بەرەو تەواوێتی: ڕێبەری گشتگیری ئێوە بۆ خۆرگیرانی مانگی تەواو لە 3ی ئازاردا

جیهانی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

بەرەو تەواوێتی: ڕێبەری گشتگیری ئێوە بۆ خۆرگیرانی مانگی تەواو لە 3ی ئازاردا

ڕووداوێکی ئاسمانی سەرنجڕاکێش چاوەڕێی چاودێرانی ئاسمانی دەکات لە ڕۆژی سێشەممە، 3ی ئازاری 2026، کاتێک مانگ خۆی ئامادە دەکات بۆ ئەوەی تەنها خۆرگیرانی مانگی تەواوی ئەمساڵ تێپەڕێنێت. ئەم دیاردە سەرنجڕاکێشە، کە لە دەوروبەری ناوچەی بەرفراوانی زەریای هێمندا چڕبووەتەوە، نمایشێکی لەبیرنەکراو بەڵێندەدات کە تێیدا مانگ بە تەواوی لەلایەن سێبەری زەوییەوە قوت دەدرێت و ڕەنگە دراماتیکییەکان وەردەگرێت کە بە 'مانگی خوێناوی' ناسراوە. ئەم خۆرگیرانە لووتکەی یەکەم لە دوو وەرزی خۆرگیرانە بۆ ساڵی 2026، دوای خۆرگیرانی خۆری ئەڵقەیی بەسەر ئەنتارکتیکادا لە مانگی شوباتدا.

گەشتەکە بەرەو تەواوێتی بە شێوەیەکی ورد دەست پێ دەکات. قۆناغی سەرەتایی، کە بە خۆرگیرانی نیمچە سێبەر (P1) ناسراوە، مانگ یەکەم پەیوەندی خۆی لەگەڵ سێبەری دەرەوەی کاڵی زەوی دەکات. ئەم قۆناغە زۆرجار بە چاوی ڕووت جیاکردنەوەی قورسە، وەک سێبەرێکی سووک و چا-ڕەنگ لەسەر ڕووی مانگ دەردەکەوێت. درامای ڕاستەقینە بە قۆناغە نیمچەییەکان (U1) دەست پێ دەکات، کاتێک مانگ دەچێتە ناو سێبەری تاریکتر و ناوەوەی (ئومبرا) زەوی. لێرەدا، چاودێران بە ڕوونی دەبینن کە بەشێک لە مانگ بە شێوەیەکی پۆل پۆل خوران دەبێت، بەڵگەیەکی بینراو بۆ شێوەی گۆیی زەوی کاتێک سێبەری چەماوەییەکەی دەکەوێتە سەر مانگە دەستکردەکەمان. سێبەری ئومبرالی زەوی لەو دوورییەدا نزیکەی سێ هێندەی تیرەی مانگە، ئەمەش دەبێتە هۆی خۆرگیرانێکی بەرچاو.

لووتکەی ڕووداوەکە نوقمبوونی تەواوە (U2)، کە تێیدا مانگ بە تەواوی لەناو ئومبرادا دادەپۆشرێت. لەم قۆناغەدا، کە 58 خولەک و 19 چرکەی سەرنجڕاکێش دەخایەنێت، مانگ بە شێوەیەکی بەرچاو کاڵ دەبێتەوە و دەتوانێت ڕەنگەکانی وەرگرێت، لە پرتەقاڵی مسینەوە تا سووری خشتی قووڵ و بێڕەنگ. ئەم ڕەنگکردنە، کە بە 'ژمارەی دانجۆن' دەپێورێت، ئەنجامی تێپەڕبوونی تیشکی خۆرە بەناو بەرگەهەوای زەویدا، بڵاوکردنەوەی تیشکی شین و شکاندنەوەی تیشکی سوورە بۆ سەر ڕووی مانگ. بڕی تۆز و ئەیرۆسۆل لە بەرگەهەوای گەردوونەکەماندا لەو کاتەدا کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر زیندوویی ئەم کاریگەرییەی 'مانگی خوێناوی' هەیە، کە بێشومار خۆرئاوابوون و خۆرهەڵاتن لە لێواری زەوییەوە ڕەنگدەداتەوە.

بینینی ئەم خۆرگیرانی مانگی تەواوە بەرفراوانە. ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیا، نیوزیلاند، ژاپۆن، ڕۆژهەڵاتی دووری ڕووسیا، هاوایی، ئەلاسکا و باکووری ڕۆژئاوای ئەمریکای باکوور بە شێوەیەکی نموونەیی دانراون بۆ بینینی تەواوی خۆرگیرانەکە. بۆ زۆربەی ئەمریکا، خۆرگیرانەکە لە درەنگانی شەوی دووشەممە، 2ی ئازار، دەست پێ دەکات و بۆ ڕۆژهەڵاتی ئەمریکای باکوور تا سەرەتای بەیانی سێشەممە، 3ی ئازار، درێژ دەبێتەوە. بە پێچەوانەوە، چاودێرانی ئوسترالیا و ڕۆژهەڵاتی ئاسیا ڕووداوەکە لە دەوروبەری خۆرئاوابوون یان مانگ هەڵاتن لە ئێوارەی 3ی ئازاردا دەبینن، کە دەرفەتێکی ناوازەی سێلێنێلیۆن دروست دەکات کە تێیدا مانگی گیران و خۆری ئاوابوو دەتوانرێت بە یەک کات لە نزیک ئاسۆدا لە ژێر مەرجە تایبەتەکاندا ببینرێت.

جیاواز لە خۆرگیرانی خۆر، خۆرگیرانی مانگی تەواو بە شێوەیەکی بەرچاو سەلامەت و سادەیە بۆ چاودێریکردن. پێویست بە هیچ پارێزگارییەکی تایبەتی چاو ناکات؛ مانگ دەتوانرێت ڕاستەوخۆ ببینرێت. لە کاتێکدا دووربین یان تەلەسکۆپ بێگومان وردەکارییە ئاڵۆزەکانی ڕووی مانگ و گۆڕانکارییە وردەکانی ڕەنگ زیاد دەکات، بەڵام تەنها بینینێکی ڕوون و بێبەربەستی مانگ هەموو ئەوەیە کە بە ڕاستی پێویستە. تەنانەت ئاسمانی بەشێکی هەوراویش دەتوانێت چرکەساتێک لەم دیمەنە گەورەیە پێشکەش بکات. جگە لەوەش، خۆرگیرانی مانگ لە سەرانسەری نیوەگۆی زەویدا دیارە، کە بینەرێکی زۆر فراوانتر لە ڕێگای تەسک و خۆرگیرانی خۆری تەواو پێشکەش دەکات.

ئەم خۆرگیرانە تایبەتە ئەندامی 27 لە 71 خۆرگیرانە لە زنجیرەی سارۆس 133، کە سووڕێکی دووبارەبووەوەی خۆرگیرانی مانگەکانە کە لە ساڵی 1557 دەستی پێکردووە و لە ساڵی 2819 کۆتایی دێت. لە ڕووی مێژووییەوە، خۆرگیرانی مانگ گرنگییەکی کەلتووری و ڕۆحی بەرچاوی هەبووە، زۆرجار وەک نیشانەیەک لێکدراوەتەوە. شارستانییەتە دێرینەکان، لەوانەش یۆنانییەکان و بابلییەکان، خاوەنی زانیارییەکی پێشکەوتوو بوون کە ڕێگەی پێدەدان ئەم ڕووداوانە بە وردبینییەکی بەرچاو پێشبینی بکەن، هەرچەندە لێکدانەوەکانیان زۆرجار لە تێگەیشتنی زانستی مۆدێرن جیاواز بوون. خۆرگیرانی مانگی نیمچەیی ناوداری مانگی ئایاری 1453، کە پێش ڕووخانی قوستەنتینییە بوو، وەک نموونەیەکی کاریگەر خزمەت دەکات بۆ ئەوەی چۆن ئەم ڕووداوانە لە گێڕانەوە مێژوویی و پێشبینییەکاندا چنراون.

بۆ ئەوانەی کە لەژێر ئاسمانی هەوراویدا یان لە شوێنێکی جوگرافی نالەباردا دەژین، پڕۆژەی تەلەسکۆپی خەیاڵی، بە سەرۆکایەتی فەلەکناس جیانلوکا ماسی، پەخشی ڕاستەوخۆی خۆرگیرانەکە دابین دەکات، کە لە بەیانی ڕۆژی سێشەممە کاتژمێر 8:30 بە کاتی جیهانی (UT) دەست پێ دەکات. جا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بێت یان بە شێوەیەکی خەیاڵی چاودێری بکرێت، خۆرگیرانی مانگی تەواوی 3ی ئازار پەیوەندییەکی قووڵ بە گەردوونەوە دەبەخشێت، یادەوەرییەکی جوانی بەردەوام و میکانیکی ئاڵۆزی گەردوون. بێ گومان، نمایشێکی ئاسمانییە کە شایەنی ئەزموونکردنە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری