Marekani na Iran: Mazungumzo ya Nyuklia Yakaribia Kuvunjika Huku Kukiwa na Mivutano ya Kikanda

Kenya - Shirika la Habari la Ekhbary

Marekani na Iran: Mazungumzo ya Nyuklia Yakaribia Kuvunjika Huku Kukiwa na Mivutano ya Kikanda

Mazungumzo muhimu ya nyuklia kati ya Marekani na Iran yamefikia hatua muhimu, huku pande zote mbili zikionyesha kutonyumbulika kunakotishia kuharibu mazungumzo. Wakati Washington ikisisitiza ajenda pana inayojumuisha makombora na utulivu wa kikanda, Tehran inataka kuzuia mjadala kwa mpango wake wa nyuklia pekee. Mivutano inazidishwa na uwepo wa kijeshi katika Ghuba ya Uajemi na maandamano ya ndani nchini Iran, na kuongeza hatari ya mzozo mkubwa ambao unaweza kudhoofisha zaidi utulivu wa eneo ambalo tayari lina misukosuko.

Kile kilichotarajiwa kuwa jaribio la kufufuliwa kwa mazungumzo juu ya mpango wa nyuklia wa Iran kilikaribia kuvunjika hata kabla ya kuanza. Hapo awali yamepangwa kufanyika Istanbul, mazungumzo hayo yalihatarishwa na kukataliwa kwa Ikulu ya White House kwa ombi la Tehran la kubadilisha eneo na muundo. "Tuliwaambia ni hivi au hakuna, nao wakajibu: 'Basi hakuna'," chanzo cha serikali ya Marekani kiliiambia Axios, ikionyesha ugumu wa awali. Hata hivyo, katika mabadiliko ya dakika za mwisho, Waziri wa Mambo ya Nje wa Iran Abbas Araghchi alithibitisha kuwa mkutano utafanyika Muscat, mji mkuu wa Oman, nchi yenye historia ndefu ya upatanishi wa siri katika uhusiano tata kati ya Iran na Magharibi. Uthibitisho huu uliungwa mkono na afisa mwandamizi wa Marekani kwa AFP, akipendekeza maelewano madogo ili kuweka mlango wa kidiplomasia wazi.

Kikwazo kikuu kinatokana na upana wa ajenda. Washington inadai kwamba mazungumzo yoyote mazito hayapaswi kushughulikia tu mpango wa Iran wa kurutubisha urani, bali pia silaha zake kubwa za makombora ya balistiki, uungaji mkono kwa vikundi vyenye silaha kote Mashariki ya Kati—kutoka Yemen hadi Lebanon—na hali ya kutatanisha ya haki za binadamu na jinsi inavyowatendea raia wake. Seneta wa Marekani Marco Rubio, ingawa hajashikilia nafasi ya Waziri wa Mambo ya Nje kama ilivyoelezwa kimakosa katika vyanzo vingine, amekuwa sauti mashuhuri katika Congress akitetea msimamo thabiti, akibainisha kuwa Marekani iko tayari kukutana lakini haitakubali kupunguza mazungumzo kwa eneo la nyuklia pekee, kama Iran inavyotaka. Serikali ya Marekani inataka dhamana kamili zinazojumuisha upeo wa mpango wa makombora wa Iran na msaada wake kwa vikosi vya kikanda, sharti ambalo Tehran inalikataa kabisa.

Kwa upande wake, Iran inasisitiza kwa nguvu kwamba mazungumzo lazima yazingatie mpango wake wa nyuklia pekee, ikisema kwamba uwezo wake wa kujihami na wa balistiki ni suala la uhuru wa kitaifa usioweza kujadiliwa. Afisa mwandamizi wa Iran aliiambia Reuters kwamba mpango wake wa makombora "uko nje ya meza" na kwamba madai mengine yoyote yangekuwa "uingiliaji usiofaa katika uhuru wa nchi." Vyanzo vya Uajemi vimethibitisha utayari wao kujadili kurutubisha urani kwa madhumuni ya amani ndani ya mfumo wa Mkataba wa Kuzuia Uenezaji wa Nyuklia, lakini wanarudia kwamba uwezo wao wa kujihami na wa balistiki hauwezi kujadiliwa. Msimamo huu unaonyesha kutokuaminiana kirefu kwa nia za Magharibi na azma ya kulinda kile wanachokiona kama nguzo zao za usalama.

Matamshi ya kidiplomasia yanajitokeza dhidi ya historia ya kuongezeka kwa kijeshi na matukio katika Ghuba ya Uajemi. Marekani imekusanya sehemu kubwa ya silaha zake katika eneo hilo, na matukio ya mvutano mkubwa yamerekodiwa, kama vile kudunguliwa kwa ndege isiyo na rubani ya Iran na mbinu za fujo za Walinzi wa Mapinduzi kwa meli za Marekani katika Mlango-Bahari wa Hormuz, njia muhimu ya biashara ya mafuta duniani. Zaidi ya hayo, Israeli inaendelea kuweka mifumo yake ya ulinzi katika tahadhari ya juu, ikijibu vitisho vya mara kwa mara vya Tehran vya kushambulia "moyo wa Tel Aviv" ikiwa shambulio dhidi ya utawala wa Ayatollah litatokea. Historia hii ya mapigano ya kijeshi inaongeza safu ya dharura na hatari kwa kushindwa kwa kidiplomasia yoyote.

Uchaguzi wa Oman kama ukumbi, badala ya Qatar ambapo wajumbe wa Marekani Steve Witkoff na Jared Kushner walikuwa wakiandaa mikutano, unaonekana na Washington kama fursa ya muundo mdogo. Lengo ni kuzuia mjadala kupanuka kwa makombora na masuala mengine ya kimkakati, upanuzi ambao Marekani haiko tayari kukubali bila makubaliano muhimu. Vyanzo vya kidiplomasia vinapendekeza kwamba mkutano unaweza kufaidika na uwepo wa nchi zingine za upatanishi, lakini Tehran inasisitiza kuuweka wa pande mbili kabisa, jambo ambalo linafanya njia ya kufikia makubaliano kamili kuwa ngumu zaidi.

Kuongezeka kwa mvutano hakuzuiliwi na tofauti za kidiplomasia na kijeshi. Tangu Januari, Iran imekuwa eneo la maandamano makubwa ya ndani, yaliyokandamizwa kwa nguvu na serikali, ambayo yameongeza shinikizo kwa Tehran kitaifa na katika uhusiano wake wa kimataifa. Maelfu ya Waajemi wamekufa wakati wa maandamano haya, hoja ambayo Marekani imetumia kuimarisha msimamo wake na kuongeza uwepo wake wa kijeshi katika eneo hilo. Mustakabali wa utulivu wa kikanda, na uwezekano wa kuepuka vita vikubwa, unaning'inia kwenye uzi katika duru hii ya mazungumzo. Kushindwa hakutamaanisha tu fursa iliyopotea kwa diplomasia bali kunaweza kusababisha mzozo na matokeo yasiyotabirika kwa Ghuba na kwingineko.

Shirika la Habari la Ekhbary