زێڕ بەهای خۆی کەم دەکاتەوە دوای لێدوانەکانی ترەمپ لەسەر گرینلەند
نرخی کانزا گرانبەهاکان لەژێر کاریگەریی گۆڕانکارییە سیاسی و ئ
عبد الفتاح يوسف
1 month ago
177
Attribution: ئەمڕۆ پێنجشەممە، نرخی زێڕ کەمێک لە بەرزترین ئاستی خۆی دابەزی، دوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، زمانێکی نەرمتری گرتەبەر سەبارەت بە هەڕەشەکانی بۆ لکاندنی دوورگەی گرینلەند بە ئەمریکاوە. ئەم گۆڕانکارییە لە ڕەفتاری سیاسییدا بووە هۆی کەمبوونەوەی خواست لەسەر زێڕ وەک پەناگەیەکی ئارام لە کاتی نادڵنیایی سیاسی و ئابووریدا، کە بەشێک لە قازانجە تۆمارکراوەکانی زێڕی لە ماوەی ڕابردوودا سڕییەوە.
لە مامەڵە کاتییەکاندا، نرخی زێڕ بە ڕێژەیەکی کەم واتە 0.3% بەرزبوونەوەی تۆمارکرد و گەیشتە 4,778.51 دۆلار بۆ هەر ئۆنسێک، ئەمەش دوای ئەوەی لە سەرەتای ئەمڕۆدا گەیشتبووە ئاستێکی پێوانەیی 4,887.82 دۆلار. ئەم دابەزینە کورتخایەنە نیشاندەری هەستیاریی بازاڕەکانە بە لێدوانە سیاسییەکان. لە لایەکی ترەوە، گرێبەستە دواخراوەکانی زێڕی ئەمریکی بۆ مانگی شوبات بە ڕێژەی 1.5% بەرزبوونەوە و گەیشتنە 4,837.50 دۆلار بۆ هەر ئۆنسێک، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە خواستێکی بەردەوام لەسەر زێڕ وەک وەبەرهێنانێکی درێژخایەن هەیە، سەرەڕای ناجێگیرییە کورتخایەنەکان.
ئەم کاردانەوەی بازاڕە لە سایەی بووژانەوەی بازاڕەکانی پشک هات، دوای ئەوەی ترەمپ لە هەڕەشەکانی بۆ سەپاندنی گومرگ بەسەر ژمارەیەک وڵاتی ئەوروپیدا پاشگەز بووەوە، بەهۆی هەڵوێستیان لەسەر گرینلەند. هەروەها، ترەمپ ڕایگەیاند کە گەیشتووەتە ڕێککەوتنێکی سەرەتایی لەگەڵ هاوپەیمانی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ) سەبارەت بە داهاتووی دوورگەکە. ئەم جۆرە پاشگەزبوونەوانە لە سیاسەتە توندەکان و دۆزینەوەی چارەسەری دیپلۆماسی، زۆرجار وەک نیشانەیەک بۆ کەمبوونەوەی مەترسی لەلایەن وەبەرهێنەرانەوە لێکدەدرێنەوە، کە وایان لێدەکات مەیلیان بۆ وەبەرهێنان لە سەرمایەی پشک و سەرمایە مەترسیدارترەکان زیاتر بێت، نەک لە کانزا گرانبەهاکان وەک زێڕ.
بۆب هابەرکۆرن، گەورە شارەزای بازاڕ لە کۆمپانیای 'ئاڕ. جەی. ئۆ فیوچەرز'، ڕایگەیاند کە پاشگەزبوونەوە لە هەڕەشەکانی گومرگی ئەوروپی بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی بازاڕەکانی پشک. ئەمەش بەشێکی زۆری قازانجەکانی زێڕی نەهێشت و فشارێکی گشتی خستە سەر کانزاکان. هابەرکۆرن جەختی لەوە کردەوە کە ئەوەی ڕوویداوە تەنها شەپۆلێکی هەواڵ-ڕاگەیەندراوی پاککردنەوەی پۆستەکانە و ئاراستەی گشتیی بازاڕی نەگۆڕیوە. ئەمەش بەو مانایەیە کە لە کاتی بڵاوبوونەوەی هەواڵی گرنگدا، وەبەرهێنەران پۆستەکانیان (شوێنی وەبەرهێنان) ڕێکدەخەنەوە بۆ قازانجکردن لە گۆڕانکارییە کورتخایەنەکان، بەبێ ئەوەی کاریگەرییەکی درێژخایەنی لەسەر ڕێچکەی بنەڕەتی بازاڕ هەبێت.
زێڕ لە ماوەی ڕابردوودا قازانجی بەهێزی بەدەستهێنابوو. لە ساڵی ڕابردوودا (کە لە دەقی سەرچاوەدا ئاماژەی پێکراوە بە ٢٠٢٥)، بە ڕێژەی 64% بەرزبووەوە، هەروەها لە سەرەتای ئەمساڵەوە (کە لە دەقی سەرچاوەدا ئاماژەی پێکراوە بە ٢٠٢٦) نزیکەی 11% بەرزبووەوە. ئەمەش بەهۆی ڕۆڵی وەک ئامرازێکی دڵنیایی لە کاتی نادڵنیایی ئابووری و سیاسییدا. کاتێک نادڵنیایی سیاسی و ئابووری باڵادەست دەبێت، وەبەرهێنەران ڕوو لە زێڕ دەکەن وەک سەرمایەیەکی سەلامەت کە بەهای خۆی لەدەست نادات، بە پێچەوانەی دراوەکان یان پشکەکان کە لە کاتی قەیرانەکاندا زیانیان پێدەگات.
لەم چوارچێوەیەدا، ڕاپرسییەک کە لەلایەن ئاژانسی 'ڕۆیتەرز'ەوە ئەنجامدرا، دەریخست کە زۆرینەی شارەزایانی ئابووری پێشبینی دەکەن ئەنجومەنی یەدەگی فیدڕاڵی ئەمریکی (بانکی ناوەندی ئەمریکا) نرخی سووی سەرەکی وەک خۆی بهێڵێتەوە لەم چارەکی ئێستادا، و ڕەنگە تا کۆتایی وادەی جێرۆم پاوڵ، سەرۆکی بانکی ناوەندی ئەمریکا، لە مانگی ئایاردا. ئەمەش هۆکارێکە بۆ بەرزبوونەوەی خواست لەسەر زێڕ، چونکە زێڕ بەهای سوو (interest) نادات. لە ژینگەیەکی نرخی سووی نزمدا، تێچووی دەرفەتی هەڵگرتنی زێڕ (واتە ئەو قازانجەی لەدەستی دەدەیت بە نەبوونی سوو لەسەر پارەکەت) کەمتر دەبێت، کە وای لێدەکات لەچاو سەرمایەگوزارییەکانی تردا زیاتر سەرنجڕاکێش بێت.
سەبارەت بە کانزا گرانبەهاکانی دیکە، نرخی زیو لە مامەڵە کاتییەکاندا بە ڕێژەی 3.6% دابەزی و گەیشتە 91.17 دۆلار بۆ هەر ئۆنسێک، دوای ئەوەی لە خولی پێشتردا گەیشتبووە لوتکەیەکی پێوانەیی 95.87 دۆلار. سۆنی کوماری، شیکارکەری کاڵا سەرەکییەکان لە بانکی «ئێ. ئێن. زێد»، ڕایگەیاند کە گەیشتنی زیو بە ئاستی سێ ژمارەیی ئەگەرێکی بەهێزە لە سایەی بەردەوامیی ئێستادا، هەرچەندە ڕەنگە ئەمەش هاوڕێ بێت بە ڕاستکردنەوە و ناجێگیریی بەرز. ئەمەش بەهۆی ئەوەی زیو جگە لەوەی کانزایەکی گرانبەهایە، لە پیشەسازیشدا بە شێوەیەکی فراوان بەکاردێت، بۆیە خواست لەسەری زۆرتر پەیوەستە بە گەشەی ئابووریی جیهانییەوە.
هەروەها، پلاتینۆم بە ڕێژەی 0.1% دابەزی و گەیشتە 2,460.20 دۆلار بۆ هەر ئۆنسێک، دوای ئەوەی لە سەرەتای ئەمڕۆدا ئاستێکی پێوانەیی 2,543.99 دۆلاری تۆمارکرد. لە کاتێکدا پەلادیۆم بە ڕێژەی 2.1% دابەزی و گەیشتە 1,825.85 دۆلار بۆ هەر ئۆنسێک، دوای ئەوەی لە سەرەتای مامەڵەکاندا گەیشتبووە بەرزترین ئاستی لە ماوەی هەفتەیەکدا. ئەم کانزایانە، بەتایبەتی پەلادیۆم و پلاتینۆم، بە شێوەیەکی بەرفراوان لە پیشەسازی ئۆتۆمبێلدا بەکاردەهێنرێن وەک کارەکتالیزەر، بۆیە نرخیان زۆر هەستیارە بە گۆڕانکارییەکان لە بازاڕی ئۆتۆمبێل و داوای پیشەسازیدا. ناجێگیرییەکانی ئەمڕۆ دەکرێت وەک کاردانەوەیەکی کورتخایەن بۆ گەشەپێدانە سیاسی و ئابوورییە گشتییەکان سەیر بکرێت.
Etîket:
# نرخی زێڕ
# دۆناڵد ترەمپ
# گرینلەند
# کانزا گرانبەهاکان
# زیو
# پلاتینۆم
# پەلادیۆم
# پەناگەی ئارام
# سووی بانکی
# بانکی ناوەندی ئەمریکا
# بازاڕی پشک
# هەواڵی ئابووری
# کاڵا
# وەبەرهێنان
# جوگرافیای سیاسی
