نرخەکانی نەوتی جیهانی لەناو ناجێگیری جیۆسیاسی و زیادبوونی خواستدا بەرزدەبنەوە، نیگەرانییەکانی هەڵاوسان زیاتر دەکەن

جیهانی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

نرخەکانی نەوتی جیهانی لەناو ناجێگیری جیۆسیاسی و زیادبوونی خواستدا بەرزدەبنەوە، نیگەرانییەکانی هەڵاوسان زیاتر دەکەن

بازاڕی وزەی جیهانی لە ئێستادا بە قۆناغێکی پڕ لە گێژاو و ناجێگیریدا تێدەپەڕێت، کە بە بەرزبوونەوەی نرخی نەوتی خاو بۆ بەرزترین ئاستی چەند ساڵی ڕابردوو دیاریکراوە. ئەم بەرزبوونەوە بەرچاوە بە پلەی یەکەم دەگەڕێتەوە بۆ کارلێکی ئاڵۆزی گرژییە جیۆسیاسییەکان لە ناوچە سەرەکییەکانی بەرهەمهێنان و گەشەکردنێکی بەهێزی خواست لە ئابوورییە گەورەکانی جیهانەوە. کاریگەرییە زنجیرەییەکانی ئەم بەرزبوونەوەی نرخە لە سەرانسەری سێکتەرە جیاوازەکاندا هەستی پێدەکرێت، ئەمەش حکومەت و بانکە ناوەندییەکانی جیهانی ناچار دەکات ڕووبەڕووی هەڕەشەی نزیکبوونەوەی هەڵاوسانی بەردەوام و پاشەکشەی ئابووری ئەگەری ببنەوە.

بەرزبوونەوەی ئەم دواییەی نرخی نەوتی خاو دیاردەیەکی فرەلایەنەیە و بە چەندین هۆکاری بەیەکەوەبەستراو بەڕێوەدەبرێت. لەسەر ئاستی جیۆسیاسی، ناوچەکانی وەک ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپای ڕۆژهەڵات وەک خاڵی گەرمی گرژی ماونەتەوە، کە تێیدا ململانێ ناوچەییەکان و ناسەقامگیری سیاسی کاریگەری ڕاستەوخۆیان لەسەر زنجیرەکانی دابینکردنی جیهانی هەیە. هەر پشێوییەک لەم ناوچانەدا، چ هەڕەشە بێت بۆ ڕێڕەوەکانی گواستنەوە یان پچڕانی بەرهەمهێنان، کاردانەوەی خێرا لە بازاڕەکاندا دروست دەکات، ئەمەش نرخەکان بەرز دەکاتەوە بەهۆی نیگەرانییەکان لەسەر کەمیی دابینکردن و بەردەستبوونی داهاتوو.

هاوکات، لایەنی خواست ڕۆڵێکی یەکسان گرنگ دەگێڕێت. دوای خاوبوونەوەی بەهۆی پەتای کۆرۆنا، ئابووری جیهانی گەشەکردنێکی بەهێزی بەخۆیەوە بینیوە، بەتایبەتی لە سێکتەرەکانی پیشەسازی و گواستنەوەدا. گەشەکردنەوەی چالاکییە پیشەسازییەکان، لەگەڵ گەڕانەوەی گەشتە ئاسمانی و وشکانییەکان، بووەتە هۆی زیادبوونێکی بەرچاو لە بەکاربردنی وزە. جگە لەوەش، گەشەی ئابووری بەهێز لە بازاڕە گەورە تازەپێگەیشتووەکاندا، وەک چین و هیندستان، بە شێوەیەکی بەرچاو بەشداری کردووە لە زیادبوونی گشتیی خواستی جیهانی بۆ نەوت، ئەمەش فشارێکی زیاتری بۆ سەر نرخەکان دروست کردووە.

کاریگەریی ڕێکخراوی وڵاتانی هەناردەکارانی نەوت و هاوپەیمانەکانی (ئۆپێک+) ناتوانرێت کەم نرخێنرێت. بڕیارە بەکۆمەڵەکانیان سەبارەت بە ئاستی بەرهەمهێنان، چ کەمکردنەوەی خۆبەخشانە بێت یان زیادکردنی وردە وردە، کاریگەرییەکی قووڵیان لەسەر هاوسەنگی ناسکی نێوان دابینکردن و خواستی جیهانی هەیە. لە کاتێکدا هەندێک وڵات داوای زیادکردنی بەرهەمهێنان دەکەن بۆ دابینکردنی خواستی گەشەسەندوو، ئەوانی تر ڕووبەڕووی سنووردارکردنی وەبەرهێنان یان توانای بەرهەمهێنانی زیادەی سنووردار دەبنەوە، ئەمەش بازاڕەکە تووشی ناجێگیری و بازرگانیی قازانجخواز دەکات.

لێکەوتە ئابوورییەکانی ئەم بەرزبوونەوەی نرخی نەوتە فراوان و لەوانەیە جددی بن. یەکەم، هەڵاوسان زیاتر دەکات بە زیادکردنی تێچووی بەرهەمهێنان و گواستنەوە بۆ کۆمپانیاکان، کە زۆرجار بە شێوەی نرخی بەرزتری کاڵا و خزمەتگوزارییەکان دەگوازرێتەوە بۆ بەکاربەران. ئەم هەڵاوسانەی "پاڵنراو بە تێچوو" هێزی کڕینی ماڵباتەکان کەم دەکاتەوە و فشار دەخاتە سەر بودجەکان. دووەم، دەتوانێت ببێتە هۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی سوو، چونکە بانکە ناوەندییەکان ڕێوشوێنەکانیان بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەڵاوسان جێبەجێ دەکەن، ئەمەش لەوانەیە گەشەی ئابووری بوەستێنێت و قەرزکردن بۆ کۆمپانیا و تاکەکان گرانتر بکات.

حکومەتەکانی سەرانسەری جیهان بە کۆمەڵێک ڕێوشوێنی جۆراوجۆر وەڵامی ئەم ئاستەنگە فرەلایەنە دەدەنەوە. هەندێک وڵات بڕیاریان داوە کە یەدەگی ستراتیژی نەوت (SPR) ئازاد بکەن بۆ زیادکردنی دابینکردن و جێگیرکردنی نرخەکان. هەوڵە دیپلۆماسییەکانیش چڕتر دەکرێنەوە بۆ چارەسەرکردنی گرژییە جیۆسیاسییەکان کە ڕاستەوخۆ کاریگەرییان لەسەر دابینکردنی نەوت هەیە. لەسەر ئاستی ناوخۆ، حکومەتەکان لێکۆڵینەوە لە یارمەتییەکان یان کەمکردنەوەی باج دەکەن بۆ یارمەتیدانی کەمکردنەوەی بارگرانی لەسەر بەکاربەران و کۆمپانیاکان. لە درێژخایەندا، سەرنجێکی زیاتر دەخرێتە سەر خێراکردنی گواستنەوە بۆ سەرچاوەکانی وزەی نوێبووەوە و باشترکردنی کارایی وزە بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستن بە سووتەمەنییە بەردینە ناجێگیرەکان.

شیکاروانان جەخت لەوە دەکەنەوە کە بازاڕی نەوت لە داهاتوویەکی پێشبینیکراودا بەردەوام دەبێت لەسەر ناجێگیری. کارلێکی ئاڵۆزی هۆکارە سیاسی و ئابووری و ژینگەییەکان پێشبینیکردنی نرخەکان دەکاتە ئەرکێکی دژوار. لە کاتێکدا وڵاتان هەوڵدەدەن ئاسایشی وزە بەدەست بهێنن، وەبەرهێنانی بەردەوام لە بژاردە سەوزەکان و پەرەپێدانی سیاسەتەکانی وزەی خۆڕاگر، بۆ کەمکردنەوەی شۆکەکانی داهاتوو و دڵنیابوون لە سەقامگیری ئابووری جیهانی، زۆر گرنگ دەبێت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری