NGT فەرمانی کرد بە هەنگاوی بەپەلە بۆ زیندووکردنەوەی ژینگەی ماسییە ڕەسەنەکانی یامونا لەناو کەمبوونەوەیەکی مەترسیداردا

هندستان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

NGT فەرمانی کرد بە هەنگاوی بەپەلە بۆ زیندووکردنەوەی ژینگەی ماسییە ڕەسەنەکانی یامونا لەناو کەمبوونەوەیەکی مەترسیداردا

لە بڕیارێکی مێژووییدا کە قەیرانی ژینگەیی توند کە ڕووباری یامونای گرتووەتەوە، دادگای نیشتمانیی سەوز (NGT)ی هیندستان ڕێنماییەکی گشتگیری بۆ حکومەتی دەلھی و چەند ویلایەتێکی دیکە دەرکردووە، داوای جێبەجێکردنی خێرای ڕاسپاردە گرنگەکانی سەنتەری توێژینەوەی ماسییە ناوخۆییەکان (CIFRI) دەکات. سەرنجی دادگا ڕاستەوخۆ لەسەر پاراستنی جۆرە ماسییە ڕەسەنە کەمبووەکانی ڕووبارەکەیە، کە ژمارەیان بەهۆی دەیان ساڵ پیسبوونی بێ کۆنتڕۆڵ و ناتەوازی ژینگەیی وێران بووە.

فەرمانی NGTی 29ی کانوونی دووەم، کە لەلایەن لیژنەیەکەوە دەرکرا کە لە سەرۆکی دادگا، دادوەر پراکاش شریڤاستاڤا و ئەندامی شارەزا ئەی سێنتیل ڤێل پێکهاتبوو، بە ڕوونی کەمبوونەوەی خێرای جۆرە ماسییە ڕەسەنەکانی بە پیسبوونی بەرفراوانەوە گرێدایەوە کە یامونای گرتووەتەوە. ئەم دەستێوەردانە دادوەرییە لە سەرنجدانی دادگا بە ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەوانیی قایلکەرەوە سەرچاوە دەگرێت، کە توێژینەوەیەکی ICAR-CIFRI لە پرایاگراجی خستەڕوو. توێژینەوەکە وێنەیەکی تاریکی کێشا، کە کەمبوونەوەیەکی بەرچاو لە ژمارەی جۆرە ماسییە هیندییە ئایکۆنییەکان وەک کاتلا، ڕۆهو، نایان، پادین، گۆنچ، چیتال، ڕێنگان، ڕێثا، بامچار (مارماسی) و ماهاشیر نیشاندا. ئەم قەیرانە زیاتر ئاڵۆزتر بوو بە زیادبوونی مەترسیداری هەشت جۆری ماسی بیانی، لەوانە کارپی باو، کارپی زیوی، بیگ هێد، مانگوری تایلەندی، کارپی گژوگیا، تیلاپیا، ماسی تیمساح و باس، کە زیاتر ڕکابەرییان کردووە و کاریگەرییان لەسەر ژیانی ئاوی ڕەسەن دروست کردووە.

لە ناسینەوەی سروشتی فرە لایەنی ئەم ئاڵنگارییە ژینگەییەدا، ڕێنماییەکانی دادگا لە هەوڵەکانی پاراستن تێدەپەڕێت. بە تایبەتی فەرمانی بە ئەنجومەنی ئاوی دەلھی (DJB)، ئەرکی نیشتمانی بۆ گانگای پاک (NMCG) و ئەنجومەنی ناوەندی کۆنترۆڵی پیسبوون (CPCB) کردووە کە خێراتر کاری دانان و کارپێکردنی وێستگەکانی چارەسەرکردنی ئاوەڕۆ (STPs) لە یەکە کارگێڕییە ناوخۆییەکانی شارەکان (ULBs) کە بەدرێژایی یامونا هەڵکەوتوون. ئامانجی سەرەکی دڵنیابوونە لەوەی کە هەموو ئاوە چارەسەرکراوەکانی کە دەڕژێنرێنە ڕووبارەکە بە بەردەوامی ستانداردە توندەکانی پێویست بۆ پشتگیریکردنی ژیانی ئاوی جێبەجێ بکەن. ئەم سەرنجخستنە سەر بەڕێوەبردنی ئاوەڕۆ زۆر گرنگە، چونکە ئاوەڕۆی چارەسەرنەکراو یان بە باشی چارەسەرنەکراو هۆکاری سەرەکییە لە تێکچوونی ڕووبارەکە.

لیژنەی NGT نیگەرانی خۆی لەسەر کاریگەریی پرۆگرامەکانی پاراستنی ئێستا دەربڕی، ئاماژەی بەوەدا کە سەرەڕای هەوڵە جۆراوجۆرەکان، ژمارەی ماسییە ڕەسەنەکان بەردەوامە لە کەمبوونەوە. دادگاکە ڕایگەیاند: "تێبینی دەکرێت کە هەرچەندە دەزگا جیاوازەکان هەنگاویان ناوە بۆ پاراستنی ماسییە ڕەسەنەکانی ڕووباری یامونا، بەڵام سەرەڕای ئەم پرۆگرامانە، ژمارەی ماسییە ڕەسەنەکان ڕێژەیەکی کەمبووەوەی نیشانداوە. لەبەر ئەوە، پێویستە پرۆگرامە ئەنجامدراوەکان دووبارە هەڵسەنگاندن بکرێن و دڵنیابین لەوەی کە بە شێوەیەکی کاریگەر لەسەر ئاستی زەوی جێبەجێ دەکرێن،" داوای هەڵسەنگاندنێکی ڕەخنەیی و جێبەجێکردنێکی بەهێزی ستراتیژییەکان دەکات.

ڕاسپاردە گشتگیرەکانی ICAR-CIFRI، پرایاگراج، کە دادگا جێبەجێکردنیانی لەلایەن حکومەتە ناوخۆییەکانەوە فەرمانی پێکردووە، کۆمەڵێک دەستێوەردانی فراوان دەگرێتەوە. ئەمانە بریتین لە قەدەغەکردنی توندی کەرەستەی ڕاوکردنی نایاسایی، لەگەڵ چاودێری، کۆنترۆڵ و سەرپەرشتی چڕتر لە ماوەی قەدەغەکردنی ڕاوکردندا. جگە لەوەش، ڕاسپاردەکان داوای جێبەجێکردنی شێوازەکانی بەخێوکردنی ستراتیژی دەکەن، بە تایبەتی بەخێوکردنی ماسیی هەناسەدەری هەوایی لە ناوچە دیاریکراوەکاندا، لەگەڵ پاراستنی وردی تۆمارەکانی داتای ڕاوکردنی ماسی. ئەم ڕێوشوێنانە ئامانجیان کۆنتڕۆڵکردنی شێوازەکانی ڕاوکردنی نادامەزراو و دابینکردنی پشتیوانیی ئاراستەکراو بۆ جۆرە لاوازەکانە.

جگە لە بەڕێوەبردنی ڕاستەوخۆی ماسیگرتن، ڕێنماییەکانی CIFRI جەخت لەسەر پەیڕەوکردنی پرۆتۆکۆلەکانی بەخێوکردنی پتەو بۆ زیادکردنی ماسی لەو ناوچانەی ڕووبار کە بە کرێ دراون، و بە شێوەیەکی بەرچاو، سەپاندنی قەدەغەکردنێک لەسەر بەردانی ماسییە نامۆکان بۆ ڕێوڕەسمە ئایینییەکان – ئەم کردارە بە ناساندنی جۆرە داگیرکەرەکان ناسراوە کە ژینگە ناوخۆییەکان تێکدەدەن. هەڵمەتەکانی هۆشیارکردنەوەی گشتیش بە گرنگ دادەنرێن بۆ پەرەپێدانی بەشداری کۆمەڵگا و تێگەیشتن لە ناسکی ژینگەیی ڕووبارەکە. بە شێوەیەکی ڕەخنەیی، ڕاسپاردەکان داوای پاراستنی لێشاوی بەردەوامی ئاو لە ڕووبارەکە دەکەن، کە پێویستییەکی بنەڕەتییە بۆ تەندروستی ژینگەی ئاوی، و هەنگاوی یەکلاکەرەوە بۆ بەڕێوەبردنی سەرچاوە خاڵییەکانی ئاوەڕۆی پیشەسازی و ئۆرگانی. ئەم هەنگاوانە نەک تەنیا بۆ پاراستنی فرەچەشنی ژیانی، بەڵکو بۆ پاراستنی هاوسەنگی ژینگەیی گشتی یاموناش پێویستن.

NGT بە ڕوونی فەرمانی بە حکومەتەکانی ویلایەتەکانی دەلھی، ئوتاراخاند، هیماچال پرادیش، هاریانا و ئوتار پرادیش کردووە کە بە وردی لەم پێشنیارانە بکۆڵنەوە و هەنگاوی دەستبەجێ و کاریگەر بنێن بۆ جێبەجێکردنیان بە خێرایی. بارگرانییەکە لەسەر دەزگا ڕێکخەرەکانیشە: "CPCB، NMCG و DJB ڕێنمایی کراون بۆ دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی توندی ستانداردەکانی ئاوەڕۆ و پابەندبوون بە ڕێسا نوێیەکان لەلایەن ULBs کە ئاوەڕۆی چارەسەرکراو/چارەسەرنەکراو دەڕێژن و پاشماوەی ڕەق فڕێدەدەنە ڕووباری یامونا و ئەو پیشەسازییانەی کە ئاوەڕۆی چارەسەرکراو/چارەسەرنەکراو دەڕێژنە ڕووباری یامونا"، فەرمانەکە ڕایگەیاند، جەختی لەسەر پێویستیی لێپرسینەوە لە نێوان هەموو لایەنە پەیوەندیدارەکان کردەوە.

سەرەڕای ئەوەش، دادگاکە فەرمانەکەی دووپاتکردەوە بۆ خێراکردنی دامەزراندن و کارپێکردنی STPs لە ULBs نزیک لە یامونا، جەختی لەوە کردەوە کە ئاوی چارەسەرکراو دەبێت ستانداردەکانی ژیانی ئاوی جێبەجێ بکات. CPCB ئەرکی چاودێریکردنی بەردەوامی کوالێتی ئاوی لە بەشە جیاوازەکانی ڕووباری یامونادا پێسپێردراوە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە پارامێترە گرنگەکان وەک ئۆکسجینی تواوە، BOD، ئەمونیا و کانزا قورسەکان، کە بۆ مانەوەی ماسییەکان زۆر گرنگن، پارێزراون و لە کۆتاییدا ئامانجی گەڕاندنەوەی ماسییە ڕەسەنە هیندییەکان لە ڕووبارەکەدا، بە تایبەتی کارپە گەورەکانی هیندستان، بەدەست دێت.

لە هەنگاوێکدا بۆ چارەسەرکردنی کێشە ژینگەیی و ئاوەکییە بنەڕەتییەکان، NGT هەروەها فەرمانی بە وەزارەتی یەکێتیی ژینگە، دارستان و گۆڕانی کەشوهەوا (MoEFCC)، کۆمیسیۆنی ناوەندی ئاو (CWC) و بەڕێوەبەرایەتییەکانی ئاودێری ویلایەتەکان کردووە کە ئاستێکی کەمترین لێشاوی ئاو لە یامونادا بپارێزن. ئەم لێشاوی بەردەوامە بۆ پشتگیریکردنی شێوازەکانی زاوزێکردن و کۆچکردنی جۆرە ماسییە ڕەسەنەکان زۆر گرنگە. لە کۆتایی فەرمانە گشتگیرەکەیدا، دادگاکە زیاتر فەرمانی بەم دەزگایانە کردووە کە چالاکییەکانی کانگاکردنی لم ڕێکبخەن یان قەدەغە بکەن، کە ناوچەکانی ماسی و ژینگەی گشتی ژیانی ئاوی تێکدەدەن، بەم شێوەیەش دەستەبەری ڕێبازێکی گشتگیر بۆ نوێکردنەوەی ڕووبارەکە دەکەن کە زۆر پێویستە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری