کۆسۆڤۆ لە ماوەی کەمتر لە ساڵێکدا ڕووبەڕووی سێیەمین هەڵبژاردنی یاسادانان دەبێتەوە

کۆسۆڤۆ - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

کۆسۆڤۆ لە ماوەی کەمتر لە ساڵێکدا ڕووبەڕووی سێیەمین هەڵبژاردنی یاسادانان دەبێتەوە

شکستی کۆسۆڤۆ لە هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار جارێکی تر وڵاتەکەی خستووەتە ناو بنبەستی سیاسییەوە. ئێستا، لەوانەیە لە ماوەی کەمتر لە ساڵێکدا ڕووبەڕووی سێیەمین هەڵبژاردنی پەرلەمانی ببێتەوە. ناوبانگی نێودەوڵەتی وڵاتەکە زیانی پێدەگات، کە ئەمەش نیگەرانی لای هاوپەیمانەکانی دروست کردووە.

کۆسۆڤۆ، گەنجترین وڵاتی ئەوروپا و دووەم بچووکترین نەتەوە لە ڕۆژئاوای باڵکان بە ژمارەی دانیشتوانی 1.7 ملیۆن کەس، زیاتر لە ساڵێکە لە جێگیری سیاسی و دامەزراوەیی کەم هێناوە. دوای دوو هەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ساڵی 2025، کە تێیدا سەرۆک وەزیران ئاڵبین کورتی و پارتی چەپڕەوی خۆبەڕێوەبردن، ڤێتێڤێندۆسجە، بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە سەرکەوتنیان بەدەست هێنا، ئێستا هەڵبژاردنی سەرۆکایەتییە کە قەیرانەکە زیاتر دەکات. وادەی سەرۆکی ئێستا ڤیۆسا عوسمانی لە 4ی نیسان کۆتایی دێت. سەرۆکێکی نوێی دەوڵەت دەبێت لەلایەن پەرلەمانەوە هەڵبژێردرێت. بەڵام، پارتە ئۆپۆزیسیۆنەکانی پەرلەمان ڕەتی دەکەنەوە هاوکاری بکەن. ئەوان دەڵێن، کورتی پێشتر سەرۆکایەتی حکومەت دەکات و هەروەها سەرۆکی پەرلەمانیش لەناو ڕیزەکانی حزبەکەی خۆیەوە دیاری دەکات. ئێستا، ئەوان دەترسن وڵاتەکەیان لەوانەیە سەرۆکێکی دەوڵەتیش لە پارتی خۆبەڕێوەبردنی کورتییەوە وەرگرێت – کە ئەمە زۆر زۆرە بۆ ئۆپۆزیسیۆن.

هەشتا لە کۆی 120 دەنگی پەرلەمانی کۆسۆڤۆ پێویستن بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکی دەوڵەت. بەڵام، کورتی – لەگەڵ نوێنەرانی کەمینە نەتەوەییە ناسڕبییەکان کە بەشێکن لە هاوپەیمانی حکومڕانییەکەی – تەنها 66 دەنگی هەیە. ئەمەش پارتی خۆبەڕێوەبردن ناچار دەکات بگاتە سازانێک لەگەڵ پارتەکانی تر. کورتی، گلاوک کۆنجۆفکای، جێگری سەرۆکی پارتی خۆبەڕێوەبردن، وەک کاندیدی سەرۆکایەتی، لەگەڵ کاندیدێکی ژن کە ئەویش لە حزبەکەی خۆیەوەیە، فاتمیرە کۆڵچاکو، کاندید کرد. هەردووکیان بڕیار بوو لە دانیشتنی پەرلەمانی لە 5ی ئازاری 2026 – دوایین ڕۆژی وادەی دەستووری – بۆ هەڵبژاردن پێشکەش بکرێن. بەڵام ئۆپۆزیسیۆن کاندیدی خۆی پێشکەش نەکرد و دانیشتنەکەی بایکۆت کرد، کە بە شێوەیەکی کاریگەر بووە هۆی شکستی هەڵبژاردنەکە.

دەستوور دەستنیشان دەکات کە سەرۆکی دەوڵەت دەبێت لە کاتی خۆیدا و نەخێر لە 30 ڕۆژ پێش کۆتایی هاتنی وادەی سەرۆکایەتی هەڵبژێردرێت. بەو پێیەی وادەی سەرۆکی ڤیۆسا عوسمانی لە 4ی نیسانی 2026 کۆتایی دێت، دەبوو جێگرەکەی تا 5ی ئازار هەڵبژێردرابا. لەبەر ئەوەی هەڵبژاردنەکە شکستی هێنا، دەبێت هەڵبژاردنی پەرلەمانی نوێ بەپێی دەستوور ئەنجام بدرێت. سەرۆکی ئێستا عوسمانی کاتێک هاوپەیمانی کورتی بوو بەڵام پشتیوانی ئەوی بۆ خولێکی پێنج ساڵەی تر بەدەست نەهێنا. ئەو پەشیمانی خۆی دەربڕی کە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی بەهۆی "ناتوانایی پارتە سیاسییەکان بۆ کارکردن لە بەرژەوەندی هاوڵاتیاندا" شکستی هێنا.

دواتر بڕیارێکی بۆ هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان دەرکرد. سەرۆک وەزیران کورتی، کە هەروەها سەرۆکایەتی پارتی خۆبەڕێوەبردنیش دەکات، بڕیارەکەی خستە بەردەم دادگای دەستووری. لە 9ی ئازاردا، دادگاکە بڕیارێکی کاتی دەرکرد کە بڕیارەکە تا 31ی ئازار ڕادەگرێت و هەموو کارێکی تر، لەوانەش هەر جووڵەیەکی پەرلەمان، بلۆک دەکات. سەرۆک و سەرۆک وەزیران بۆچوونی جیاوازیان هەیە سەبارەت بە لێکەوتە دەستوورییەکان و وادەکانی پەیوەست بە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی شکستخواردوو. بە تایبەتی، ئەوان لەسەر کاتی هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان و چۆنیەتی لێکدانەوەی وادەکانی هەڵبژاردنی نوێ ناکۆکن. کورتی دەڵێت کە "ماوەی 30 ڕۆژ پێش کۆتایی هاتنی وادەکە سەرەتای پرۆسەی هەڵبژاردن دیاری دەکات، نەک کۆتاییەکەی."

بەپێی لۆژیکی کورتی، پەرلەمان هێشتا 60 ڕۆژی دیکەی لە دوای 5ی ئازارەوە دەبوو بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکێکی نوێ. ئاڵۆزی بابەتەکە وای لێدەکات کە دادگای دەستووری نەتوانێت بڕیارێکی خێرا و کۆتایی بدات. لەم ماوەیەدا، لەوانەیە بۆشاییەکی دامەزراوەیی دروست بێت، وەک کۆراب سێجدیو، پارێزەر و شارەزا لە یاسای دەستووری، ڕوونی دەکاتەوە. هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی پێشتر پڕ لە کێشە بوون. سەرەڕای سەرکەوتنی لە هەڵبژاردنەکانی شوباتی 2025، پارتی خۆبەڕێوەبردن بۆ چەند مانگێک نەیتوانی زۆرینەی پەرلەمانی پێکبهێنێت، چونکە پارتەکانی ئۆپۆزیسیۆن ڕەتیان کردەوە هاوپەیمانی لەگەڵ کورتی پێکبهێنن.

لە ئەنجامدا، هەڵبژاردنی نوێ لە 28ی کانوونی یەکەمی 2025 بەڕێوەچوو. پارتی خۆبەڕێوەبردن بە بەدەستهێنانی زیاتر لە 51%ی دەنگەکان، توانی پەرلەمانی نوێ لە ناوەڕاستی مانگی یەنایەری 2026 کۆبکاتەوە و لە کۆتاییدا حکومەت پێکبهێنێت. بەڵام، هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار، کە دەستبەجێ دوای ئەوە لە بەرنامەی کاری پەرلەماندا بوو، شکستی هێنا – بە پلەی یەکەم بەهۆی کێشمەکێشی سیاسییەوە. ئیسمیەت کرێزیو، سەرۆکی تۆڕی کۆمەڵگەی مەدەنی دیموکراسی لە کرداردا (KDI)، ڕوونی دەکاتەوە کە سیستەمی هەڵبژاردن و دەستووری کۆسۆڤۆ بۆ پەرەپێدانی هاوکاری سیاسی و ئامادەیی بۆ سازان داڕێژراون. سیستەمەکە لەسەر "دیموکراسیی سازان" دامەزراوە، لە کاتێکدا "پراکتیکی سیاسیی ئێمە زۆرجار زیاتر هیرارکی و تاکڕەوانەیە."

ئەمەش وا دەکات کە بۆ یەک پارت لە کرداردا مەحاڵ بێت بە تەنیا حوکمڕانی بکات. شارەزایەکی دیکە لەسەر گۆڕانکارییە سیاسییەکان، نەیم ڕاشیتی لە سەنتەری لێکۆڵینەوەی سیاسەتی باڵکان، بە DW ڕاگەیاند کە "ئێلیتەی سیاسی ئێستا لە کۆسۆڤۆدا کێشەی گەورەیان لەگەڵ سیستەمی سیاسی و دەستووری وڵاتەکەدا هەیە و بە بنەڕەتی ژێرپێی دەخەن." ڕاشیتی هۆشداری دەدات کە کۆسۆڤۆ پێگەی نێودەوڵەتی خۆی لەدەست دەدات و زۆربەی پشتیوانی نێودەوڵەتی خۆی لەدەست داوە. ئەو گوتی: "ئەوە وڵاتێکی لاواز و ناسەقامگیر دەمێنێتەوە کە، لە چاوی هاوپەیمانەکانیەوە، زۆر کەم دەکات بۆ گەیشتن بە یەکگرتن و ناسینەوەی نێودەوڵەتی." "قەیرانەکان ڕێگرن لەوەی وڵاتەکە پەیوەندییەکی ئاسایی لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا دابمەزرێنێت، چاکسازی جێبەجێ بکات، و لە گفتوگۆکانی لەگەڵ سڕبیا پێشکەوتن بەدەست بهێنێت. ڕەخنە نێودەوڵەتییەکان زیاد دەکەن، و کاتێکی زۆر دەوێت بۆ باشترکردنی وێنەکەی."

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری