زیادبوونی نیگەرانکەر: زۆربەی هەرزەکارانی ئەمریکا بەدەست خەوی ناکافییەوە دەناڵێنن

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

زیادبوونی نیگەرانکەر: زۆربەی هەرزەکارانی ئەمریکا بەدەست خەوی ناکافییەوە دەناڵێنن

لێکۆڵینەوەیەکی نیشتمانی نوێ سەرنجی خستووەتە سەر نیگەرانییەکی گەشەسەندووی تەندروستی گشتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان: زۆربەی زۆری خوێندکارانی ئامادەیی بە بەردەوامی ناتوانن ئەو بڕە خەوەی شەوانە پێویستە بەدەستی بهێنن. لە ساڵی 2023دا، ڕێژەی 77%ی خوێندکارانی ئامادەیی ڕایانگەیاندووە کە کەمتر لە کاتژمێرە پێشنیارکراوەکان دەخەون، ئەمەش زیادبوونێکی بەرچاوە لەوەتەی 69%ی ساڵی 2007. ئەم کورتهێنانی بڵاوەی خەوە تەنها مەسەلەیەکی ئاسان نییە؛ بەڵکو کێشەیەکی گرنگە و کاریگەریی دوورودرێژی هەیە لەسەر گەشەکردنی هەرزەکاران، سەرکەوتنی ئەکادیمی، و باشی گشتی کۆمەڵگا.

کۆمەڵە پزیشکییەکانی ئەمریکا پێشنیار دەکەن کە هەرزەکاران دەبێت هەشت بۆ دە کاتژمێر خەو لە شەوێکدا بکەن بۆ پشتگیریکردنی گەشەکردنی باش، کاریگەریی هزری، و ڕێکخستنی سۆزداری. بەڵام، داتاکانی لێکۆڵینەوەی ڕەفتاری مەترسیداری گەنجان (Youth Risk Behavior Study)، کە ڕاپرسییەکی نیشتمانی درێژخایەنە لەسەر خوێندکارانی ئامادەیی حکومی و تایبەت، وێنەیەکی تاریک نیشان دەدات. زیادبوونی گشتی لە خەوی ناکافیدا بە شێوەیەکی گەورە دەگەڕێتەوە بۆ زیادبوونێکی بەرچاو لە ڕێژەی ئەو خوێندکارانەی کە پێنج کاتژمێر یان کەمتر خەو ڕادەگەیەنن، کە لە نێوان ساڵانی 2007 و 2023دا لە 16%ەوە بۆ 23% بەرزبووەتەوە، وەک لە ڕاپۆرتێکی نوێدا کە لە گۆڤاری کۆمەڵەی پزیشکی ئەمریکا بڵاوکراوەتەوە، بە وردی باس کراوە.

لێکۆڵینەوەی زیاتر لەسەر داتاکانی ڕاپرسییەکە ئەوە نیشان دەدات کە لە کاتێکدا هەموو گرووپە دیمۆگرافییەکان زیادبوونی ڕێژەی خەوی ناکافییان بەخۆوە بینیوە، بەرزبوونەوەکان بە تایبەتی لە نێوان خوێندکارانی ڕەشپێستدا زیاتر بووە بە بەراورد لەگەڵ خوێندکارانی سپیپێست. ئەمەش ئاماژە بە کێشەیەکی سیستەماتیک دەکات کە، هەرچەندە کاریگەریی لەسەر هەموو هەرزەکاران هەیە، بەڵام ڕەنگە کاریگەریی ناڕێک لەسەر کۆمەڵگە تایبەتەکان هەبێت، ئەمەش گرنگیی دەستوەردانە ئاراستەکراوەکان لەگەڵ گۆڕانکارییە فراوانترەکانی سیاسەتدا دەردەخات.

تیمی توێژینەوەکە ئاماژە بە کێشە پێکهاتەییە گەورەترەکان دەکات، نەک تەنها بژاردە تاکەکەسییەکان، وەک هۆکارە سەرەکییەکانی ئەم ئاراستە گشتییەی کەمبوونەوەی خەوە. نموونەیەکی سەرەکی بریتییە لە پراکتیکە باوەکانی کاتی زووی دەستپێکی قوتابخانە بۆ ئامادەییەکان. کاتێک هەرزەکاران دەچنە قۆناغی باڵغبوونەوە، کاتژمێرە بایۆلۆجییە ناوخۆییەکانیان گۆڕانێکی بەرچاو بەسەردا دێت، کە دەبێتە هۆی دواکەوتنێک بە درێژایی دوو کاتژمێر لە سووڕی خەو-بەخەبەرهاتنی سروشتییاندا. ئەم دواکەوتنە بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ گۆڕانکارییەکان لە کاتی دەردانی هۆرمۆنی میلۆتۆنین، کە هۆرمۆنێکە خەو ڕێکدەخات. لە ئەنجامدا، زۆربەی هەرزەکاران لە خەو کەوتن پێش کاتژمێر 11ی شەو یان بەخەبەرهاتن پێش کاتژمێر 8ی بەیانی زەحمەتییان هەیە، ئەمەش وایان لێدەکات لەگەڵ خشتەی خوێندنی ئاساییدا ناکۆک بن.

دەرەنجامەکانی خەوی ناکافی بۆ هەرزەکاران قووڵ و فرەلایەنن. بە توندی توانای بیرکردنەوە، تەرکیزکردن، و فێربوونیان بە شێوەیەکی کاریگەر کەم دەکاتەوە، کاریگەریی ڕاستەوخۆ لەسەر ئاستی ئەکادیمی دادەنێت. جگە لە پۆل، کەمخەوی درێژخایەن بە شێوەیەکی بەرچاو مەترسیی زیانە جەستەیی و دەروونییە جۆراوجۆرەکان زیاد دەکات. ئەمانە بریتین لە زیادبوونی هەستیاری بۆ کێشە تەندروستییە دەروونییەکان وەک خەمۆکی و دڵەڕاوکێ، زیادبوونی هەڵەشەیی، و ئەگەری زیاتری بەکارهێنانی ماددە هۆشبەرەکان. لێکۆڵینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە نزیکەی هەموو ئەو گرووپانەی کە وەک مەترسییەکی زیاتر بۆ کێشە تەندروستییە ڕەفتارییەکان دەستنیشان کراون، ڕێژەی زیاتری خەوی زۆر کەمیان ڕاگەیاندووە، بەڵام زیادبوون لە نێوان خوێندکارانی کە وەک بێمەترسی پۆلێن نەکراون، یەکسان بووە یان تەنانەت تێپەڕاندوویەتی بەراورد بەوانەی کە هۆکاری مەترسییان هەبووە، ئەمەش سروشتی بڵاوبوونەوەی کێشەکە دەردەخات.

هاندەرانە، لێکۆڵینەوەکان بە بەردەوامی سوودەکانی کاتی درەنگتری دەستپێکی قوتابخانەی ئامادەییان نیشان داوە. یەکێک لە لێکۆڵینەوە دیارەکان کە پێنج قوتابخانەی ئامادەیی مینیسۆتای لەخۆگرتبوو، خوێندکارانی بۆ نزیکەی دوو ساڵ بەدواداچوون کرد. لە دوو قوتابخانە کە یەکەم زەنگیان بە نزیکەی کاتژمێرێک دواخست، خوێندکاران درێژبوونەوەی کاتی خەویان هەبوو و کەمتر نیشانەکانی خەمۆکییان ڕاگەیاند بە بەراورد لەگەڵ هاوڕێکانیان لە سێ قوتابخانە کە کاتی دەستپێکیان 7:30ی بەیانی بوو. ئەم دۆزینەوانە بەڵگەی قایلکەر بۆ داڕێژەرانی سیاسەت و بەڕێوەبەرانی قوتابخانە دابین دەکەن بۆ ئەوەی خشتەی کاتییەکانی باو تاوتوێ بکەنەوە.

چارەسەرکردنی ئەم قەیرانی خەوی هەرزەکارانە پێویستی بە هەوڵێکی هاوبەش لە لایەن پەروەردەکاران، دایکان و باوکان، دابینکەرانی خزمەتگوزاری تەندروستی، و داڕێژەرانی سیاسەت هەیە. جێبەجێکردنی کاتی درەنگتری دەستپێکی قوتابخانە، فەراهەمکردنی ژینگەی خەوی گونجاو، و پەروەردەکردنی هەرزەکاران و گەورەکان لەسەر گرنگیی ڕەخنەیی خەو، هەنگاوی سەرەکین. بە هاوسەنگکردنی خشتەی قوتابخانەکان لەگەڵ بایۆلۆجیای هەرزەکاران و پێشخستنی خووی خەوی تەندروست، کۆمەڵگا دەتوانێت باشتر پشتگیریی گەشەکردنی هزری، خۆڕاگریی سۆزداری، و باشی گشتی گەنجانی بکات، لە کۆتاییدا بەشداری لە نەوەیەکی داهاتووی تەندروستتر و بەرهەمدارتردا بکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری