ترامپ لە داوی ئێراندا: بژاردەکانی سنووردارن و مەترسییەکانی زیادبوون نزیکن

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ترامپ لە داوی ئێراندا: بژاردەکانی سنووردارن و مەترسییەکانی زیادبوون نزیکن

دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە بنبەستێکی دیپلۆماسی و ستراتیژیدا سەبارەت بە گرژییە بەردەوامەکانی لەگەڵ ئێراندا خۆی دەبینێتەوە، لە کاتێکدا شیکارییە سەرەکییەکان ئاماژە بە نەبوونی ڕێگەیەکی گونجاو و کاریگەر بۆ دەرچوون لەم ململانێ درێژخایەنە دەکەن. ئەم هەڵسەنگاندنە، بەتایبەتی لەلایەن گۆڤاری ناوداری 'The Economist'ەوە جەختی لەسەر کراوەتەوە، سروشتی مەترسیداری بژاردەکانی بەردەم ئیدارەی ئەمریکا لە ناوچەی ناسەقامگیری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا نیشان دەدات.

دوای چەندین هەفتە لە زیادبوونی بەردەوامی گرژییەکان، کە بە چەندین ڕووداو لە کەنداوی عەرەبی و هەڕەشە دووبارەکانی داخستنی گەرووی هورمزی ستراتیژیی گرنگ نیشانە کراوە، باس دەکرێت کە ویلایەتە یەکگرتووەکان تەنها چوار سیناریۆی ئەگەری بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ تاراندا ماوەتەوە. بە شێوەیەکی نیگەرانکەر، 'The Economist' کۆتایی بەوە دێنێت کە هیچ کام لەم بژاردانە چارەسەرێکی سەرکەوتوو یان تەنانەت جێگیر بۆ قەیرانە بەردەوامەکە پێشکەش ناکەن، ئەمەش واشنتۆن لە دۆخێکی دژوار و نالەباردا جێدەهێڵێت.

یەکەم بژاردە کە لەلایەن 'The Economist'ەوە خراوەتەڕوو، ڕێگای دیپلۆماسییە، بەتایبەتی دانوستانەکان. هەرچەندە سەرۆک ترامپ بە ئاشکرا ڕایگەیاندووە کە گفتوگۆکان بەردەوامن، بەڵام واقیع لەسەر زەوی ئەوە نیشان دەدات کە چانسی پێشکەوتنی ڕاستەقینە زۆر کەمە. ئەمەش بە پلەی یەکەم بەهۆی نەبوونی متمانەیەکی قووڵ لە نێوان تاران و واشنتۆندا، کە ئەم هەستە بەتایبەتی دوای کشانەوەی ئەمریکا لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی ئێران (پلانی گشتگیری هاوبەش، JCPOA) لە ساڵی 2018دا زیاتر تێکچوو. ئەم کشانەوە یەکلایەنەیە بە شێوەیەکی جددی هەر بنەمایەکی ئەگەری بۆ دانوستانەکانی داهاتوو لەناوبرد، و ئێرانی زۆر گومانخستە سەر پابەندبوونی ئەمریکا بە هەر ڕێککەوتنێکی نوێ. لە ڕووی مێژووییەوە، پەیوەندییەکانی ئەمریکا و ئێران پڕ بوون لە گرژی، و ڕێککەوتنی ئەتۆمی ماوەیەکی کورت و ناسک لە ئارامی پێشکەش کرد کە زوو ون بوو، ئەمەش گەڕانەوە بۆ مێزی دانوستان دەکاتە ئاڵنگارییەکی گەورە.

دووەم سیناریۆ بریتییە لەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە شێوەیەکی یەکلایەنە 'سەرکەوتن' ڕابگەیەنێت، ئەمەش بژاردەیەکە کە لە ڕواڵەتدا سەرنجڕاکێش دەردەکەوێت وەک ڕێگەیەک بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان بەبێ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆی سەربازی. بەڵام، شیکارییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە چنین ڕاگەیاندنێک تا ڕادەیەکی زۆر پووچ و بێ کاریگەر دەبێت. کاریگەریی هەرێمی ئێران، تۆڕی فراوانی بریکارەکانی لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، و توانای تێکدانی ڕێڕەوە گرنگەکانی گواستنەوەی دەریایی وەک گەرووی هورمز، هەموویان سوودێکی بەرچاوی پێدەبەخشن. تاران هێشتا کارتە بەهێزەکانی دانوستانی لە دەستدایە، واتە ڕاگەیاندنی 'سەرکەوتن' لەلایەن واشنتۆنەوە نە کێشە بنەڕەتییەکان چارەسەر دەکات و نە توانای ئێران بۆ بەرەنگاربوونەوەی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا یان ناسەقامگیرکردنی ناوچەکە سنووردار دەکات. چنین جووڵەیەک ڕەنگە گێڕانەوەی سیاسی ناوخۆیی تێر بکات بەڵام لەوانەیە نەتوانێت ڕاستییە ستراتیژییەکانی سەر زەوی بگۆڕێت.

سێیەم ڕێگە بریتییە لە بەردەوامیدان بە هێرشە سنووردارەکان یان ئۆپەراسیۆنە سەربازییە بەردەوامەکان دژی ئامانجەکانی ئێران. هەرچەندە ئەمە ڕەنگە وەک چارەسەرێکی ناوەندی لە نێوان دیپلۆماسیی تەواو و شەڕێکی کراوەدا دەربکەوێت، بەڵام هیچ گەرەنتییەک بۆ بەدەستهێنانی ئەنجامە خوازراوەکان نادات. هێرشە سنووردارەکان لەوانەیە بۆ ڕێگریکردن لە ئێران یان گۆڕینی هەڵسوکەوتی ناتەواو بن، و لەوانەیە لەبری ئەوە ببێتە هۆی سووڕێکی مەترسیداری تۆڵەسەندنەوە و زیادبوون. مەترسییەکی بەرچاو هەیە کە چنین ئۆپەراسیۆنانە بتوانێت ببێتە هۆی زیادبوونێکی نەویستراو، کە هەردوو ئەمریکا و ئێرانیش بخاتە ناو ململانێیەکی فراوانتر کە هیچ لایەنێک بە تەواوی نایەوێت، بەڵام لەوانەیە بەهۆی هەڵەی ژماردن یان زنجیرەیەک کاردانەوە بێ ناچار بێت.

چوارەم و مەترسیدارترین سیناریۆ بریتییە لە زیادبوونی ململانێ بۆ شەڕێکی تەواو. ئەم بژاردەیە، هەرچەندە کارەساتبارە، بەڵام وەک ئەگەرێکی جیاواز دەمێنێتەوە ئەگەر هەموو ڕێگاکانی تر شکست بهێنن یان هەڵەیەکی ژماردنی گرنگ ڕووبدات. شەڕێکی گشتگیر لە ناوچەی کەنداو کاریگەرییەکی وێرانکەری دەبێت نەک تەنها بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ئێران و تەواوی ناوچەکە، بەڵکو بۆ ئابووری جیهانیش، بەتایبەتی سەبارەت بە نرخی نەوت و دابینکردنی وزە. ئەمە ئەنجامێکە کە هەموو لایەنەکان بانگەشەی خۆدزینەوەی لێ دەکەن، بەڵام گرژییە بەرزەکانی ئێستا ئەگەری ڕوودانی بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکەن.

گەرووی هورمز وەک توخمێکی گرنگ و ناوەندی لەم ململانێیەدا دەردەکەوێت. ئەم ڕێڕەوە ئاوییە تەسکە خاڵێکی گرنگی خنکانە کە نزیکەی یەک پێنجەمی دابینکردنی نەوتی جیهانی بەوێدا تێدەپەڕێت. کۆنترۆڵی ئێران یان توانای تێکدانی کەشتیوانی لەم گەرووەدا، ڕێگەیەکی بەهێزی پێدەبەخشێت بۆ گوشار خستنە سەر بازاڕەکانی وزەی جیهانی، ئەمەش هەر هەڕەشەیەک بۆ داخستنی دەکاتە نیگەرانییەکی گەورەی نێودەوڵەتی. کاریگەریی ئابووریی هەر پشێوییەکی بەرچاو لەم گەرووەدا زۆر گەورە دەبێت، ئەمەش وردبینیکردنەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و هاوپەیمانەکانی ئاڵۆزتر دەکات.

لە کۆتاییدا، ویلایەتە یەکگرتووەکان وا دەردەکەوێت کە لە بنبەستێکدا گیرۆدە بووبێت کە چارەسەری ئاسانی نییە. هەموو بژاردە بەردەستەکان یان ناتوانن کێشە سەرەکییەکە لەگەڵ ئێران چارەسەر بکەن یان مەترسییەکی بەرچاوی زیادبوونی مەترسیداریان تێدایە. هیچ چارەسەرێکی خێرا یان سادە بۆ ئەم قەیرانە ئاڵۆزە نییە. لە چوارچێوەیەکی پەیوەندیداردا، جورج گالاوەی، سیاسەتمەداری بە ئەزموونی بەریتانی، پێشتر ئاماژەی بەوە دابوو کە سەرۆک دۆناڵد ترامپ بەهۆی فشارەکانی پەیوەست بە ئۆپەراسیۆنە سەربازییە ئەگەرییەکان دژی ئێران، تووشی 'شڵەژانی دەماری' بووە، ئەمەش جەخت لەسەر ئەو فشارە زۆرە دەکاتەوە کە ئیدارەی ئەمریکا لەم پرسە هەستیارەدا ڕووبەڕووی بووەتەوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری