تەختی ئێران: موجتەبا خامنەیی لەناو گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکان و ئاڵنگارییە ناوخۆییەکاندا دەبێتە ڕێبەری باڵا

ئێران - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

تەختی ئێران: موجتەبا خامنەیی لەناو گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکان و ئاڵنگارییە ناوخۆییەکاندا دەبێتە ڕێبەری باڵا

لە گەشەسەندنێکی خێرا و گرنگدا، ئێران ڕێبەری باڵای نوێی خۆی ڕاگەیاند، موجتەبا خامنەیی، کوڕی ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی کۆچکردوو، ئەم پۆستە بەرزەی وەرگرت. ئەم ڕاگەیاندنە، کە لەلایەن ئاژانسی فەرسی ئێرانەوە بڵاوکرایەوە، بە خێرایی بە سوێندخواردنی فەرمیی پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی (IRGC) لە ئێوارەی 8ی ئازاردا شوێنکەوت، کە ئامادەیی خۆیان بۆ «گوێڕایەڵیی تەواو و جێبەجێکردنی بێ خۆبەختکردنی فەرمانە ئیلاهییەکانی» ڕێبەری نوێ دەربڕی. ئەم گواستنەوە خێرایەی دەسەڵات لە خاڵێکی هەستیاردا دێت، پرسیارگەلێک لەبارەی سەقامگیریی ناوخۆی ئێران و داهاتووی پەیوەندییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانیەوە دروست دەکات.

موجتەبا خامنەیی، لە ساڵی 1969 لە شاری مەشهەدی باکووری ڕۆژهەڵات لەدایکبووە، لە خێزانێکدا گەورە بووە کە کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر شۆڕشی ئیسلامی ئێران هەبووە. بە پێچەوانەی باوکییەوە، کە پۆستی گشتیی دیاری هەبووە، موجتەبا حەزی دەکرد لە چاوی خەڵک دوور بێت و هەرگیز پۆستی فەرمیی دەوڵەتی وەرنەگرتووە. سەرەڕای ئەوەش، نزیکەی دوو دەیە لە چوارچێوەی دەزگای باوکیدا کاری کردووە و پەیوەندییە ئاڵۆزەکانی نێوان پیاوانی ئایینی و پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ڕێکخستووە. ئەم پاشخانە تێگەیشتنێکی قووڵی لە دینامیکییەتەکانی دەسەڵات لە ئێراندا پێدەبەخشێت، بەڵام پرسیارگەلێکیش لەبارەی شەرعییەتی گەل و یاساییەوە دروست دەکات.

کەسایەتیی موجتەبا خامنەیی بەهۆی ڕۆڵی گومانلێکراوی لە سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییە دژەحکومییەکانی حوزەیرانی 2009دا ئاڵۆزتر دەبێت، کە دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامەکانی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی سەریان هەڵدا. دەزگاکانی ڕاگەیاندن لەو کاتەدا وەک کەسایەتییەکی سەرەکی لە ڕێکخستنی سەرکوتکردنەکەدا وەسفیان کرد. بەگوێرەی گاردیان، ژمارەی فەرمیی قوربانیان زۆر زیاتر بووە لەوەی کە دەسەڵاتدارانی ئێران ڕایانگەیاندووە، و سەرچاوەکان ئاماژەیان بەوەداوە کە هێزەکانی بەسیج «ئەم مردنانەیان شاردووەتەوە و گوشاریان خستووەتە سەر پزیشکان». سەرچاوەیەک لە ساڵی 2009دا گوتی: «هەمووان لەمە تووڕەن. مەرجەعەکان [ئایەتوڵڵاکانی باڵای ئێران] و پیاوانی ئایینی تووڕەن، پارێزگاران زۆر تووڕەن و بە توندی ڕەخنە لە موجتەبا دەگرن». ئەم ڕووداوانە وێنەیەکی توندڕەو دەخەنە ڕوو، کە ڕەنگە کاریگەری لەسەر شەرعییەتی لە چاوی بەشێک لە خەڵکی ئێراندا هەبێت.

یەکێک لە ئاستەنگە سەرەکییەکان بۆ موجتەبا خامنەیی پرسی پلەی ئایینیەکەیەتی. بە شێوەیەکی نەریتی، پۆستی ڕێبەری باڵا پێویستی بە پلەی ئایەتوڵڵا هەیە، لە کاتێکدا موجتەبا لە ئێستادا تەنها پلەی حوجەتولئیسلامی هەیە. بەڵام، لە ساڵی 2022ەوە، ئاژانسێک کە پەیوەندی بە حەوزەکانی شاری قۆمی پیرۆزی شیعەوە هەیە، دەستی کرد بە ئاماژەکردن بە ناوی ئایەتوڵڵا، ئەمەش وەک هەوڵێک بۆ بەهێزکردنی شەرعییەتی ئایینی پێش وەرگرتنی پۆستەکە بە شێوەیەکی بەرفراوان سەیر دەکرێت.

لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، موجتەبا خامنەیی نزیکەی حەوت ساڵە لەژێر سزاکانی ئەمریکادایە. بەگوێرەی بەیاننامەیەکی وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا، ئەم سزایانە بەهۆی ئەوەوە سەپێنراون کە ڕێبەری باڵای پێشوو «بەشێک لە دەسەڵاتە سەرکردایەتییەکانی خۆی پێ سپاردووە». ئەم دۆخە وای لێدەکات ببێتە کەسایەتییەکی مشتومڕاوی لەسەر گۆڕەپانی نێودەوڵەتی و ڕەنگە هەر هەوڵێکی داهاتوو بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ ئێران ئاڵۆز بکات.

لێکۆڵینەوەیەکی ڕۆژنامەوانیی بلومبێرگ ئاشکرای کرد کە موجتەبا خامنەیی خاوەنی دوو شوقەی سەرەکییە لە گەڕەکی کێنسینگتۆنی بەناوبانگی لەندەن، کە بە نزیکەی 50 ملیۆن پاوەند مەزەندە دەکرێن و تەنها چەند دە مەترێک لە باڵیۆزخانەی ئیسرائیلەوە دوورن. بە فەرمی، موڵکەکان بە ناوی بازرگانێک بە ناوی عەلی ئەنساری تۆمارکراون، کە بە کەسێکی متمانەپێکراوی بنەماڵەی خامنەیی دادەنرێت. شوقەکان گوایە لە ساڵانی 2014 و 2016 لە ڕێگەی پێکهاتە پەیوەندیدارەکانەوە کڕدراون. تاران بە فەرمی لەسەر ئەم زانیارییانە کۆمێنتی نەکردووە، ئەمەش بواری بۆ گومانەکان بەجێهێشتووە.

دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە دەربڕینی ڕای خۆی لەسەر ئەم دەستنیشانکردنە دوودڵ نەبوو و ئارەزووی خۆی بۆ «بەشداریکردنی کەسی» لە هەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران دوای مردنی عەلی خامنەیی ڕاگەیاند. ترامپ جەختی لەوە کردەوە کە کوڕی ڕێبەری کۆچکردوو، موجتەبا خامنەیی، بە ئەگەریترین جێگرەوە دادەنرا، بەڵام ئەم بژاردەیەی بە «قبوڵنەکراو» وەسف کرد. ترامپ ڕایگەیاند: «ئەوان کاتی خۆیان بە فیڕۆ دەدەن. کوڕی خامنەیی هیچ نییە. دەبێت بەشداری لە دەستنیشانکردنەکەدا بکەم». بەگوێرەی سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، ڕێبەری نوێی ئێران دەبێت ڕێڕەوی وڵات بگۆڕێت بۆ «هێنانەدی ئاشتی و ئارامی»، ئەگینا ئەمریکا لەوانەیە جارێکی تر ڕووبەڕووی ململانێیەکی سەربازی لەگەڵ تاران ببێتەوە. ئەم لێدوانە گرژییە زۆرەکانی نێوان هەردوو وڵات نیشان دەدات.

لەلایەکی دیکەوە، دەستەی ئەرکانی گشتیی ئێران بەیاننامەیەکی توندی بڵاوکردەوە و تیایدا جەختی لەوە کردەوە کە «لەژێر فەرماندەیی موجتەبا خامنەییدا، ئەمریکا و دوژمنانی دیکە پەشیمان دەبنەوە لە هەر دەستدرێژییەک» دژی وڵاتەکە. ئەم ڕاگەیاندنە هەڵوێستێکی بەرەنگاربوونەوە نیشان دەدات و ئاماژە بە بەردەوامبوونی سیاسەتە دەرەکییە شەڕانگێزەکان دەکات.

ئەم گەشەسەندانە دوای کۆچی دوایی ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی دێت، کە سەرچاوە ئێرانییەکان هۆکاری مردنەکەیان گەڕاندەوە بۆ «هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل» بۆ سەر کۆمارەکە. گوایە لە کاتی ئەم هێرشانەدا، چوار ئەندامی خێزانی ئایەتوڵڵا – کچەکەی، زاوای، نەوەکەی، و یەکێک لە بووکەکانی – کوژراون. ئەم گێڕانەوەیە، کە بە شێوەیەکی سەربەخۆ پشتڕاست نەکراوەتەوە، دیمەنی سیاسی زیاتر ئاڵۆز دەکات و ئەگەری زیاتر بۆ توندوتیژی لە ناوچەکەدا بەرز دەکاتەوە.

موجتەبا خامنەیی ڕووبەڕووی ئەرکێکی قورس دەبێتەوە لە سەرکردایەتیکردنی ئێران لە ماوەیەکی پڕ لە گێژاودا. ئاڵنگارییە ناوخۆییەکان بریتین لە چارەسەرکردنی نیگەرانییەکان سەبارەت بە شەرعییەتی ئایینی و جەماوەرییەکەی، لە کاتێکدا ئاڵنگارییە دەرەکییەکان پێویستیان بە بەڕێوەبردنی پەیوەندییە ئاڵۆزەکان لەگەڵ زلهێزەکانی جیهان، بەتایبەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل دەبێت. ڕابردووی مشتومڕاوی و چوارچێوەی هاتنە سەرکاری، ئاماژە بەوە دەکەن کە ماوەی سەرۆکایەتییەکەی ڕەنگە بە بەردەوامبوونی ڕووبەڕووبوونەوە تێپەڕێت، کە ئەگەری هەیە ببێتە هۆی ناسەقامگیری زیاتر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری