرلەمانتاران جلی سپایان پۆشی وەک نیشاندانی هاوپشتییەکی بەهێزی سیمبولی لەگەڵ ئەم هێزە تایبەتە. سەرۆکی پەرلەمان قالیباف بە توندی ڕەخنەی لە هەنگاوەکەی یەکێتی ئەوروپا گرت و ڕایگەیاند کە بە ئامانجکردنی پاسداران، کە وەک "گەورەترین بەربەست لەبەردەم بڵاوبوونەوەی تیرۆر بۆ ئەوروپا" وەسفی کرد، ئەوروپییەکان "پێی خۆیان تەقاندووە" و بەهۆی "گوێڕایەڵی کوێرانە بۆ ئەمریکییەکان" دژی بەرژەوەندییەکانی خۆیان هەڵسوکەوتیان کردووە. هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە لیژنەی پەرلەمانی ئاسایشی نیشتمانی گفتوگۆ لەسەر دەرکردنی نوێنەرانی سەربازی وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا دەکات، ئەمەش ئاماژەیە بۆ دابەزاندنی ئەگەری پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان و پەیوەندی سەربازی لەگەڵ وڵاتانی ئەوروپا. ئەم ڕێوشوێنە تۆڵەسەندنەوەیە، کە لە مادەی 7ی یاسای ئێران بۆ بەرەنگاربوونەوەی ناساندنی سوپای پاسداران وەک ڕێکخراوی تیرۆریستی جێگیرکراوە، ڕەنگدانەوەی کەلێنێکی قووڵترە لەنێوان تاران و زلهێزە ڕۆژئاواییەکان.

ئەم پەرەسەندنە نوێیە لەسەر بنەمای گرژییە توندەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا دێت، کە بە هاوسەنگییەکی ناسەقامگیر لەنێوان بانگەوازەکانی دیپلۆماسی و هەڕەشە سەربازییە ئاشکراکان دیاریکراوە. مەسعود پزیشکیان، سەرۆکی ئێران، چەندین جار جەختی لەسەر "پێویستی دامەزراندنی پرۆسە دیپلۆماسییەکان" بۆ کەمکردنەوەی دۆخەکە لەگەڵ واشنتۆن کردووەتەوە. ئاژانسی هەواڵی فەرمی ئیرنا ڕاپۆرتی پەیوەندی تەلەفۆنی پزیشکیانی لەگەڵ عەبدولفەتاح سیسی، سەرۆکی میسر، بڵاوکردەوە، کە تێیدا جەختی لەسەر هەڵوێستی ئێران کردەوە کە هەرگیز بەدوای جەنگدا نەگەڕاوە و بە توندی پێی وایە کە ململانێ سوود بە ئێران، ئەمریکا، یان ناوچەکە بە گشتی ناگەیەنێت. هاوکات لەگەڵ ئەم هەستەدا، عەلی لاریجانی، سکرتێری گشتی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی ئێران، لەم دواییانەدا لە سۆشیال میدیادا ڕایگەیاند کە "پێکهێنانی چوارچێوەیەک بۆ گفتوگۆکان لە پێشەوەیە"، ئەمەش ئەو شتەی کە وەک "گێڕانەوەیەکی شەڕی میدیایی دەستکرد" ناوی برد، بە گومانەوە لێی ڕوانی.

بەڵام، ئەم دەستپێشخەرییە دیپلۆماسییانە هاوکاتن لەگەڵ زیادبوونێکی بەرچاو لە هەڵوێستی سەربازیدا. دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لەکاتێکدا دانی بەوەدا نا کە ئێران "لەگەڵمان قسە دەکات"، هاوکات ئاماژەی بە ئەگەری هەنگاوی سەربازی دا و وتی: "دەبینین دەتوانین شتێک بکەین یان نا، ئەگەرنا دەبینین چی ڕوودەدات... ئێمە کەشتیگەلێکی گەورەمان بەرەو ئەوێ دەچێت." ئەم لێدوانەی ترەمپ، کە بە کەناڵێکی ئەمریکی درا، لەکاتێکدا بوو کە ڕاپۆرتەکان پشتڕاستیان کردەوە کە چەندین کەشتی جەنگی ئەمریکی، لەوانەش فڕۆکەهەڵگرێکی بە وزەی ئەتۆمی، لە نزیک ئێران جێگیرکراون. بوونی کەشتیی فڕۆکەهەڵگری یو ئێس ئێس ئەبراهام لینکۆڵن و کەشتییە جەنگییەکانی دیکە لە دەریای عەرەبدا ترسی لە ململانێیەکی نزیک دروست کردووە، ئەمەش نیگەرانییەکە کە بە هۆشداری توندی ئایەتوڵڵا عەلی خامنەی، ڕێبەری باڵا، زیاتر بووە. ڕێبەرە 86 ساڵانەکە هۆشداریدا کە هەر هێرشێکی ئەمریکا بۆ سەر ئێران "شەڕێکی هەرێمایەتی" لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەڵدەگیرسێنێت و جەختی کردەوە: "ئێمە هۆکاری شەڕ نین و نامانەوێت هێرش بکەینە سەر هیچ وڵاتێک. بەڵام گەلی ئێران گورزێکی بەهێز لە هەر کەسێک دەدات کە هێرشی بکاتە سەر یان بێزاری بکات." ئەم لێدوانانە دوای هێرشە سنووردارەکانی ئەمریکا بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران لە ساڵی ڕابردوودا دێن، کە بەشێک بوون لە شەڕێکی کورتخایەنی ئیسرائیل-ئێران، ئەمەش بۆ چوارچێوەی مێژوویی پێکدادانە سەربازییەکان زیاد دەکات.

جگە لە یاری شەتڕەنجی جیۆپۆلیتیکی، ئێران ڕووبەڕووی ئاستەنگە ناوخۆییە گەورەکانیش بووەتەوە. ئایەتوڵڵا خامنەی لەم دواییانەدا ناڕەزایەتییە سەرتاسەرییەکانی دژ بە حکومەت، کە سەرکوتکردنی توندوتیژییان بەخۆوە بینیوە، وەک هەوڵێکی "کودەتا" وەسف کرد. "ئاژاوەگێڕانی" تۆمەتبار کرد بە هێرشکردنە سەر دامەزراوە حکومییەکان، بانکەکان، مزگەوتەکان، و تەنانەت سووتاندنی قورئان، و بانگەشەی ئەوەی کرد کە "کودەتاکە سەرکوت کرا." سەرکوتکردنی توندوتیژی ئەم ناڕەزایەتییانە، لە ڕاستیدا، هۆکاری سەرەکی بڕیاری یەکێتی ئەوروپا بوو بۆ ناساندنی سپا وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی، ئەمەش پەیوەندییە ئاڵۆزەکەی نێوان سەقامگیری ناوخۆیی ئێران و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی نیشان دەدات.

سەرباری ئاڵۆزییە ناوخۆییەکان، تەقینەوەیەک کە بەهۆی دزەکردنی گازەوە ڕوویدا، بینایەکی نیشتەجێبوونی لە شاری بەندەر عەباس گرتەوە، کە بووە هۆی گیانلەدەستدانی دڵتەزێنی کچێکی 4 ساڵە و برینداربوونی چەند کەسێکی تر. ئەم ڕووداوە تەنها ڕۆژێک پێش مانۆڕێکی دەریایی ئێرانی پلان بۆ داڕێژراو لە گەرووی هورمز، کە بەندەر عەباس لێی هەڵکەوتووە، ڕوویدا، ئەمەش جەخت لەسەر ئەو ڕووداوە ناوخۆیی و ئامادەیی سەربازییە بەردەوامە لە ناوچەکەدا دەکاتەوە.

لە ڕووی ئابوورییەوە، گەمارۆکانی ئەمریکا بەردەوامن لە فشار خستنە سەر تاران. دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لەم دواییانەدا ڕایگەیاند کە ڕێککەوتنێک کراوە بۆ ئەوەی هیندستان نەوتی ڤەنزوێلا بکڕێت لەبری نەوتی خاوی ئێران، ئەمەش ئەگەر پشتڕاست بکرێتەوە، زیاتر گەمارۆکانی سەر هەناردەی نەوتی ئێران توندتر دەکاتەوە. هیندستان بەهۆی گەمارۆکانی ئەمریکاوە پێشتر هەناردەی نەوتی ئێرانی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمکردووەتەوە و بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی وزە ڕووی لە ڕووسیا کردووە، بەتایبەتی دوای ئەوەی گەمارۆکانی ڕۆژئاوا دوای داگیرکردنی ئۆکرانیا نرخەکانی نەوتی ڕووسیایان دابەزاند. لەکاتێکدا ترەمپ پێشتر گومرگی زۆری لەسەر هاوردەکانی هیندستان سەپاندبوو بۆ ڕێگریکردن لە کڕینی نەوتی ڕووسی، سکۆت بێسێنت، وەزیری خەزێنەی ئەمریکا، ئاماژەی بە ئەگەری کەمکردنەوەی نیوەی ئەم گومرگانە دا، بە پشتبەستنی هیندستان بە نەوتی ڕووسی. ئەم مانۆڕە ئاڵۆزانەی دیپلۆماسی وزە، هەوڵی فراوانتری واشنتۆن بۆ گۆشەگیرکردنی ئێران لە ڕووی ئابوورییەوە نیشان دەدات.

لە کاتێکدا داواکارییەکانی ئەمریکا و ڕۆژئاوا بۆ ئەوەی ئێران بەرنامە ناوەکییەکەی سنووردار بکات وەک بەربەستێکی بەرچاو ماوەتەوە، دۆخی ئێستا دۆخێکی زۆر وریاییە. هەردوو واشنتۆن و تاران ئامادەیی خۆیان بۆ گفتوگۆ دەردەبڕن، بەڵام هەنگاوەکانیان، لە بڵاوەپێکردنی سەربازییەوە تا ناساندنە تۆڵەسەندنەوەکان، وێنەیەکی بێ باوەڕی قووڵ و پێکدادانێکی پەرەسەندو دەخاتەڕوو. کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بە وردی چاودێری دەکات، ئاگادارە کە هەر هەڵەیەکی بچووک دەتوانێت ململانێیەکی هەرێمایەتی فراوانتر بە لێکەوتەی جیهانی وێرانکەرەوە هەڵبگیرسێنێت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری