دۆمینیک دی ڤیلپەن داوای بنەمای قەرەبووی نێودەوڵەتی دەکات دژی دەستوەردانە نایاساییەکان

International - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

دۆمینیک دی ڤیلپەن داوای بنەمای قەرەبووی نێودەوڵەتی دەکات دژی دەستوەردانە نایاساییەکان

دۆمینیک دی ڤیلپەن، سەرۆکوەزیرانی پێشووی فەرەنسا، تازە گفتوگۆیەکی گرنگی سەبارەت بە بەرپرسیارێتی دەوڵەتان لە ململانێ نێودەوڵەتییەکاندا ورووژاندەوە، بە پێشنیارکردنی دامەزراندنی بنەمایەکی گشتگیری قەرەبوو بۆ هەر دەستوەردانێکی سەربازی کە بە نایاسایی یان ناشەرعی دادەنرێت. لە وتارێکدا لە کەناڵی BFMTV، ئەم سیاسەتمەدار و دیپلۆماتکارە پێشنیاری کرد کە ئەم دەستپێشخەرییە دەتوانرێت لە ڕێگەی بڕیارنامەیەکی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە بەرەوپێش ببرێت، بەم شێوەیەش بنبەستی دووبارەی ئەنجومەنی ئاسایش تێدەپەڕێنێت. دیدگای ئەو ڕوونە: «هەر وڵاتێک دەستوەردانێکی ناشەرعی، نایاسایی ئەنجام بدات، دەبێت باجی ئاوەدانکردنەوەی ئەوەی شکاندوویەتی بدات. تۆ وێران دەکەیت، تۆ چاک دەکەیتەوە.»

ئەم پێشنیارە لە ناوەڕاستی گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکاندا دێت، بەتایبەتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. دۆمینیک دی ڤیلپەن بە ڕوونی ئاماژەی بە پێویستی ئیسرائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکان کرد بۆ پێدانی قەرەبوو و سوو بە ئێران و لوبنان لە کۆتایی جەنگی ئێستادا، بەو پێیەی بڕیارەکانی کەسایەتییەکانی وەک دۆناڵد ترەمپ و بنیامین ناتانیاهۆ دەبێت «شوێنەواری بەرچاو و قورس»یان هەبێت. ئەم هەڵوێستە لەگەڵ پابەندبوونی دیپلۆماسییەکەیدا یەکدەگرێتەوە؛ وەک وەزیری دەرەوە لە ساڵی 2003، ئەو بەناوبانگترین شێوەی «نا»ی فەرەنسای بۆ دەستوەردانی ئەمریکا لە عێراق لەبەردەم ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکاندا نیشاندا، کە ساتێکی یەکلاکەرەوە بوو لە دیپلۆماسی فەرەنسی و نێودەوڵەتیدا.

جگە لە بنەمای گشتی قەرەبوو، دی ڤیلپەن داوای لەبەرچاوگرتنی سزای توندیشی کرد دژی ئیسرائیل. جەختی لەوە کردەوە کە فراوانکردنی هێرشی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان، لە وەڵامی مووشەکبارانی حزبوڵڵادا، وەڵامێکی لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە دەویست. «پێموایە دیموکراسییەکانمان دەبێت و دەتوانن کار بکەن. سزای ئابووری و سیاسی گونجاو هەن،» ئەو پشتڕاستی کردەوە و داوای جێبەجێکردنی توندی یاسای نێودەوڵەتی کرد. ئەم لێدوانانە گفتوگۆکانی سەبارەت بە کاریگەری و شەرعییەتی سزاکان وەک ئامرازێکی فشاری دیپلۆماسی زیندوو دەکەنەوە.

بەڵام، شیکارییەکەی دۆمینیک دی ڤیلپەن تاکلایەنە نییە. ئەو هەروەها ئاماژەی بە بەرپرسیارێتییەکانی حکومەتی لوبنان و حزبوڵڵا کرد. بیری هێنایەوە کە لوبنان، دوای ئاگربەستێکی پێشوو، نەیتوانیبوو پابەندبوونەکانی جێبەجێ بکات، بەتایبەتی سەبارەت بە چەکداماڵینی حزبوڵڵا. بە قسەی ئەو، حزبوڵڵا، کە وەک «گۆڕاوێکی ڕێکخستنی سیاسەتی ئێران» وەسفی دەکات، ئەم دۆخەی قۆستەوە بۆ چڕکردنەوەی کارەکانی دژی ئیسرائیل. ئەم دیدگا ئاڵۆزە سروشتی فرەلایەنەی ململانێیەکە و سەختی دۆزینەوەی بەرپرسیارێتییەکی تایبەت دەردەخات.

سەرۆکی پێشووی حکومەت هەروەها بە توندی ڕەخنەی لە هەڵوێستی فەرەنسا لەسەر شانۆی نێودەوڵەتی گرت، بەتایبەتی سەبارەت بە پرسی لوبنان و ململانێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. «فەرەنسا هەلەکە لەدەست دەدات، مێژوو لەدەست دەدات،» ئەو بە داخەوە وتی، گلەیی لە کەمی دەستپێشخەری پاریس کرد بۆ کۆکردنەوەی یەکێتی ئەوروپا. بۆ دی ڤیلپەن، دیپلۆماسی فەرەنسی و ئەوروپی دەبێت چالاکتر و بوێرتر بێت. ئەو ستایشی هەڵوێستی سەرۆکوەزیرانی ئیسپانیا، پێدرۆ سانچێزی کرد، کە بە ڕەتکردنەوەی بەکارهێنانی بنکە ئیسپانییەکان لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بۆ هێرشێکی ئەگەری دژی ئێران، «شەرەفی ئەوروپا دەپارێزێت»، نموونەیەک لە سەربەخۆیی ستراتیژی پێشکەش دەکات کە فەرەنسا، بە بڕوای ئەو، دەبێت لاسایی بکاتەوە.

ئەم هەڵوێستانە، کە لە کاتێکدا دێن کە دۆمینیک دی ڤیلپەن خۆی بۆ کاندیدبوونی ئەگەری سەرۆکایەتی لە ساڵی داهاتوودا ئامادە دەکات، دیدگای خۆی بۆ سیاسەتێکی دەرەوەی فەرەنسی سەربەخۆ و کاریگەر دووپات دەکەنەوە، کە توانای کاریگەری لەسەر هاوسەنگییە جیهانییەکان هەیە. ئەوان پێویستییەکی بەپەلە بۆ ئەوروپا دەردەخەن بۆ دیاریکردنی سیاسەتێکی دەرەوەی هاوبەش و هاوچەشنی، کە توانای پاراستنی بەها و بەرژەوەندییەکانی خۆی هەبێت لە جیهانێکی فرە-جەمسەردا کە قەیرانە هەرێمییەکان کاریگەری جیهانییان هەیە. پێشنیاری بنەمای قەرەبوو، هەرچەندە جێبەجێکردنی سەخت بێت، دەتوانێت ڕێگا بۆ سەردەمێکی نوێی بەرپرسیارێتی نێودەوڵەتی خۆش بکات، کە تێیدا وێرانکاریی بە ئەنقەست چیتر لە باجێکی گران بۆ ئاوەدانکردنەوە و ئاشتی ڕزگاری نابێت.

Ekhbary.com