لەشەلەلی بودجەیی نزیک لە ئەمریکا: چاوەڕوانی چارەسەرێکی یەکلاکەرەوە "تا سێشەممە" بۆ خۆپاراستن لە داخستن

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

لەشەلەلی بودجەیی نزیک لە ئەمریکا: چاوەڕوانی چارەسەرێکی یەکلاکەرەوە "تا سێشەممە" بۆ خۆپاراستن لە داخستن

لۆژەی کاتژمێر لە واشنتۆن دەستی پێکردووە، لە کاتێکدا سێبەری لەشەلەلێکی بودجەیی نوێ، کە بە گشتی وەک "داخستنی حکومەت" (shutdown) ناسراوە، بەسەر ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەسوڕێتەوە. لەگەڵ نزیکبوونەوەی مەترسیداری وادەی کۆتایی، لایەنە سیاسییەکان خەریکی گفتوگۆی چڕوپڕن بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی دارایی تا ڕۆژی سێشەممە. ئەم وادەیە یەکلاکەرەوەیە وەک دوا هەل سەیر دەکرێت بۆ خۆپاراستن لە وەستانێکی لەوانەیە وێرانکەر بێت بۆ خزمەتگوزارییە فیدراڵیەکان، کە لێکەوتەکانی دەتوانن بەسەر ئابووری و کۆمەڵگای ئەمریکادا بڵاوببنەوە.

هەڕەشەی "داخستنی حکومەت" کاتێک سەر هەڵدەدات کە کۆنگرێس ناتوانێت یاساکانی تەرخانکردنی پێویست بۆ دابینکردنی بودجەی کاری حکومەت پەسەند بکات. بەبێ ئەم ڕێگەپێدانانە، دەزگا فیدراڵیەکانی کە بە "نا-سەرەکی" دادەنرێن ناچار دەبن چالاکییەکانیان ڕابگرن. پاشان سەدان هەزار کارمەندی فیدراڵی دەخرێنە سەر مۆڵەتی بێ مووچە، لە کاتێکدا خزمەتگوزارییە گشتییە سەرەکییەکان، لە دەرکردنی پاسپۆرتەوە تا پاراستنی پارکە نەتەوەییەکان، پەکدەخرێن یان دادەخرێن. لەشەلەل تەنها کێشەیەکی کارگێڕی نییە؛ ئەو دابەشبوونە ئایدیۆلۆژییە قووڵانە دەنوێنێت کە لەناو دیمەنی سیاسی ئەمریکادا هەن، کە زۆر جار بەهۆی کێشە بودجەییەکان و ناکۆکی لەسەر پێشینەکانەوە خراپتر دەبن.

لە دڵی ئەم بنبەستەدا ناکۆکییەکانی نێوان دوو پارتی سیاسی سەرەکی، دیموکراتەکان و کۆمارییەکان، سەبارەت بە ئاستی خەرجییەکان و ئاراستەکانی سیاسەتدا هەیە. لە کاتێکدا ئیدارەی ئێستا و هاوپەیمانەکانی لە کۆنگرێسدا پاڵ بە بودجەیەکەوە دەنێن کە بەرنامە کۆمەڵایەتی و ژینگەییەکانیان ڕەنگدانەوەی بێت، ئۆپۆزسیۆن زۆر جار داوای کەمکردنەوەی خەرجییەکان و لەخۆگرتنی ڕێوشوێنی پارێزگار دەکات. ئەم ناکۆکیانە ساڵانە لە کاتی پرۆسەی بودجەدا دەردەکەون، بەڵام کاتێک وادەی کۆتایی، کە بە شێوەیەکی نەریتی کۆتایی ساڵی داراییە، بەبێ ڕێککەوتن نزیک دەبێتەوە، بە تایبەتی توند دەبنەوە.

لێکەوتەکانی ئەم جۆرە داخستنە فرەچەشنن و زۆر جار کەم نرخێنراون. لە ڕووی ئابوورییەوە، "داخستنی حکومەت" دەتوانێت ببێتە هۆی لەدەستدانی متمانەی بازاڕ، پەکخستنی زنجیرەکانی دابینکردن، و کەمبوونەوەی بەکاربردن بەهۆی نادڵنیایی لە داهاتی کارمەندانی فیدراڵی. دەزگاکانی ڕیزبەندیی باوەڕپێکراویش دەتوانن ڕیزبەندیی باوەڕپێکراوی وڵاتەکە دابەزێنن، بەمەش تێچووی قەرزکردن بۆ حکومەت زیاد دەکەن. جگە لە ژمارەکان، کاریگەرییەکە لەسەر هاوڵاتیان ڕاستەوخۆیە: دواکەوتن لە پرۆسێسکردنی داواکارییەکانی ڤیزا، پەکخستنی توێژینەوە زانستییەکان، یان داخستنی مۆزەخانە نەتەوەییەکان، هەموویان نموونەی بەرجەستەی ئەو بێسەروبەرییەن کە دروست دەبێت.

مێژووی نزیکی ویلایەتە یەکگرتووەکان پڕە لە چەندین "داخستنی حکومەت"ی دیار، کە هەریەکەیان شوێنەواری خۆی بەجێهێشتووە. بنبەستەکانی ساڵانی 1995-1996، 2013 و 2018-2019 توانای ئەم بنبەستانەیان نیشاندا کە دەتوانن حکومەت بۆ چەندین ڕۆژ، تەنانەت چەندین هەفتە پەکبخەن، لەگەڵ خەرجییە ئابوورییەکان و داخورانی متمانەی گشتی. هەر ئەڵقەیەک وێنەی سیستەمێکی سیاسی ناکارامە بەهێز دەکات، کە ناتوانێت لەسەر پرسە بنەڕەتییەکان ڕێکبکەوێت، تەنانەت بە زیانی هاوڵاتیانی خۆی.

گفتوگۆکانی ئێستا لەسەر ئەگەری پەسەندکردنی بڕیارێکی بەردەوام (CR) چڕبووەتەوە، کە ڕێوشوێنێکی کاتیی داراییە و ڕێگە بە حکومەت دەدات بۆ چەند هەفتە یان چەند مانگێکی تر کراوە بێت، ئەمەش کات دەدات بۆ دۆزینەوەی ڕێککەوتنێکی گەورەتر لەسەر دوازدە یاسای تەرخانکردنی ساڵانە. بەڵام، تەنانەت تێپەڕاندنی CRیش دەتوانێت قورس بێت ئەگەر هەموارکردنی مشتومڕاوی پێوە بێت. سەرکردەکانی کۆنگرێس و نوێنەرانی دەسەڵاتی جێبەجێکردن لەژێر فشارێکی زۆردان بۆ قوربانیدان و خۆپاراستن لە زیانی قەرەبوونەکراو.

گومانێکی وریایانە کە وادەی سێشەممەی گرتووەتەوە، ئاماژە بەوە دەکات کە سازشێکی کۆتا خولەک ئەگەری هەیە. پێویستی خۆپاراستن لە "داخستنی حکومەت" پێش ماوەیەکی چالاکیی ئابووری بەرز یان ڕووداوە گەورەکان دەتوانێت وەک هاندەرێک خزمەت بکات. بەڵام، ناسکی ئەم ڕێککەوتنە کاتییانە کێشەیەکی سیستەماتیکی گەورەتر دەخاتە ڕوو: نەتوانینی بەردەوامی یاسادانەران بۆ پلان دانان و دابینکردنی بودجەی حکومەت بە شێوەیەکی جێگیر و پێشبینیکراو. خەڵکی ئەمریکا و کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بە نیگەرانییەوە چاوەڕێ دەکەن بزانن ئایا ئەمجارە ژیری زاڵ دەبێت، یان وڵاتەکە جارێکی تر بەرەو لەشەلەلێکی ناپێویست دەڕوات.

لینکی ئاژانسی هەواڵی ئەخباری