ئوسترالیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری
نوێگەری بەهێزکراو بە زیرەکی دەستکرد: ڤاکسینی شێرپەنجەی تایبەت بە سەگێک هیوا دەبەخشێت
لە چوارچێوەی یەکگرتنی بەرچاوی زیرەکی دەستکرد (AI) و پزیشکی ڤێتێرنەریدا، زانایەکی داتای ئوسترالیایی ڕێگەیەکی نوێی بۆ چارەسەرکردنی شێرپەنجەی سەگەکەی داهێناوە کە بەهۆیەوە ژیانی لە مەترسیدا بووە، بە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی زیرەکی دەستکرد. پاوڵ کۆنینگهام، ئەندازیاری کارەبا و کۆمپیوتەر و هاو-دامەزرێنەری کۆمپانیای Core Intelligence Technologies، سوودی لە مۆدێلەکانی زیرەکی دەستکردی وەک ChatGPT و AlphaFold وەرگرتووە بۆ دروستکردنی ڤاکسینی کەسی لەسەر بنەمای mRNA بۆ سەگەکەی، رۆزی، کە خەریک بوو بەهۆی شێرپەنجەی خانەی ماستسی (mast cell cancer) گیان لەدەست بدات.
ئەم گەشتە لە دوو ساڵ لەمەوبەر دەستیپێکرد کاتێک رۆزی تووشی ئەم نەخۆشییە مەترسیدارە بوو. سەرەڕای ئەوەی چارەسەرە باوەکان وەک نەشتەرگەری و کیمیاوی، توانیان گەشەی گرێکانی کەم بکەنەوە، بەڵام نەیتوانییان بیانکەن بە بچووک. کۆنینگهام، کە پەیوەندییەکی قوڵی لەگەڵ سەگەکەیدا هەیە، بڕیاریدا ڕێگەی نوێ تاقیبکاتەوە و سوود لە شارەزایی خۆی لە بواری شیکاری داتا وەربگرێت.
Bixwîne jî
- زانایان "فانوسی شێرپەنجە" دروست دەکەن بۆ باشترکردنی دەستنیشانکردنی گرێیەکان
- زانایان: زیرب पाण्याची دەستکرد مرۆڤ زیاتر دروستکەر دەکات
- فەلەکناسان سەرچاوەی درەوشاوترین تەقینەوی ڕادیۆیی خێرا لە هەموو کاتێکدا دەدۆزنەوە
- Çerçeveya AI THOR Pirsgirêkek Fîzîkê ya Sed Salî di Çirkeyan de Çareser Dike
- زانایان ئاوی ژێر زەوی نھێنی لەسەر مەریخ دۆزیەوە، ئاماژە بە ژیانپێگەیشتنی درێژخایەن دەکات
یەکەم هەنگاوی بریتی بوو لە بەکارهێنانی ChatGPT، کە مۆدێلێکی زمانی گەورەیە و لەلایەن OpenAI ەوە پەرەی پێدراوە. کۆنینگهام ئەم ئامرازەی بەکارهێنا بۆ بیرکردنەوە لە ستراتیژییەکانی چارەسەر، و گەڕان بەدوای بینینی نوێ و جیاواز لە ڕێکارە ڤێتێرنەرییەکانی دەرەوە. بەڵام، کارەکەی تەنها لە بیرکردنەوەدا نەوەستاوە. ئەو بە وردی شارەزایی خۆی لە شیکاری داتا بەکارهێنا بۆ هەڵبژاردنی گۆڕانکارییە بۆماوەییەکان (mutations) لە ناو شێرپەنجەی رۆزیدا، و دیاریکردنی ئەو گۆڕانکارییە دیاریکراوانەی کە هۆکاری گەشەی خێرای بوون.
بۆ بینین و تێگەیشتنی پێکهاتەی مولکولی ئاڵۆزی شێرپەنجە، کۆنینگهام AlphaFold بەکارهێنا. ئەم سیستەمە AI بە وردی ناسراوە بۆ پێشبینیکردنی پێکهاتەی پڕۆتینەکان. بە نەخشەکێشانی پڕۆتینە گۆڕدراوەکان کە بەهۆی گۆڕانکارییە دیاریکراوەکانەوە دروست بوون، توانی ئامانجە مولکولییە گونجاوەکان بدۆزێتەوە کە دەتوانرێت بە شێوەی چاودێری چاکبکرێنەوە. ئەم شیکارییە وردە بۆ داڕشتنی چارەسەرێک کە بتوانێت بە شێوەیەکی تایبەت خانە شێرپەنجەییەکان بکاتە ئامانج، زۆر گرنگ بوو.
دروستکردنی ڤاکسینی کەسی پێویستی بە لێکۆڵینەوەیەکی قوڵ لە جینی رۆزی هەبوو. کۆنینگهام هاوکاری لەگەڵ توێژەرانی زانکۆی نیو ساوت وێلز (UNSW) کرد بۆ ڕیزکردنی DNAی رۆزی. ئەم پڕۆسە گرنگە بریتی بوو لە وەرگرتنی DNAی تەندروست لە خوێنی رۆزی و بەراوردکردنی لەگەڵ DNAی وەرگیراو لە گرێکە. ئەم بەراوردکردنە ڕێگەی بە زاناکان دا کە بە وردی ئەو گۆڕانکارییە بۆماوەییانە دیاری بکەن کە هۆکاری گەشەی شێرپەنجەن.
پسپۆڕانی سەنتەری ڕاماسیۆتی بۆ زانستی بۆماوەیی لە UNSW یارمەتی تەکنیکییان بۆ پڕۆسەی ڕیزکردنی DNA دابین کرد. هاوکات، زاناکان ڤاکسینی mRNA یان بە شێوەی نانۆپارتیکڵ دروست کرد، کە لەسەر بنەمای داڕشتنی وردی کۆنینگهام بوو. بەکارهێنانی ئەم چارەسەرە تاقیکارییە لەلایەن پڕۆفیسۆر ڕەچەڵ ئەلاڤێنا، کە ئۆنکۆلۆجی ڤێتێرنەری پێشەنگە لە زانکۆی کوینزلەند، چاودێری دەکرا، ئەمەش جۆرێک لە چاودێری پزیشکی پیشەیی دابین دەکرد.
رۆزی یەکەمین ڤاکسینی لە مانگی کانوونی دووەمدا وەرگرت، و مانگی دواتر دۆزێکی بەهێزکەری پێدرا. ئەنجامە سەرەتاییەکانی ئەم چارەسەرە تاقیکارییە سەرسوڕهێنەر بوون. سەرەڕای ئەوەی شێرپەنجەکە لە قۆناغێکی پێشکەوتوودا بوو، دۆخی رۆزی لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا دوای وەرگرتنی چارەسەرەکە بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر بوو. یەکێک لە گرێ سەرەکییەکان کەمبونەوەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی، بە نزیکەی نیوە کەمبووەوە. ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە رۆزی ئێستا وزە و چالاکیی زیاتری نیشان دەدات، کە ئەمەش بەڵگەیەکە بۆ کاریگەریی چارەسەرەکە کە بە AI داڕێژراوە.
هەوڵە زانستییەکان بەردەوامن. زاناکان ئێستا لە قۆناغی دووبارە ڕیزکردنی شێرپەنجەدان بۆ ئەوەی ڤاکسینی دووەم دروست بکەن. ئەم ڤاکسینە نوێیە بە شێوەیەک دادەنرێت کە خانە شێرپەنجەییەکانی دیکە بکاتە ئامانج کە لەوانەیە وەڵامی چارەسەری یەکەم نەدەنەوە، ئەمەش نیشان دەدات کە ستراتیژییەکە داینامیک و گونجاوە.
Nûçeyên Têkildar
- داهاتووی گهردوونناسی: پهیوهندییهکی هاوبهشی نێوان زهوی و بۆشایی ئاسمان
- لیبرمان: ئیسرائیل ڕووبەڕووی دانپێنەدراوی بێ وێنە بووەتەوە و بەرەو کارەساتی سیاسی دەڕوات
- دووبارە دۆزینەوەی پێشەنگێکی زانستی: میراتی بەردەوامی جان چۆخرالسکی
- ڕۆژنامەنووسێک لە گردبوونەوەیەکی جاسمین کرۆکێت لە تێکساس دەردەکرێت
- ترامپ ئاماژە بە پلانی گومرگی نوێ دەکات: بەشی 122ی یاسای بازرگانی چۆن کاردەکات؟
ئەم کارە سەرکەوتووە لە پزیشکی ڤێتێرنەریدا، هاوشێوەی پێشکەوتنە خێراکانی پزیشکی مرۆڤە. ڤاکسینە کەسییەکانی شێرپەنجە لەسەر بنەمای mRNA بۆ نەخۆشە مرۆڤەکان بواریكى گەشەسەندوە، و چەندین چارەسەری تاقیکاری لە ناوچە جیاوازەکاندا پەسەند کراون. ساڵی ڕابردوو، وەزارەتی تەندروستی ڕوسیا ڤاکسینەکانی وەک Neooncovac بۆ مێلانومای پێشکەوتوو و Oncopept بۆ چەندین جۆری شێرپەنجەی توندتر پەسەند کرد. چیرۆکی سەرکەوتنی رۆزی و پاوڵ کۆنینگهام تەنها کاریگەریی گۆڕانکاریی AI لە دروستکردنی چارەسەری پزیشکی تایبەت بۆ ئاژەڵەکاندا ناگەیەنێت، بەڵکو پۆتانسیەلی زۆری ئەم تەکنەلۆژیایانەی کە بە AI بەڕێوەدەچن بۆ شۆڕشگێڕانە کردنی شێوازی چارەسەرکردنی شێرپەنجە بۆ ئاژەڵ و مرۆڤ لە سەرانسەری جیهاندا، نیشان دەدات.
