کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن: دەنگی ترامپیزمی روبیۆ متمانەی ئەتڵەسی دەهەژێنێت

ئەڵمانیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن: دەنگی ترامپیزمی روبیۆ متمانەی ئەتڵەسی دەهەژێنێت

کۆنفرانسی ئاسایشی میونشنی ئەمساڵ بە قووڵی لەلایەن وتارێکەوە شێوەی گرت کە لەلایەن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا مارکۆ روبیۆوە پێشکەش کرا، کە سەرەڕای شەپۆلێکی سەرەتایی ئاسوودەیی لەنێو ئامادەبوواندا، لە کۆتاییدا سێبەرێکی درێژی نادڵنیایی خستە سەر پەیوەندییەکانی نێوان ئەتڵەسی. وتارەکەی روبیۆ، کە رەخنەی توندی لە بنەماکانی دامەزراوی سیستمی نێودەوڵەتی وەک بازرگانی ئازاد، پاراستنی کەشوهەوا و نەتەوە یەکگرتووەکان گرت، بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک بەردەوامبوونی راستەوخۆی 'ترامپیزمی پاک' لێکدرایەوە کە ساڵی پێشوو لەگەڵ جێگری سەرۆک ج.د. ڤانس لە کۆنفرانسەکەدا دیار بوو. هەرچەندە رەفتاری روبیۆ لە هی پێشینەکەی زیاتر ئاشتیخوازانە دەردەکەوت، بەڵام پەیامی بنەڕەتی سیاسەتێکی دەرەوەی ئەمریکی یەکلاکەرەوە کە سەرنجی لەسەر باڵادەستی رۆژئاواییە، بێ گومان روون مایەوە.

کاردانەوەکان بۆ وتارەکەی روبیۆ ئاڵۆز و جۆراوجۆر بوون. سەرەتا، هەستێکی بەرچاو لە ئاسوودەیی لە هۆڵەکەدا هەبوو، و سەرۆکی کۆنفرانس وۆڵفگانگ ئیشینگەر سوپاسگوزاریی خۆی دەربڕی بۆ ئەوەی کە وەک دڵنیاییەک بۆ هاوپەیمانان دەهاتە بەرچاو، کە روبیۆ لە رێگەی جەختکردنەوەی لەسەر پەیوەندی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئەوروپا گەیاندبووی. بەڵام، لێکۆڵینەوەیەکی وردتر ئەوەی ئاشکرا کرد کە ئەم کۆدەنگییە رووکەشییە ناتەباییە قووڵەکان ناتوانێت بشارێتەوە. وتارەکەی روبیۆ، کە باسی لە دابەزینی گریمانەیی رۆژئاوا دەکرد لە رێگەی سیستەمێکی یاسا بنەمای 'زۆر بەکارهاتوو' و هێرشی دەکردە سەر 'دیدگایەکی دۆگمایی' بازرگانی ئازاد و 'کولتوری کەشوهەوا' کە گوایە 'گەلانی ئێمە هەژار دەکات'، لە بنەڕەتدا لەگەڵ بیروباوەڕی زۆربەی سیاسییە پێشەنگەکانی ئەوروپا ناکۆک بوو.

دیدگای ئەو بۆ 'هاوپەیمانییەکی نوێ' ئامانجی درێژەدان بوو بە باڵادەستی رۆژئاوا، ئەمجارە بە شێوەیەکی ئاشکرا لەسەر بنەمای بەها مەسیحییەکان. ئەم چەمکە بە توندی لەگەڵ بیرکردنەوەی فرەلایەنە و فرەفەرهەنگیی کە تا ئێستاش لە ناوەندە سیاسییەکانی ئەوروپا وەک بەرلین و بروکسل باوە، ناکۆکە. بانگەشەی روبیۆ بۆ پێویستی رێگریکردن لە 'لەناوچوونی شارستانی' رۆژئاوا لە ئەوروپادا بە پلەی یەکەم لەگەڵ بزووتنەوە پۆپۆلیستە راستڕەوەکاندا کارلێک دەکات، نەک لەگەڵ حکومەتە میانڕەوەکانی چەپ-ناوەند یان راست-ناوەند کە بە شێوەیەکی گەورە کیشوەرەکە پێکدەهێنن.

گرنگتر لەوەش ئەوە بوو کە روبیۆ لە وتارەکەیدا باسی لێوە نەکرد. پابەندبوونێکی روون بە بەرگری لە خاکەکانی ناتۆ و دووپاتکردنەوەی بەڵێنی یارمەتی هاوبەش لە ماددەی 5دا بە شێوەیەکی بەرچاو نەبوو – ئەمەش لادانێکی گرنگ بوو لە هەڵوێستی نەریتی نوێنەرانی ئەمریکی لە میونشن. لەبری ئەوە، بانگهێشتنامەیەکی بۆ بەردەوامبوون لە هاوکاری پێشکەش کرد، بەڵام بە ئاماژەیەکی روونەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ئامادەیە بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوەش کار بکات. ئەم پەیامە ناڕاستەوخۆیە، کە ساڵی پێشوو لەلایەن ج.د. ڤانسەوە گەیەنرابوو، روبیۆ تەنها بەبێ رەخنەی راستەوخۆ لە ئازادی رادەربڕینی ئەوروپی پێشکەشی کرد، کە زیاتر کەلێنی قووڵ لە پێکهاتەی ئاسایشی نێوان ئەتڵەسیدا روون کردەوە.

بێدەنگییەکی گرنگی دیکە پەیوەندی بە گرینلاندەوە هەبوو. نەبوونی هیچ ئاماژەیەک بە دوورگەکە، دوای هەڕەشەی سەربازی ترامپ بۆ کڕینی لە دانیمارک، زۆر شت دەربارەی دۆخی ناتۆ و متمانەی زیانلێکەوتوو دەگەیەنێت. ئەم جۆرە 'پەڕینەوە لە روبیکۆن' نیگەرانییەکانی لەنێو هاوپەیماناندا پەرە پێداوە کە ئەمریکا رۆژێک لە پارێزەرەوە ببێتە هێرشکار. ئەم دڵەڕاوکێیانە بە دەرکەوتنی روبیۆ کەم نەبوونەوە، سەرەڕای ئەوەی ئەنگێلا مێرکڵ، راوێژکاری ئەڵمانیا، لە یەکەم رۆژی کۆنفرانسەکەدا بە ئاشکرا داوای لە ئەمریکییەکان کردبوو کە متمانە بگەڕێننەوە.

لە ئەنجامدا، هەستی باڵادەست ئەوە بوو کە ئەوروپا دەبێت سەربەخۆیی خۆی بەهێز بکات – نەک بە پلەی یەکەم لە روسیا یان چینەوە، وەک پێشتر بە ستراتیژی خوازراو دادەنرا، بەڵکو زیاتر و زیاتر لە هاوپەیمانە دێرینەکەی، ئەمریکا. ئەم تێگەیشتنە بە شێوەیەکی جیاواز لەلایەن کەسایەتییە پێشەنگەکانی ئەوروپا وەک فرێدریش مێرز، کیر ستارمەر، ئیمانوێل ماکرۆن و ئورسولا ڤۆن دێر لاینەوە دەربڕدرا. لە کاتێکدا سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا ستارمەر هێشتا ئاماژەی بە قبوڵکردنی ئەمریکا وەک 'هێزێکی پێویست' دەکرد، سەرۆکی فەرەنسا ماکرۆن جارێکی دیکە داوای لە ئەوروپا کرد کە خۆی ببێتە هێزێکی جیۆپۆلیتیکی.

راوێژکاری ئەڵمانیا مێرز، سەرەڕای ناکۆکییەکانی ئەم دواییە لەسەر پرسە دیاریکراوەکان، لەم بابەتەدا بە شێوەیەکی بەرچاو لەگەڵ فەرەنسادا نزیک بووەوە و باسی لە 'ئەوروپایەکی سەروەر' کرد. ئەو ناڕەحەتی قووڵی بەرلینی دەربارەی پشت بەستن بە ئەمریکا دەربڕی، کە لەژێر ئیدارەی ترامپدا بە بێ ویژدان قۆزرابووەوە، بە ئاماژەدان بە 'ناپێگەیشتووییەکی خۆکرد' کە دەبێت 'زۆر زووتر لە ئێستا' کۆتایی پێبهێنرێت. ئەم هەڵسەنگاندنە ستراتیژییە نوێیە هەروەها چەتری ئەتۆمیش دەگرێتەوە کە ئەمریکا بە فەرمی بەسەر هاوپەیمانەکانیدا درێژ دەکاتەوە.

هەڕەشە ئەتۆمییەکانی پوتین حەقیقەتێکی ناخۆشی بۆ دەوڵەتانی ئەوروپای بێ چەکی ئەتۆمی ئاشکرا کرد: تەنها چەکدارکردنەوەی گەورەی کۆنڤەنشناڵ، تەنانەت ئەگەر لەژێر فشاری ئەمریکادا رێککەوتبێت، لەوانەیە بەس نەبێت بۆ دوورخستنەوەی روسیا ئەگەر ناتۆ زیاتر لاواز بێت. گفتوگۆکانی مێرز و ماکرۆن سەبارەت بە دوورخستنەوەی ئەوروپی بەڵگەی ئەم گەشەسەندنەیە، هەرچەندە جێگرەوەیەکی تەواو بۆ هاوبەشیکردنی ئەتۆمی لەنێو ناتۆدا کەمتر دەبێت. تێبینییەکەی ستارمەر لە میونشن کە چەکی ئەتۆمی بەریتانیا هەمیشە بۆ پاراستنی هەموو هاوپەیمانانی ناتۆ بووە، ئاڵۆزیی باسەکە نیشان دەدات. لە کۆتاییدا، ئەوەی لە کاتی قەیرانەکاندا بڕیاردەر دەبێت، ئەوەیە کە ئایا پوتین بە باوەڕپێکراوی ئەم دوورخستنەوەیە قایلە یان نا.

بەم شێوەیە، کۆنفرانسی ئاسایشی میونشنی 2024 بە روونی دەرکەوتنی پاشەکشەی کۆدەنگی نێوان ئەتڵەسی ئاشکرا کرد. وتارەکەی روبیۆ تەنها دەنگدانەوەیەکی ترامپیزم نەبوو، بەڵکو هاندەرێک بوو بۆ زیاترکردنی هەوڵەکانی ئەوروپا بۆ بەدەستهێنانی سەربەخۆیی ستراتیژی لە سیستەمێکی جیهانیدا کە زیاتر نادڵنیا دەبێت. پرسی ئەوەی کە چی لە پەیوەندییەکان لەگەڵ ئەمریکادا دەتوانرێت رزگار بکرێت، وەک ئاڵنگارییەکی سەرەکی بۆ ساڵانی داهاتوو دەمێنێتەوە.

Ekhbary.com