«پێش یارییەک ڤۆدکایەکی باش دەخۆم بۆ ئەوەی ماسولکەکانم بحاڵ بێتەوە»: چۆن «جاڵجاڵۆکەی ڕەش»ی ڕووس تۆپی پێی گەیاندە لووتکەی نوێ

روسیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

فینۆمین «جاڵجاڵۆکەی ڕەش»: چۆن لیڤ یاشین گۆڵپارێزی شۆڕشگێڕ کرد

لە دوای خەم و پەژارەی جیهانی تۆپی پێ دوای لەدەستدانی گەورە پیاوانی وەک پەلە، بۆماوەیی لیڤ یاشین، گۆڵپارێزی ئایکۆنی یەکێتی سۆڤیەت، بەهێزەوە دەنگدانەوەی هەیە. یاشین، کە بە «جاڵجاڵۆکەی ڕەش»، «ئۆکتۆپووسی ڕەش» و «پڵنگی ڕەش» ناسراوە، لەسەر ئاستی جیهان، تا ئێستاش ستانداردێکی بێ هاوتایە بۆ سەرکەوتوویی گۆڵپارێزی. کاریگەرییەکەی لە دوای ڕۆژەکانی یاریکردنی زۆر زیاترە، تەنانەت دوای مردنەکەشی بۆ دەیان ساڵ.

شێوازی جیاوازی یاشین، کە بە ڕزگارکردنە acrobatic، بوونی باڵادەست، و جلە سپیەکەی کە بە کڵاوی تەختی تەواو دەکرا، جیاوازی دروست کردبوو. ئەو تەنها وەستێنەری گۆڵ نەبوو؛ بەڵکو پێشڕەو بوو، کەسایەتییەکی کاریگەر بوو کە بنەڕەتی بیرکردنەوەی ڕۆڵی گۆڵپارێزی گۆڕی. کاروانی ٢٠ ساڵەی لەگەڵ دینامۆی مۆسکۆ و هەڵبژاردەی سۆڤیەت، شایەتی دان بە پابەندبوون و بەهرەی نائاساییەکەی بوو.

یاشین لە ساڵی ١٩٢٩ لە مۆسکۆ لەدایک بووە، لە خێزانێکی کرێکاری پیشەسازی. ڕێگاکەی بۆ ناوداریی تۆپی پێ هەرگیز دیارینەکراو نەبوو. لە تەمەنی هەرزەکاریدا دەستی بە کارکردن لە کارگە کرد، کە لە جەنگی جیهانی دووەمدا بەشداری لە هەوڵی جەنگی سۆڤیەتدا کرد. سەختییەکانی ئەو ماوەیە، لەگەڵ کاری دوای جەنگ، بووە هۆی ئەوەی کە لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا وەسفی کردووە وەک «هەڵچوونی دەروونی». لە ژیاننامەکەیدا نووسیویەتی: «ئایا خەمۆکی بوو؟ نازانم. ماندووبوونی ساڵان دەستی پێکرد و شتێک لە ناخمدا شکاو. لەو کاتەدا، هیچ شتێکم هەست پێنەکرد جگە لە بەتاڵی.»

بەڵام وەرزش بووە هۆی ڕزگارکردنی گرنگ. یاشین، کە پێشتر یاریزانی بەهرەمەندی تۆپی پێ و هۆکی سەهۆڵ بوو، «ڕزگاری» لە خۆبەخشی بۆ خزمەتی سەربازی دۆزیەوە، کە ڕێگەی پێدا کە لەگەڵ ئەركەكانی، چالاکییە وەرزشییەکانی یەک بخات. ئەم ماوەیە گرنگ بوو لە گەشەسەندنی وەک وەرزشوانێکی ڕاهێنراو.

لە ساڵی ١٩٤٩، یاشین لەلایەن چاودێرانەوە بینرا و پەیوەندی بە ئەکادیمیای لاوانی دینامۆی مۆسکۆ کرد، کە یانەیەک بوو پێشتر بە گەشتە بێشکۆکەی لە ساڵی ١٩٤٥ لە شانشینی یەکگرتوو، ناوبانگی دەرکردبوو. یەکەمین یاریی لە ساڵی ١٩٥٠دا بە هەڵەیەک کە نرخی گران بوو – «گۆڵێکی ئاسان» – ڕووخا، کە ژمارەی یارییەکانی لەو ساڵەدا سنووردار کرد. هەروەها ڕووبەڕووی کێبڕکێیەکی توند بووەوە لە گۆڵپارێزی ناسراو، ئەلێکسی «پڵنگ» خومیتش، کە ڕێگای بۆ یاری یەکەم لێ گرت.

بێ ھیوا نەبوو، یاشین خۆی تەرخان کرد بۆ بەدەستهێنانی پێگەی سەرەکی لە دینامۆ. فرەلایەنییەکەی زیاتر دەرکەوت کاتێک وەک گۆڵپارێز یاری بۆ هەڵبژاردەی هۆکی سەهۆڵی دینامۆ کرد و لە ساڵی ١٩٥٣ یارمەتیانی دا بۆ بردنەوەی جامی سۆڤیەت. ئەم بەهرەی چەند وەرزشییە تایبەتمەندی ژیانی وەرزشییەکەی بوو. وەک یاشین خۆی ووتویەتی: «من ڕام دەکرد، بازدانی بەرزم دەکرد، گۆڵم هەڵدەگرت، دیسکم هەڵدەگرت، وانەی شمشێربازیم دەگرت، مایکسی، مەلەم، زۆرانبازیم دەکرد، خلیسکام، هەوڵی باسکەم دەدا، هۆکی سەهۆڵم، تۆپی ئاومان، و تۆپی پێم گێڕا. زستانەکانم بە چۆلەکەی و خلیسکە بەسەر دەبرد. دڵنیانییم لەوەی لە چیدا باشترین بووم.»

سەبر و ئارامگری یاشین سوودی هەبوو. کاتێک خومیتش لە ساڵی ١٩٥٣ بریندار بوو، یاشین دەرفەتی بەکارهێنا و ھیچ کات سەیری دواوەی نەکرد. ئەو دینامۆی مۆسکۆی بۆ ماوەیەکی سەرکەوتنی بێوێنە هێنا، پێنج نازناوی خولی سۆڤیەت و سێ جامی سۆڤیەتی بەدەست هێنا، کە چوار نازناوی خولی لە نێوان ساڵانی ١٩٥٤ و ١٩٥٩ بەدەست هێنرا.

ڕووبەڕووبوونەوە ناوازەکانی بۆ دینامۆ، بانگهێشتکردنی بۆ هەڵبژاردەی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٤، بۆی هێنا. ساڵانی دواتر پێگەی بەهێزتر کرد، کە لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٥٦ی مێلبورن مەدالیای زێڕینی بەدەست هێنا و ناوبانگێکی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دروست کرد.

جامی جیهانی ١٩٥٨ لە سوید، وەک دەستپێکی جیهانی یاشین بوو. شێوازی «گۆڵپارێزی ئازاد»ی (sweeper-keeper)، کە یارییەکانی پێش بینی دەکرد و لە دەرەوەی ناوچەی سزا دەستی تێوەردەدا، شۆڕشگێڕانە بوو. ئەم ڕێبازە چالاکانەیە، کە ئێستا لەلایەن ئەستێرەکانی مۆدێرن وەک مانوێل نۆیر و ئەلیسون بێکەر ئیلهام وەرگیراوە، ڕێگەی پێدا کە یاری بە وردبینی سەرسوڕهێنەر بخوێنێتەوە. لە یارییەکدا، ڕووبەڕووی بێلی گەنج و برازیلیای پاڵەوانی بووەوە. هەرچەندە سێلیکاو ٢-٠ براوە بوو، بەڵام ڕزگارکردنە زۆرەکانی یاشین ڕێگەیان گرت لە دۆڕانێکی گەورەتر، کە ستایشی بەرفراوانی بۆی هێنا.

سەرەڕای دەرچوونی یەکێتی سۆڤیەت لە چارەکی کۆتاییدا، یاشین وەک باشترین گۆڵپارێزی پاڵەوانێتیەکە هەڵبژێردرا، کە شایەتی زیرەکی تاکەکەسییەکەی بوو. دوو ساڵ دواتر، ئەو یەکێتی سۆڤیەتی بۆ بردنەوەی یەکەم جامی نەتەوەکانی ئەوروپا (ئێستا پاڵەوانێتی ئەوروپا) لە فەرەنسا هێنا. ئەو لە نیوەی کۆتاییدا گۆڵی نەخوارد، و لە یاری کۆتایی گرژدا دژی یۆگسلاڤیا، پارێزگاری گرنگی ئەنجامدا، لەوانەش ڕزگارکردنی دوو لێدانی سزا، پێش ئەوەی هەڵبژاردەکەی لە کاتی زیادکراودا ٢-١ براوە بێت. یاریی کۆتایی بە شێوەیەکی بەرچاو سادە بوو، یاریزانی یۆگسلاڤی دراگان سێکولاراک قسەی لەسەر نەبوونی خۆشحاڵی لای هاندەرانی فەرەنسی کرد.

لەگەڵ پارێزە کردنی ناوازە و سەرکردایەتییەکەی، یاشین خاوەنی هەیبەتێکی تایبەت بوو. دانپێدانانی ڕاشکاوانەی لەسەر ڕێوڕەسمی پێش یارییەکەی – «پێش یارییەک ڤۆدکایەکی باش دەخۆم بۆ ئەوەی ماسولکەکانم بحاڵ بێتەوە» – بوو بە ئەفسانەیی. هەرچەندە نائاسایی بوو، بەڵام بەهێزی دەروونی و ڕێبازی تایبەتی لە بەڕێوەبردنی گوشاردا ڕوون کردەوە. ئەم تێکەڵەی بەهرەی ناوازە، بەرگەگرتنی دەروونی، و کەسایەتی نادیار، پێگەی وەک ئایکۆنێکی تۆپی پێ بەهێز کرد.

٢٠ی مارس، سی و سێهەمین ساڵیادی مردنی لە تەمەنی ٦٠ ساڵیدا، یادەوەری لیڤ یاشین زیندوو دەکاتەوە. «جاڵجاڵۆکەی ڕەش» یەکێکە لە کەسایەتییە دیارەکان لە مێژووی تۆپی پێدا، سیمبولی نوێگەری، ئازایەتی، و لێهاتوویی بێهاوتای گۆڵپارێزی، کە بەردەوام ئیلهام بە نەوەکانی یاریزان و هاندەران دەدات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری