تۆڕی ئاڵۆز: ئەمریکا، نەوتی ڤەنزوێلا و چارەنووسی داهاتەکانی لە سایەی گەمارۆکاندا

جیهانی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

تۆڕی ئاڵۆز: ئەمریکا، نەوتی ڤەنزوێلا و چارەنووسی داهاتەکانی لە سایەی گەمارۆکاندا

نەوتی ڤەنزوێلا، کە خاوەنی یەکێک لە گەورەترین یەدەگە سەلمێنراوەکانی جیهانە، لە مێژوویەکی دوورودرێژەوە بووەتە خاڵی سەرەکی گرژییە جیۆپۆلیتیکی و ئابوورییەکان. لە ساڵانی ڕابردوودا، لەگەڵ تێکچوونی دۆخی سیاسی و ئابووری لە ڤەنزوێلا، ئەمریکا زنجیرەیەک گەمارۆی توندی سەپاند کە کەرتی نەوتی گرنگی ئەو وڵاتەی کردە ئامانج، بە مەبەستی گوشار خستنە سەر حکومەتی نیکۆلاس مادورۆ. بەڵام، پرسی ئەوەی کە ئەمریکا چۆن ئەم نەوتە دەفرۆشێت – یان چاودێری فرۆشتنی دەکات – و چۆن داهاتەکانی ئاراستە دەکرێن، هێشتا بابەتی مشتومڕێکی بەرفراوانە، و پرسێکی ئاڵۆز پێکدەهێنێت کە بەرژەوەندییە سیاسی، مرۆیی و ئابوورییەکان تێیدا تێکەڵاو بوون.

ئەم پرسە چەندین میکانیزمی جیاواز لە خۆ دەگرێت. لە هەندێک حاڵەتدا، ئەمریکا ڕەنگە دەستبەرداربوون یان مۆڵەت بە کۆمپانیا تایبەتەکان بدات بۆ کڕینی نەوتی ڤەنزوێلا، زۆرجار بە ئامانجی وەرگرتنەوەی قەرز، یان بۆ دابینکردنی بودجەی ئۆپەراسیۆنە مرۆییەکان، یان بۆ دڵنیابوون لە سەقامگیری دابینکردنی وزەی جیهانی لە ژێر هەندێک مەرجدا. ئەم دەستبەرداربوونانە هەمیشەیی نین و بەردەوام پێداچوونەوەیان بۆ دەکرێت. لە حاڵەتەکانی تردا، ئەو پارانەی لە فرۆشتنی نەوتی ڤەنزوێلا بەدەست دەهێنرێن، کە بەپێی گەمارۆکان لە هەژمارە بانکییەکانی ئەمریکا یان نێودەوڵەتیدا بلۆک کراون، ڕەنگە ببنە بابەتی داوای یاسایی لەلایەن قەرزدارانەوە یان، هەندێک جار، لەلایەن لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکانی ڤەنزوێلا کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناسراون.

کەسایەتییەکانی وەک دێلسی ڕۆدریگێز، جێگری سەرۆکی جێبەجێکاری ڤەنزوێلا، زۆرجار لە ناوەندی ئەم گفتوگۆیانەدان. ڕۆدریگێز وەک کەسایەتییەکی سەرەکی لە حکومەتی مادورۆدا دادەنرێت، و وەک زۆرێک لە بەرپرسانی دیکە، بەهۆی تۆمەتەکانی گەندەڵی، پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و تێکدانی دیموکراسی، خراوەتە ژێر گەمارۆکانی ئەمریکا و نێودەوڵەتییەوە. بەم پێیە، هەر گواستنەوەیەکی پارە بۆ حکومەتی مادورۆ، چ ڕاستەوخۆ بێت یان ناڕاستەوخۆ لە ڕێگەی کەسایەتییەکانی وەک ئەو، پرسیاری جدی سەبارەت بە کاریگەری گەمارۆکان و پابەندبوونی لایەنە پەیوەندیدارەکان بە شەفافیەت و لێپرسینەوە دەوروژێنێت.

ئامانجی ڕاگەیەندراوی گەمارۆکانی ئەمریکا بریتییە لە فشار خستنە سەر گواستنەوەیەکی دیموکراسی لە ڤەنزوێلادا و کۆتاییهێنان بەوەی واشنتن بە ڕژێمێکی دیکتاتۆری دەزانێت. بەڵام، ڕەخنەگران پێیان وایە کە ئەم گەمارۆیانە قەیرانی مرۆیی لە وڵاتەکەدا توندتر کردووەتەوە، چونکە ملیۆنان ڤەنزوێلی ڕووبەڕووی کەمییەکی توند لە خۆراک، دەرمان و خزمەتگوزارییە سەرەکییەکان بوونەتەوە. ئیدارەی ئەمریکا بەرگری لە هەڵوێستی خۆی دەکات بە جەختکردنەوە لەسەر ئەوەی کە ئەو پارانەی دەگەنە حکومەتی مادورۆ بۆ دابینکردنی بودجەی گەندەڵی و سەرکوتکردنی خەڵک بەکاردەهێنرێن، نەک بۆ باشترکردنی گوزەرانیان.

پرسی فرۆشتنی نەوتی ڤەنزوێلا و بەڕێوەبردنی داهاتەکانی، ململانێیەکی ئاڵۆزی یاسایی، ئابووری و سیاسییە. بۆ نموونە، داهاتە نەوتییە بلۆککراوەکان ڕەنگە بۆ دانەوەی قەرزەکانی ڤەنزوێلا بە کۆمپانیا بیانییەکان، یان بۆ دابینکردنی بودجەی هەوڵەکانی یارمەتی مرۆیی کە لەلایەن ڕێکخراوە نێودەوڵەتییە متمانەپێکراوەکانەوە بەڕێوەدەبرێن، بەکاربهێنرێن. بەڵام، گەورەترین ئاستەنگ هێشتا دڵنیابوونە لەوەی کە ئەم پارانە بەلارێدا نابرێن یان بە شێوازێک بەکارناهێنرێن کە پشتیوانی لە ڕژێمی ئێستا بکەن، بەڵکو ڕاستەوخۆ خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی گەلی ڤەنزوێلا بکەن.

ئەم ئۆپەراسیۆنانە لە چوارچێوەیەکی جیۆپۆلیتیکی فراوانتردا ڕوودەدەن، کە تێیدا زلهێزە جیهانییەکان لەسەر کاریگەری لە ئەمریکای لاتین کێبڕکێ دەکەن. ڕۆڵی ئەمریکا لەم ڕووەوە بێ ڕەخنە نییە، بەتایبەت لەو وڵاتانەی کە گەمارۆکان وەک دەستێوەردان لە کاروباری ناوخۆی ڤەنزوێلا دەبینن. واشنتن، بە پێچەوانەوە، پێداگری دەکات کە کردارەکانی بە ئامانجی پشتیوانیکردن لە دیموکراسی و مافەکانی مرۆڤە.

لە کۆتاییدا، میکانیزمێک کە ئەمریکا نەوتی ڤەنزوێلا و داهاتەکانی بەڕێوەدەبات، بەڵگەیە لەسەر ئاڵۆزییە گەورەکانی ململانێ نێودەوڵەتییە مۆدێرنەکان. ئەمە هاوسەنگییەکی ناسکە لە نێوان گوشاری سیاسی، ڕەچاوکردنی مرۆیی، و پێویستییە ئابوورییەکان، کە هەموویان لە ژینگەیەکی نادیاری بەردەوام، ئاستەنگە یاساییەکان و کۆسپە سیاسییەکاندا ئەنجام دەدرێن. چارەنووسی ئەم پارانە، و بەم پێیەش بەشێک لە داهاتووی ڤەنزوێلا، بابەتی چاودێری نێودەوڵەتی ورد و گفتوگۆی بەردەوام دەبێت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری