لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ڕووسیا و چین بە نهێنی کار بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان دەکەن

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ڕووسیا و چین بە نهێنی کار بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان دەکەن

ململانێی بەردەوام لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەردەوامە لە گرتنەوەی هەموو ناوچەکە، هەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر سەقامگیری ئابووری جیهانی دروست دەکات. لەم ژینگەیەدا کە پڕە لە ئاڵۆزی و ناجێگیری، زلهێزەکانی جیهان، هەرچەندە هەمیشە ڕاستەوخۆ بەشدار نین لە ناکۆکییەکاندا، بەڵام چالاکانە کار دەکەن بۆ هێشتنەوەی دۆخەکە لە ژێر کۆنترۆڵدا و بەرگریکردن لە بەرژەوەندییەکانی خۆیان. ئەم مانۆڕە ستراتیژییە بە تایبەتی لە هەنگاوە نهێنییەکانی ڕووسیا و چیندا دیارە، کە قووڵبوونەوەی پەیوەندییەکانیان گۆڕانکارییەکی بەرفراوانتر لە دینامیکیەتی جیۆپۆلیتیکی جیهانیدا ڕەنگدانەوەی هەیە.

بۆ نموونە، ڕووسیا پەیوەندییەکی بەرچاو و گەشەسەندوو لەگەڵ ئێراندا دەپارێزێت. ئەم پەیوەندییە سوودی هاوبەشی سەلماندووە، بە جۆرێک کە تاران بەپێی ڕاپۆرتەکان درۆنی بۆ مۆسکۆ دابین کردووە، کە لە ململانێی ئۆکرانیادا بەکارهێنراون. لە بەرامبەردا، ڕووسیا پەیوەندییە بازرگانییە بەهێزەکانی لەگەڵ ئێراندا پەرە پێداوە و یارمەتی مرۆیی پێشکەش کردووە، کە کۆماری ئیسلامی سوپاسی کردووە. جگە لە ئاڵوگۆڕی سەربازی و بازرگانی، ئێران توخمێکی سەرەکییە لە 'کۆریدۆری باکوور-باشوور' کە ڕووسیا خەیاڵی لێ دەکات. ئەم پڕۆژە گەورەیە ئامانجی ئەوەیە وڵاتانی کاریگەر بە سزاکانی ڕۆژئاوا بە هیندستان ببەستێتەوە، بە تێپەڕین بەسەر ڕێگا کۆنترۆڵکراوەکانی ڕۆژئاوادا، بەم شێوەیە تۆڕێکی بازرگانیی جێگرەوە دروست دەکات. هەرچەندە هێشتا پڕۆژەکە لە قۆناغەکانی سەرەتاییدایە، بەڵام لێکەوتە ستراتیژییەکانی ڕوونن و پەیامێکی ڕوون بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان دەنێرێت.

ئەم پەیامە چەند ڕەهەندێکی هەیە. یەکەم، بریتییە لە هاوبەشیکردنی زانیاری هەواڵگری لەگەڵ ئێران بۆ یارمەتیدانی لە دیاریکردن و ئامانجکردنی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا، کە ئەمەش بەپێی ڕاپۆرتەکانی ڕۆژنامەوانی ئەمریکی ئاشکرا کراوە. دووەم، ڤلادیمێر پوتین، سەرۆکی ڕووسیا، بە ئاشکرا پشتیوانی خۆی بۆ سەرکردایەتی نوێی ئێران ڕاگەیاندووە. ئەم دوو هەنگاوە ئاماژەیەکن بۆ واشنتۆن کە دوای فشارە بەردەوامەکان لەسەر هاوپەیمانان وەک ڤەنزوێلا و کوبا، ڕەنگە نزیکبوونەوەیەکی ئاشتیخوازانەتر و گفتوگۆی ڕاستەوخۆ سوودبەخش بێت. ئەم هەڵوێستە بە پێدەچێت لە یەکەم پەیوەندی تەلەفۆنی ڕاستەوخۆدا لە نێوان دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، و ڤلادیمێر پوتین، سەرۆکی ڕووسیا، لە ماوەی زیاتر لە دوو مانگدا بەرهەمی هەبووبێت، کە بە دەستپێشخەری سەرۆکی ئەمریکا بووە، وەک کرملین پشتڕاستی کردەوە. دوای ئەوەش پێشنیارێکی ئەمریکی هات بۆ کەمکردنەوەی سزاکان دژی کەرتی نەوتی ڕووسیا، کە ئەم هەنگاوە پێشتر بۆ هیندستان جێبەجێ کراوە، کە لە سزاکان بەخشراوە. بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ئەمە دەتوانێت ڕێگەیەکی پراگماتیک بێت بۆ زیادکردنی هێڵی نەوتی جیهانی و سەقامگیرکردنی بازاڕەکان، بەڵام لە هەمان کاتدا ڕووسیا وەک یەکێک لە سوودمەندە داراییە سەرەکییەکانی دۆخی جیۆپۆلیتیکی ئێستا دادەنێت.

بە دڵنیاییەوە، نەوت هێزی سەرەکی ئەم خەباتی جیۆپۆلیتیکییە ئاڵۆزەیە، بە تایبەتی بۆ ئەو وڵاتانەی کە زۆر پشت بە هاوردەکردن دەبەستن. چین نموونەی ئەم وابەستەییەیە، نزیکەی نیوەی هاوردەکانی هایدرۆکاربۆنی لە ناوچەی کەنداوەوە دێت. ئەگەری پشێوی گەورەیە، بە تایبەتی دوای ڕاگەیاندنی ئێران بۆ ئەگەری داخستنی گەرووی هورمز بۆ هاوپەیمانانی ئیسرائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکان. بەڵام، دۆخەکە بۆ وڵاتانی تر کەمتر ڕوونە. ژمارەیەکی سنووردار لە کەشتییەکان توانیویانە لە سەرەتای ململانێکەوە بە گەرووەکەدا تێپەڕن، و ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەدەن کە ناسینەوەی تیمی کەشتییەکە و خاوەنەکەی وەک چینی پێدەچێت تێپەڕینەکە ئاسان بکات. پەکین نێردراوانی بۆ ناوچەکە ناردووە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر تێپەڕینی سەلامەتی کەشتییەکانی لە گەرووەکەدا لە هەردوو ئاراستەدا، کە نەک تەنها هاوردەکانی وزەی خۆی، بەڵکو هەناردەکانیشی، بە تایبەتی بۆ ئێران، دەگرێتەوە. ئەم هەوڵانە بە دیپلۆماسییەکی ورد و کەم دەنگی تایبەتمەندە، کە ئارەزووی چین بۆ کاریگەری ئابووری لەسەر ڕووبەڕووبوونەوەی ئاشکرا نیشان دەدات.

چین هەروەها ئامرازێکی دیپلۆماسی گرنگی تری هەیە: سەردانی ئەگەری دۆناڵد ترەمپ بۆ پەکین. لە کاتێکدا کۆشکی سپی ئەم سەردانەی بۆ 31ی ئادار ڕاگەیاند، وانگ یی، وەزیری دەرەوەی چین، لە کۆنفرانسی ڕۆژنامەوانی ساڵانەی دوایینیدا، تەنها ئاماژەی بە 'ئامادەکارییەکان' کرد و جەختی لەسەر گرنگی 'ڕێزی هاوبەش' لە نێوان سەرکردەکاندا کردەوە. ئەم لێدوانە وردبینە ئاماژە بەوە دەدات کە پێویستە گفتوگۆیەکی بەرچاو ئەنجام بدرێت پێش ئەوەی دۆناڵد ترەمپ بتوانێت ئارەزووی ڕاگەیەندراوی بۆ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان سەرکردە بەهێزەکانی نەتەوە گەورەکاندا بەدی بهێنێت - جیهانێک کە تێیدا هێزە مامناوەندەکان بۆ ڕۆڵی بینەر کەم دەکرێنەوە. ئەم گەشەسەندنە تۆڕی ئاڵۆزی بەرژەوەندییە ئابووری و ستراتیژییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەخاتە ڕوو، کە تێیدا زلهێزەکان ڕێبازەکانیان بۆ دابینکردنی پێگەکانیان لە سیستەمێکی جیهانی خێرا گەشەسەندوودا دووبارە ڕێکدەخەنەوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری