نهێنی لەرزین: بۆچی سەگە بچووکەکان زیاتر دەلەرزیێن وەک لە جۆرە گەورەکانیان؟

جیهان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

نهێنی لەرزین: بۆچی سەگە بچووکەکان زیاتر دەلەرزیێن وەک لە جۆرە گەورەکانیان؟

دیمەنی سەگێکی بچووک کە دەلەرزی، زۆرجار بەبێ هۆکارێکی دیار، چاودێرییەکی باو و ئاشنایە بۆ زۆرێک لە خاوەن ئاژەڵە ماڵییەکان. لە کاتێکدا ڕیتریڤەرێکی بەهێز لەوانەیە بە متمانەوە بە پارکێکدا بڕوات، چیواوایەکی بچووک لەوانەیە هەموو جەستەی بلەرزی، ئەمەش حەزێکی گەرم بۆ ئارامکردنەوەی دروست دەکات. ئەم دیاردە بڵاوە، کە هەوادارانی ئاژەڵەکانی سەرسام کردووە و مشتومڕی لە پلاتفۆرمەکانی سۆشیال میدیادا وەک Quora، TikTok و Reddit دروست کردووە، بەپێی شارەزایانی پێشەنگی ڤێتێرنەری و بایۆلۆجی، ڕوونکردنەوەی زۆر ئاڵۆزتری هەیە لەوەی زۆرجار گومان دەکرێت.

د. کارلۆ سیراکوزا، پسپۆڕی دیاری ڕەفتاری ڤێتێرنەری لە کۆلێژی پزیشکی ڤێتێرنەری زانکۆی پێنسیلڤانیا، ئاماژە بەوە دەکات کە لە دۆخە کلینیکییەکاندا، خاوەنی جۆرە بچووکەکانی سەگ زیاتر ڕاپۆرتی لەرزینی ئاژەڵە ماڵییەکانیان دەکەن. هەرچەندە هێشتا هیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی بەراوردکاری لەسەر لەرزین لە نێوان قەبارە جیاوازەکانی سەگدا نەکراوە، بەڵام ئەزموونی کلینیکی بەرفراوانی سیراکوزا بە بەردەوامی نیشان دەدات کە سەگە بچووکەکان ئەم ڕەفتارە نیشان دەدەن. یەکێک لە هۆکارە فسیۆلۆژییە سەرەکییەکانی ئەم ئاراستەیە زۆرجار دەگەڕێتەوە بۆ گەرمیداڕشتن – پڕۆسەی جەستە بۆ پاراستنی پلەی گەرمی ناوەوەی جەستە بە شێوەیەکی جێگیر بەبێ گوێدانە بارودۆخە دەرەکییەکان.

فیزیای گەرمی: ڕووبەری ڕووی جەستە و میتابۆلیزم

سەگە بچووکەکان لە پاراستنی گەرمی جەستەدا ڕووبەڕووی ئاستەنگێکی ناوازە دەبنەوە. سیراکوزا ڕوونیدەکاتەوە کە بەهۆی قەبارە بچووکەکەیانەوە، ڕووبەرێکی ڕووی ڕێژەیی بەرزتریان هەیە بە بەراورد لەگەڵ کۆی بارستەی جەستەیان. ئەم تایبەتمەندییە ئەناتۆمییە واتای ئەوەیە کە بڕێکی بەرچاو لە گەرمی لە ڕێگەی جەستە بچووکەکانیانەوە خێراتر بڵاودەکەنەوە وەک لە جۆرە گەورەترەکان. قەرەبووکردنەوەی ئەم لەدەستدانی گەرمییە خێرایە پێویستی بە خەرجکردنی بڕێکی بەرچاو لە وزە هەیە. پڕۆفیسۆر جۆن سپیکمان، پسپۆڕی بایۆلۆجی لە زانکۆی ئەبەردین لە سکۆتلەندا، ئەمە بەهێزتر دەکات، بە تیشک خستنە سەر ئەوەی کە سەگە بچووکەکان نزیکەی 60 لەسەدی زیاتر وزە لە هەر گرامێک شانەی جەستەدا دەسووتێنن وەک لە هاوتا گەورەکانیان. ئەمە تەنها تایبەتمەندییەکی سەگەکان نییە بەڵکو بنەمایەکی بایۆلۆجی بنەڕەتییە کە لە تەواوی بوارەکانی ژیاندا بەدی دەکرێت، دۆزینەوەیەک کە پشتگیری کراوە لەلایەن لێکۆڵینەوە بنەڕەتییەکانیەوە کە لە ساڵی 2003 بڵاوکراونەتەوە.

سپیکمان ئەم چەمکە بە بەراوردێکی سەرنجڕاکێش ڕوونیدەکاتەوە: بەراوردکردنی تۆپی تێنسێک لەگەڵ تۆپی باسکەیەک. تۆپی تێنس، بە ڕووبەری ڕووی گەورەترەوە بە بەراورد لەگەڵ قەبارەکەی، گەرمی زۆر خێراتر لەدەست دەدات، و پێویستی بە وزەی زیاترە بۆ پاراستنی پلەی گەرمی ناوەوەی. بە پێچەوانەوە، تۆپی باسکە، بە ڕووبەری ڕووی کەمترەوە لەسەر قەبارە، گەرمی بە شێوەیەکی کاریگەرتر دەهێڵێتەوە. هەمان فیزیای ڕاستەوخۆ بۆ سەگەکان دەچێت. کاتێک جەستەی سەگێک دەست دەکات بە لەدەستدانی گەرمی بە خێراییەک کە خێراتر بێت لەوەی کە دەتوانێت بەرهەمی بهێنێت، میکانیزمی بەرگری سروشتییەکەی کارا دەبێت: لەرزین. ئەم گرژبوونی خێرای ماسولکانە ڕێگەی کاریگەری جەستەیە بۆ دروستکردنی گەرمی. لە ئەنجامدا، وەک سپیکمان ئاماژەی پێدەکات، سەگێکی گەورە لەوانەیە دەست بە لەرزین نەکات تاوەکو پلەی گەرمی بەڕاستی سارد دەبێت، لە کاتێکدا سەگێکی بچووک لەوانەیە زۆر زووتر دەست پێبکات بەهۆی خاڵە لاوازە گەرمییە سروشتییەکانیەوە.

لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی 2023 ئەم ڕاستییە فسیۆلۆژییەی زیاتر پشتڕاست کردەوە، کە تێیدا دۆزرایەوە سەگە بچووکەکان بەڕاستی گەرمی جەستەیان خێراتر لەدەست دەدەن و دەبێت بەشێکی گەورەتری وزەی میتابۆلیکی خۆیان تەرخان بکەن بۆ گەرم مانەوە. ئەم لێکۆڵینەوەیە بەڵگەی کۆنکرێتی دەدات کە فیزیای بچووکبوون کاریگەری فسیۆلۆژی قووڵ و ڕاستەقینەی لەسەر گەرمیداڕشتنی سەگەکان هەیە.

فاکتەرە ژینگەییەکان و بارودۆخی پزیشکی بنەڕەتی

لادان لە جیاوازییە فسیۆلۆژییە سروشتییەکان، فاکتەرە ژینگەییەکان سهم لە لەرزینی سەگە بچووکەکاندا دەگێڕن. د. سیراکوزا پێشنیار دەکات کە نزیکبوونیان لە زەوی، کە هەوای ساردتر مەیلی نیشتەجێبوونی هەیە، لەوانەیە هۆکارێکی تر بێت بۆ زیادبوونی لەرزین. ئەو جەخت لەوە دەکاتەوە کە تێگەیشتنی مرۆڤ بۆ پلەی گەرمی ئارام زۆرجار بە شێوەیەکی بەرچاو جیاوازە لەوەی کە سەگێکی بچووک هەستی پێدەکات. ڕێنماییەکانی USDA بۆ نیشتەجێکردنی سەگەکان بە ڕوونی دان بەوەدا دەنێن کە جۆرە یاریزانەکان زیاتر هەستیارن بە سەرما، و پێویستیان بە پلەی گەرمی ژینگە هەیە کە لە 10 پلەی سەدی (50 پلەی فەهرەنهایت) کەمتر نەبێت – ئاستێکی گەرمتر لەوەی بۆ سەگە گەورەکان دیاریکراوە. ئەمە جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئارامی ڕێکخستنی گەرمکەرەوەی ماڵێک بۆ مرۆڤێک لەوانەیە بۆ سەگێکی چوار پاوەند ناخۆش و سارد بێت.

بەڵام لەرزین تەنها وەڵامێک نییە بۆ سەرما. هەروەها دەتوانێت نیشانەی کێشەی پزیشکی بنەڕەتی بێت. سیراکوزا ئاماژە بەوە دەکات کە کێشەکانی دەمار دەتوانن وەک لەرزین دەربکەون. جگە لەوەش، هەندێک دەرمان، وەک دەرمانەکانی دژە هەستیاری یان دەرمانەکانی سیرۆتۆنێرژیک کە بۆ کۆنترۆڵکردنی دڵەڕاوکێ و توندوتیژی بەکاردێن، لەوانەیە لەرزینیان وەک کاریگەرییەکی لاوەکی هەبێت. بارودۆخێکی تایبەت، کە پێشتر بە 'سندرمی لەرزینی سپی بچووک' ناسرابوو و ئێستا بە وردتر بە 'سندرمی لەرزینی گشتگیر و نادیار' ناودەبرێت، دەبێتە هۆی لەرزینی تەواوی جەستەی سەگەکان. هەرچەندە وەسفکەری 'سپی' هەڵە بوو، چونکە سەگەکان بە هەر ڕەنگێک بن دەتوانن تووشی ببن، بەڵام لایەنی 'بچووک' بە شێوەیەکی گەورە ڕاستە، چونکە جۆرە بچووکەکان وەک ماڵتیز و وێست هایلاند وایت تێریەر بە شێوەیەکی ناهاوسەنگ نوێنەرایەتی دەکرێن.

سترێسی ڕەفتاری و کارلێکی مرۆڤ

بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش، کارلێکی مرۆڤ و سترێسی ڕەفتاری دەتوانێت ببێتە هۆی لەرزین لە سەگە بچووکەکاندا. سیراکوزا تێبینی دەکات کە سەگە بچووکەکان زۆرجار لە ڕووی جەستەییەوە ئاسانتر کۆنتڕۆڵ دەکرێن و بەداخەوە، بۆ خاوەنەکانیان ئاسانترە ئاماژەکانی ترسەکانیان نادیدە بگرن. لەوانەیە سەگێکی گەورە کە باز دەدات بە جددی وەربگیرێت، بەڵام سەگێکی بچووک کە دەگڕێتەوە لەوانەیە بە پێکەنین یان فەرامۆشکردن وەڵام بدرێتەوە. ئەو حاڵەتانە دەگێڕێتەوە کە خاوەنە شەرمەزارەکان سەگە دڵەڕاوکێدارەکانیان هەڵدەگرن و ڕێگە بە نامۆکان دەدەن سەرەڕای نیشانە ڕوونەکانی بێزاری، دەستیان لێ بدەن. کاتێک ئاماژەکانی ترسی سەگێک نادیدە دەگیرێن، و خۆی لە دۆخێکی پڕ لە سترێسدا دەبینێتەوە، هۆرمۆنەکانی سترێس بەرز دەبنەوە، ماسولکەکان گرژ دەبن، و سەگەکە دەست دەکات بە لەرزین – دەرکەوتنێکی فسیۆلۆژی ڕوون بۆ بێزاری دەروونی.

سەرەڕای زۆری بەڵگەی بەسەربردە و چاودێرییە کلینیکییەکان، د. سیراکوزا ئاماژە بە نەبوونی داتای گشتگیر دەکات کە قەبارەی جەستە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەگەڵ فرێکوێنسی لەرزیندا ببەستێتەوە. ئەم جۆرە لێکۆڵینەوانە بە سروشتی خۆیان ئاڵۆز دەبن، و پێویستیان بە ژینگەی کۆنتڕۆڵکراو، چاودێری کامێرا لە ماڵەوە و بەشداربووانی خۆبەخش دەبێت. بەڵام، ئەو دان بەوەدا دەنێت کە ئەمە بوارێکی سەرنجڕاکێش و گرنگە بۆ توێژینەوەی داهاتوو.

لە کۆتاییدا، کاتێک سەگێکی بچووک لەرزینی تێدا بەدی کرا، زۆر گرنگە خۆمان لە گریمانەی خێرا بەدوور بگرین. هۆکارەکە لەوانەیە فرە لایەن بێت: سەرما، سترێسێکی بنەڕەتی، بارودۆخێکی پزیشکی، یان بە سادەیی داواکارییە فسیۆلۆژییە ناوازەکانی قەبارە بچووکەکەیان. پێشکەشکردنی بەتانییەکی گەرم ئاماژەیەکی میهرەبانانەیە، بەڵام ئەگەر لەرزینەکە بەردەوام بوو یان هاوڕێیەتی نیشانەکانی تری نیگەرانکەر بوو، سەردانیکردنی ڤێتێرنەر بۆ هەڵسەنگاندنێکی ورد هەمیشە بەرپرسیارانەترین ڕێگایە بۆ دڵنیابوون لە تەندروستی و خۆشگوزەرانی ئاژەڵە بچووکەکەت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری