فەرماندەیی بورکینا فاسۆ هەموو لایەنە سیاسییەکان هەڵدەوەشێنێتەوە

بورکینا فاسۆ - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

فەرماندەیی بورکینا فاسۆ هەموو لایەنە سیاسییەکان هەڵدەوەشێنێتەوە، پاش قەدەغەکردنی چالاکییە گشتییەکانیان

واگادۆگۆ، بورکینا فاسۆ - لە هەنگاوێکی گەورەدا کە بازنەی سیاسی وڵاتەکەی زیاتر چەقاند، حکومەتی سەربازی بورکینا فاسۆ بە فەرمی بڕیاریدا هەموو لایەنە سیاسییەکانی وڵاتەکە هەڵبوەشێنێتەوە. ئەم بڕیارە، کە لە رێگەی بەیاننامەیەکەوە راگەیەندرا، پاش ئەوە دێت کە پێشتر رێگە نەدەدرا پارتە سیاسییەکان هیچ جۆرە چالاکییەکی گشتی ئەنجام بدەن، بەڵام هێشتا دەسەڵاتیان هەبوو لەسەر کاروباری ناوخۆیی خۆیان. ئێستا، ئەم بەیاننامەیە تەواوی بوونی پارتە سیاسییەکانی رەتکردەوە و هەموو شتێک لەنێو دەبات.

لە راگەیەندراوێکدا کە لەلایەن حکومەتەکەوە بڵاوکرایەوە، هاتووە: "حکومەت پێیوایە پەرەسەندنی پارتە سیاسییەکان بووەتە هۆی خراپ بەکارهێنان، ناکۆکی لەنێوان هاوڵاتیاندا دروستکردووە، و پێکهاتەی کۆمەڵایەتی لاواز کردووە." ئەم لێدوانە ئاماژە بە نیگەرانی قووڵی حکومەتەکە دەکات سەبارەت بە رۆڵی پارتە سیاسییەکان لەسەر گەشەسەندنی وڵات و یەکڕیزی نەتەوەیی.

پێشتر، پارتە سیاسییەکان لە بورکینا فاسۆ رێگەپێنەدرا بوون لە ئەنجامدانی هەر جۆرە کۆبوونەوە یان چالاکییەکی گشتی، بەڵام هێشتا دەسەڵاتیان هەبوو بۆ ئەنجامدانی کاروباری ناوخۆیی و رێکخستنی پارتەکانیان. بەڵام ئێستا، بە بڕیارەکە، تەواوی بوونیان قەدەغە کراوە و چیتر ناتوانن هیچ جۆرە چالاکییەک ئەنجام بدەن، تەنانەت لەسەر ئاستی ناوخۆشدا. ئەم هەنگاوە بەشێکە لە هەوڵەکانی حکومەتی سەربازی بۆ "نۆژەنکردنەوەی دەوڵەت"، بەپێی قسەی وەزیری ناوخۆ، ئیمیل زێربۆ. ئەو ئاماژەی بەوەدا کە "خراپ بەکارهێنان و تێکچوونی سیستەمی فرەحیزبی" بووەتە هۆی ئەم بڕیارە.

پێشتر، پارتە سیاسییەکان لە بورکینا فاسۆ رێگەپێنەدرا بوون لە ئەنجامدانی هەر جۆرە چالاکییەکی گشتی، بەڵام هێشتا دەسەڵاتیان هەبوو بۆ ئەنجامدانی کاروباری ناوخۆیی و رێکخستنی پارتەکانیان. بەپێی راپۆرتەکان، بڕیارەکە کاریگەری راستەوخۆی لەسەر ١٠٠ پارتە سیاسییەکە دەبێت کە پێشتر مۆڵەتیان وەرگرتبوو. لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٢٠، ١٥ پارت توانیان کورسی پەرلەمان بەدەستبهێنن، کە ئەمەش نیشانەی فراوانی و پێشبڕکێی سیاسی بوو لەو کاتەدا.

بەڵام، دوای کودەتاکەی ساڵی ٢٠٢٢ کە لەلایەن کاپتن ئیبراهیم ترائۆرەوە ئەنجامدرا، حکومەتی سەربازی دەستی بەسەر دەسەڵاتدا گرت و رێگەی بە هیچ جۆرە رەخنەگرتنێک نەدا. ئەم کودەتایە بووە هۆی گۆڕینی هاوسەنگی هێز لە وڵاتەکەدا و دەستپێکی قۆناغێکی نوێ لە ژیانی سیاسی. ترائۆر لە ئەیلولی ٢٠٢٢دا دەسەڵاتی گرتە دەست، دوای ئەوەی پاول-هێنری ساندوگۆ دامیبا، فەرماندەی سەربازی پێشوو، کە ماوەی ٩ مانگ حوکمی کردبوو، لە پۆستەکەی لابرد. دامیبا، کە ماوەیەکی زۆرە لەلایەن فەرماندەیی ئێستا تۆمەتبار کراوە بە پیلاندانان بۆ کودەتا لە دەرەوەی وڵات، ئەم مانگە رادەستی وڵاتەکەی کرا لە تۆگۆ.

پاشبنەمای سیاسی و کۆمەڵایەتی

ئەم بڕیارە نوێیە بەشێکە لەو گۆڕانکارییانەی کە حکومەتی سەربازی لە بورکینا فاسۆ ئەنجامی دەدات، بەمەبەستی رێکخستنەوەی دەسەڵات و نوساندنی رێگای گەشەسەندنی دیموکراتی. لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا، وڵاتەکە رووبەڕووی قەیرانی ئەمنیی و سیاسی قووڵ بووەتەوە، بەتایبەتی لە باکوور و رۆژئاوا، کە گروپە چەکدارەکان چالاکییەکی زۆریان هەیە. حکومەتی سەربازی بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەم رێوشوێنانە بۆ بەرژەوەندی گشتی و ئاسایشی نەتەوەییە، بەڵام رەخنەگران پێیانوایە کە ئەم بڕیارە سنورێک بۆ ئازادی رادەربڕین و مافە دیموکراتییەکان دادەنێت.

پێشتر، وەک ئاماژە درا، زیاتر لە ١٠٠ پارتی سیاسی مۆڵەتیان هەبوو. زۆربەی ئەم پارتانە بچووک بوون و رۆڵی سنوورداریان هەبوو لەسەر گۆڕەپانی سیاسی. بەڵام، بوونی ژمارەیەکی زۆر لە پارتەکان، لەگەڵ ئەوەی دەتوانێت نیشانەی فرەیی بێت، لە هەمان کاتدا دەتوانێت ببێتە هۆی پەرشوبڵاوبوونی دەنگەکان و لاوازکردنی حکومەت. حکومەتی ئێستا پێیوایە کە ئەم پەرشوبڵاوییە بووەتە هۆی ناکۆکی و تێکچوونی پرۆسەی سیاسی.

ئاسەوارەکانی بڕیارەکە

ئەم بڕیارە چەندین ئاسەواری گرنگی دەبێت لەسەر ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی بورکینا فاسۆ. یەکەم، هەڵوەشاندنەوەی پارتە سیاسییەکان مانای ئەوەیە کە هیچ رێگایەکی فەرمی بۆ رێکخستنی دەنگدەران و نوێنەرایەتی کردنیان لە حکومەتدا نامێنێت. ئەمەش دەتوانێت ببێتە هۆی بێهێزکردنی بەشداری شارستانی و ئەنجامدانی چالاکییەکی سیاسی لە دەرەوەی رێگە فەرمییەکان. دووەم، گواستنەوەی هەموو موڵک و ماڵی پارتە هەڵوەشاوەکان بۆ دەوڵەت، مانای ئەوەیە کە حکومەت دەسەڵاتی زیاتری بەدەستدەهێنێت لەسەر سەرچاوەکان و دەتوانێت رێگە بە پارتە نوێکان بدات یان رێگر بێت لە دامەزراندنیان. سێیەم، ئەم بڕیارە دەتوانێت کاریگەری لەسەر پەیوەندییەکانی بورکینا فاسۆ لەگەڵ وڵاتانی دەرەوە و رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان هەبێت، کە چاودێری دۆخی مافەکانی مرۆڤ و دیموکراتی لە وڵاتەکەدا دەکەن.

رێوشوێنی یاسایی داهاتوو

ئاماژە کراوە کە پڕۆژە یاسایەک ئامادە دەکرێت بۆ لابردنی رێنماییەکانی تایبەت بە پارتەکان، یاساکانی دارایی، و پۆستی سەرۆکی ئۆپۆزسیۆن. ئەم پڕۆژە یاسایە رەوانەی ئەنجومەنی کاتی دەکرێت. ئەم هەنگاوانە نیشان دەدەن کە حکومەتی سەربازی دەیەوێت سیستەمێکی سیاسی نوێ دابمەزرێنێت کە لەژێر کۆنترۆڵی ئەواندا بێت. لابردنی پۆستی سەرۆکی ئۆپۆزسیۆن بەتایبەتی، مانای ئەوەیە کە هیچ دەنگێکی جیاواز یان رەخنەگرتنێک نابێت کە بتوانێت لە حکومەت بدات. ئەمەش دەتوانێت ببێتە هۆی دامەزراندنی حکومەتێکی تاکڕەو و بێ رەخنە.

ئاڵنگارییەکانی حکومەتی ترائۆر

حکومەتی کاپتن ئیبراهیم ترائۆر رووبەڕووی چەندین ئاڵنگاری گەورە دەبێتەوە، جگە لە بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی پارتە سیاسییەکان. یەکەم، ئاسایشی وڵات هێشتا جێگیر نییە و گروپە تیرۆریستییەکان بەردەوامن لە چالاکییەکانیان. دووەم، ئابووری وڵات لەژێر فشاردایە و پێویستی بە چاکسازییەکی بنەڕەتی هەیە. سێیەم، حکومەت پێویستە متمانەی هاوڵاتیان و کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بەدەستبهێنێت، کە ئەم بڕیارانە لەوانەیە ئەم متمانەیە کەم بکەنەوە. چوارەم، گەڕانەوەی دامیبا بۆ وڵات، کە پێشتر دەسەڵاتی هەبوو، دەتوانێت ببێتە هۆی دروستبوونی گرژی و ناکۆکی زیاتر لەنێوان رێبەرانی سەربازی.

لە کاتێکدا حکومەتی سەربازی بورکینا فاسۆ هەوڵدەدات "دەوڵەت نۆژەن بکاتەوە"، پرسیارە سەرەکییەکان دەربارەی داهاتووی دیموکراسی و مافە بنەڕەتییەکان لە وڵاتەکەدا دەمێنن. هەڵوەشاندنەوەی پارتە سیاسییەکان، کە بناغەی سیستەمی دیموکراسییە، پرسیارێکە کە ئایا ئەم هەنگاوە بۆ بەرژەوەندی گشتییە یان بۆ چەقاندنی زیاتری دەسەڵاتەکانە. تەنها کات دەتوانێت وەڵامی ئەم پرسیارانە بداتەوە و نیشان بدات کە ئایا ئەم بڕیارە دەبێتە هۆی سەقامگیری و گەشەسەندن یان دەبێتە هۆی ناڕەزایەتی و توندوتیژی زیاتر.

لێرە کلیک بکە بۆ وێبسایتی ئاژانسی هەواڵی ئەخباری