Munich Veiligheidsconferentie: Rubio's Trumpistische Echo Schudt Trans-Atlantisch Vertrouwen

Duitsland - Ekhbary Nieuwsagentschap

Munich Veiligheidsconferentie: Rubio's Trumpistische Echo Schudt Trans-Atlantisch Vertrouwen

De recente Veiligheidsconferentie van München werd diepgaand gevormd door een toespraak van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, die, ondanks een aanvankelijke golf van opluchting onder het publiek, uiteindelijk een lange schaduw van onzekerheid wierp over de trans-Atlantische betrekkingen. Rubio's toespraak, die scherpe kritiek bevatte op fundamentele principes van de internationale orde, zoals vrijhandel, klimaatbescherming en de Verenigde Naties, werd breed gezien als een directe voortzetting van het 'pure Trumpisme' dat het jaar daarvoor al duidelijk was op de conferentie met vicepresident J.D. Vance. Hoewel Rubio's houding meegaander leek dan die van zijn voorganger, bleef de onderliggende boodschap van een unilateralistisch Amerikaans buitenlands beleid gericht op Westerse dominantie onmiskenbaar duidelijk.

De reacties op Rubio's toespraak waren complex en gevarieerd. Aanvankelijk was er een tastbaar gevoel van opluchting in de zaal, en conferentievoorzitter Wolfgang Ischinger sprak zijn dank uit voor wat een geruststelling voor de bondgenoten leek, overgebracht door Rubio's nadruk op de onderlinge verbondenheid van de Verenigde Staten en Europa. Een nadere analyse onthulde echter dat deze oppervlakkige consensus de diepe verschillen niet kon verhullen. Rubio's retoriek, die sprak over een vermeende achteruitgang van het Westen door een 'te vaak gebruikte' op regels gebaseerde orde en aanvallen lanceerde op een 'dogmatische visie' van vrijhandel en een 'klimaatcultus' die zogenaamd 'onze volkeren verarmt', was fundamenteel in strijd met de overtuigingen van de meeste leidende Europese politici.

Zijn visie op een 'nieuwe alliantie' was gericht op het bestendigen van de Westerse dominantie, ditmaal expliciet ondersteund door christelijke waarden. Zo'n concept staat in schril contrast met het multilaterale en multiculturele denken dat nog steeds heerst in Europese politieke centra zoals Berlijn en Brussel. Rubio's oproep tot de noodzaak om een 'civilisatorische uitroeiing' van het Westen te voorkomen, vindt in Europa voornamelijk weerklank bij rechtse populistische bewegingen, en niet bij de gematigde centrumlinkse of centrumrechtse regeringen die het continent grotendeels vormgeven.

Nog veelzeggender was wat Rubio in zijn toespraak weglaten. Een duidelijke toezegging tot de verdediging van het NAVO-gebied en een herbevestiging van de wederzijdse bijstandsbelofte in artikel 5 ontbraken opvallend – een aanzienlijke afwijking van het traditionele standpunt van Amerikaanse vertegenwoordigers in München. In plaats daarvan bood hij een uitnodiging voor verdere samenwerking, maar wel gekoppeld aan de onmiskenbare hint dat de Verenigde Staten ook bereid waren om unilateraal te handelen. Deze impliciete boodschap, vorig jaar al overgebracht door J.D. Vance, werd door Rubio slechts zonder de directe kritiek op de Europese vrijheid van meningsuiting gebracht, wat de diepe kloof in de trans-Atlantische veiligheidsarchitectuur verder benadrukte.

Een andere belangrijke stilte betrof Groenland. Het volledig ontbreken van enige vermelding van het eiland, na Trumps militaire dreiging om het van Denemarken te kopen, zegt veel over de staat van de NAVO en het geschaade vertrouwen. Zo'n 'oversteek van de Rubicon' heeft onder bondgenoten de vrees aangewakkerd dat de VS op een dag van beschermer in agressor zou kunnen veranderen. Deze angsten werden niet weggenomen door Rubio's optreden, ondanks dat de Duitse bondskanselier Merz de Amerikanen op de eerste dag van de conferentie expliciet had opgeroepen het vertrouwen te herstellen.

Als gevolg hiervan overheerste het sentiment dat Europa zijn onafhankelijkheid moet versterken – niet primair van Rusland of China, zoals tot voor kort als strategisch wenselijk werd beschouwd, maar steeds meer van zijn oude bondgenoot, Amerika. Deze constatering werd in verschillende nuances geuit door vooraanstaande Europese figuren zoals Friedrich Merz, Keir Starmer, Emmanuel Macron en Ursula von der Leyen. Terwijl de Britse premier Starmer nog een zekere mate van acceptatie voor Amerika als 'onmisbare macht' liet doorschemeren, drong de Franse president Macron er opnieuw op aan dat Europa zelf een geopolitieke macht moest worden.

De Duitse bondskanselier Merz sloot zich in deze kwestie opmerkelijk nauw aan bij Frankrijk en sprak van een 'soeverein Europa'. Hij uitte het diepe onbehagen van Berlijn over zijn afhankelijkheid van de VS, die onder de Trump-administratie zo gewetenloos wordt uitgebuit, door te verwijzen naar een 'zelfveroorzaakte onmondigheid' die 'liever vandaag dan morgen' moet worden beëindigd. Deze strategische herwaardering omvat ook de nucleaire paraplu die de VS formeel over zijn bondgenoten uitspreidt.

Poetins nucleaire dreigementen hebben een ongemakkelijke waarheid blootgelegd voor de Europese niet-nucleaire staten: robuuste conventionele herbewapening alleen, zelfs overeengekomen onder Amerikaanse druk, is mogelijk niet voldoende om Rusland af te schrikken mocht de NAVO verder eroderen. De gesprekken die Merz en Macron zijn begonnen over een Europese afschrikking zijn een bewijs van deze ontwikkeling, hoewel een volledige vervanging van de nucleaire deelneming binnen de NAVO onwaarschijnlijk blijft. Starmer's opmerking in München dat de Britse kernwapens altijd hebben gediend ter bescherming van alle NAVO-bondgenoten, onderstreept de complexiteit van het debat. Uiteindelijk zal in een noodsituatie doorslaggevend zijn of Poetin overtuigd is van de geloofwaardigheid van deze afschrikking.

De Veiligheidsconferentie van München 2024 heeft daarmee de erosie van de trans-Atlantische consensus genadeloos blootgelegd. Rubio's toespraak was niet alleen een echo van het Trumpisme, maar een katalysator voor Europa's geïntensiveerde streven naar strategische autonomie in een steeds onzekerder wordende wereldorde. De vraag wat er nog te redden valt van de betrekkingen met de VS blijft de centrale uitdaging voor de komende jaren.

Ekhbary.com