ئێران: هاوڵاتیانی سڤیل لەبەرژەوەندی جەنگدان

ئێران - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ئێران: هاوڵاتیانی سڤیل لەبەرژەوەندی جەنگدان

لە ناو گرژییە قووڵەکانی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئیسرائیل و ئێران، قوربانیانی سڤیل بوونەتە دیاردەیەکی زۆر دڵتەزێن لە ململانێی بەردەوامدا. زیاتر لە سێ هەفتەیە، شارەکانی ئێران، لەوانەش پایتەختی تاران، بوونەتە ئامانجی هێرشە ئاسمانییەکان، کە هەزاران ئامانج لێدراون. لەکاتێکدا زیانە سەربازییە فەرمییەکان زۆرجار سەرنجیان دەخرێتە سەر، چیرۆکی ئەو کەسانەی کە ژیانیان لە نێوان ئاگردا لەدەستداوە بە زەحمەت دەردەکەون. چارەنووسی پارەستێش داهاگین، دەرمانسازێکی تەرخانکراو، و بێریڤان مولانی، بلۆگەرێکی گەنج، تەنها دوو نموونەی زۆر تراژیدیین کە قەبارەی تراژیدیای مرۆیی لە لایەنی ئێرانەوە نیشان دەدەن.

پارەستێش داهاگین دەرمانسازێکی گەنج و دڵسۆز بوو کە ژیانی لە کاتی ئەنجامدانی کارەکەیدا بەربووەوە. لە تەقینمەیەکدا گیانی لەدەستدا کاتێک لە دەرمانخانەکەیدا لە گەڕەکی ئەپادانا لە تاران کاری دەکرد. بەپێی راپۆرتەکانی ناوەندی بەڵگەنامەکانی مافی مرۆڤی ئێران، ڕووداوەکە کاتێک ڕوویدا کە باڵەخانەیەکی نزیک کۆمپانیایەکی IT، کە گوایە ڕۆڵی هەبووە لە پچڕانی ئینتەرنێت لە ئێران، کرایە ئامانج. ڤیدیۆیەک لە ڕێوڕەسمێکی ماتەمینیدا، پارەستێش نیشان دەدات کە لەناو مۆم و گوڵدا دانراوە، وەک ڕێزگرتنێکی بێدەنگ بۆ ژنێک کە لە خزمەتی کۆمەڵگاکەیدا بوو. براکەی، پووریا، لە ئینستاگرام بڵاویکردەوە کە خوشکەکەی تەنها کاری خۆی دەکرد کاتێک گیانی لەدەستدا. سەرەڕای هۆشدارییەکانی خێزانەکەی لە مەترسییەکانی تاران، بڕیاریدا بمێنێتەوە. پاساوەکەی زۆر مرۆڤانە بوو: "خەڵک پێویستیان پێمە، خەڵک بریندارن. دێنە دەرمانخانە، و خەڵکی بەتەمەن پێویستیان بە دەرمانیانە. دەبێت لێرە بمێنمەوە و یارمەتی گەلەکەم بدەم." دڵسۆزییەکەی بۆ هاوڵاتیانی، تەنانەت لەبەرامبەر مەترسی، جەخت لە لەدەستدانی ژیانێکی بەنرخ دەکاتەوە.

قوربانییەکی تر، منداڵێکی تەمەن ٣ ساڵ بە ناوی ئیلما بیلکی، خەڵکی شاری سەردەشتی ڕۆژئاوا، بەهۆی برینە سەختەکانییەوە دوای یەک ڕۆژ گیانی لەدەستدا، دوای برینداربوونی لە هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لە سەرەتای مانگی مارس. زانیارییەکان لەسەر ئەو کەمە و چیرۆکەکەی لەلایەن ڕێکخراوی مافی مرۆڤی کورد Hengaw ەوە دراوەتە BBC. تەمەنی کەم، مردنی کردووەتە نموونەیەکی زۆر دڵتەزێن بۆ بێتاوانان کە لەم ململانێیەدا ئازار دەچێژن.

بێریڤان مولانی، بلۆگەرێکی ستایلی ژیان و خاوەنی دوکانێکی جلوبەرگی ئۆنلاین، تەمەنی ٢٦ ساڵ بوو و تاکە منداڵ بوو. ئەو تەنها ڕۆژێک پێش مردنی لە باکووری ئێرانەوە گەڕابووەوە بۆ تاران، چونکە ماڵی خۆی لەبیر کردبوو. ژیانی کۆتایی هات کاتێک پارچە بلۆکی بارانی هێرشێک لە کاتی خەودا کەوتە سەر جێگاکەی. هاوڕێکەی، ڕازیە جەباز، لە ئینستاگرام ڕایگەیاندووە کە خێزانەکەیان نازانن وەزیری هەواڵگری ئێران، ئیستڤان خاتەم، لەبەرامبەر ماڵی ئەواندا لە گەڕەکی زەفەرانییە ژیاوە. ڤیدیۆی مانگی سوری ئێران، کەسانی ڕزگارکەر نیشان دەدات هەوڵ دەدەن دایکی بێریڤان لەژێر داروپەردوو دەربکەن، لە کاتێکدا بە پەرۆشییەوە دەپرسێت: "کچەکەم زیندووە؟" بێریڤان پێشتر لە ژێر داروپەردوو دەرهێنرابوو، بەڵام بەهۆی برینەکانییەوە گیانی لەدەستدا. جەباز وەسفی کرد کە دراوسێیەکانی بێریڤان لە هەمان هێرشی ئاسمانی ئیسرائیلدا کە گوایە بۆ سەر خاتەم بووە، کوژراون. ئەو دوای هێرشەکە چووە شوێنەکە و بینی تەنها جووتێک پێڵاوی وەرزی لەسەر شەقام مابووەوە، کە پاشماوەیەکی تراژیدی ژیانی هاوڕێکەی بوو. ئەم چیرۆکە جەخت لە نایاببوونی جەنگ دەکاتەوە، کە تیایدا خێزانەکان، هەموو هەوڵێک دەدەن بۆ پاراستنی منداڵەکانیان، لە کۆتاییدا لەدەستیان دەدەن، زۆرجار بێئاگاجار لە ئامانجە وردەکانی هێرشەکان.

کاریگەرییەکان لەسەر هاوڵاتیانی سڤیل زۆرن. ئاژانسی هەواڵیی چالاکوانانی مافی مرۆڤی ئەمریکی (HRANA) تا ئێستا زیاتر لە ١٤٠٠ کەسی سڤیلی گیان لەدەستدراوی تۆمار کردووە، کە ١٥٪ یان منداڵن. یەکێک لە کوشندەترین ڕووداوەکان، هێرشی مووشەکی بۆ قوتابخانەیەکی سەرەتایی لە شاری مینابی باشوور لەسەرەتای جەنگدا بوو. ڕاپۆرتەکان ئاماژە بە بەرپرسیارێتی ئەمریکا دەکەن، کە بنکەیەکی سەربازی نزیک لێدرا. سوپای ئەمریکا بە فەرمی دانی بە لێدانی قوتابخانەکەدا نەناوە، بەڵام دەڵێت لێکۆڵینەوە دەکات. ڕێکخراوی مافی مرۆڤی کورد Hengaw ٤٨ منداڵ و ١٠ گەورەی کوژراوی لەم هێرشەدا دیاریکردووە. Hengaw "نیگەرانییەکی قووڵ"ی خۆی دەربڕیوە لەسەر زیادبوونی قوربانیانی سڤیل.

کۆکردنەوەی زانیاری بە زەحمەت دەبێت، سەرەڕای پەیوەندییەکانی باش لە ناوچەکە. زۆرێک لە ئێرانییەکان لە کاتی جەنگدا بەهۆی بەکارهێنانی ئینتەرنێتەوە دەستبەسەر کراون. Hengaw ڕایگەیاندووە کە پاسەوانی سنووری ئێران فەرمانیان پێدراوە کەسەکان بکوژن کە هەوڵ دەدەن تۆڕەکانی تەلەفۆن و ئینتەرنێتی عێراق بەکاربهێنن، بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان و چیرۆکی جەنگ. "ئەمە دۆخێکی زۆر دڵتەزێنە بۆ خەڵک،" ئاویار شێخی لە Hengaw وتی. "لە سەرەتای ئەمساڵدا، لە شەقامەکانەوە لەلایەن حکومەتی ئێرانەوە دەکوژران، ئێستاش مەترسی مردنیان لە بۆردومانەکاندا هەیە." بوونی بینا حکومییەکان لە ناوچە نیشتەجێکان و نەبوونی پەناگەی بۆمب بۆ هاوڵاتیان، تەنانەت لە شارە گەورەکانی وەک تاران، مەترسی بۆ هاوڵاتیان زیاد دەکات.

کۆمیتەی نێودەوڵەتی خاچی سوور (ICRC) نرخی گەورەی هاوڵاتیانی سڤیل بە "نائاسایی" وەسف دەکات. حەمیدڕەزا جەهانبەخش، کارمەندی مانگی سوری ئێران، یەکێکە لە کوژراوەکان، و چەندین دامەزراوەی مانگی سوور زیانیان بەرکەوتووە. ڤینسێنت کاسارد، سەرۆکی شاندی ICRC، جەختی کردەوە: "یاسای نێودەوڵەتی مرۆیی ڕوونە: دەبێت هاوڵاتیان و ژێرخانی سڤیل لە هێرش بپارێزرێن. کارمەندانی تەندروستی و یەکەم ڕزگارکەر، هەروەها گواستنەوە و دامەزراوە تەندروستییەکان و کارمەندانی مرۆیی دەبێت ڕێزیان لێبگیرێت و بپارێزرێن." ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) تا ئێستا زیاتر لە ٢٠ هێرشی بۆ سەر دامەزراوە تەندروستییەکان پشتڕاست کردووەتەوە و چەندین هێرشی تر ڕاگەیەندراوە. لانیکەم نۆ کارمەندی تەندروستی کوژراون. ئیان کلارک لە WHO ئاماژەی بەوەدا کە گرنگ نییە ئایا دامەزراوەیەک ڕاستەوخۆ یان لای ئەوەوە کراوەتە ئامانج؛ هێرشێکە بۆسەر تەندروستی، و لایەنەکانی شەڕ بەرپرسیارن لە پاراستنی هاوڵاتیان و دامەزراوە تەندروستییەکان. هەر هێرشێک بۆسەر تەندروستی پێشێلکاری یاسای نێودەوڵەتییە.

ئەمریکا ڕایگەیاندووە کە ئامانجی هاوڵاتیان نادات و پابەندە بە ئەخلاقی خۆی. بەڵام، ژمارەی قوربانیانی سڤیل لە ئێران، ئاماژەیەکی تاریکە بۆ دەرئەنجامە مرۆییەکانی ئەم ململانێیە، کە تێیدا ژیانی کەسانی وەک پارەستێش و بێریڤان بە شێوەیەکی تراژیدی کۆتایی دێت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری