Olağanüstü Hafızaya Sahip "Süper Yaşlılar" Beyinlerinde Daha Fazla Genç Nörona Sahip

ABD - Ekhbary Haber Ajansı

Olağanüstü Hafızaya Sahip "Süper Yaşlılar" Beyinlerinde Daha Fazla Genç Nörona Sahip

Bilim dünyası, beyin yaşlanmasına dair anlayışımızı değiştirebilecek yeni bulgularla sarsılıyor. Prestijli Nature dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, olağanüstü hafıza yeteneklerini koruyan yaşlı bireylerin, yani "süper yaşlıların", şaşırtıcı derecede yüksek sayıda yeni üretilmiş nörona sahip olduğunu ortaya koydu. Bu keşifler, beyindeki yeni sinir hücrelerinin sürekli üretim süreci olan nörogenezin, ileri yaşlarda bile keskin hafızayı ve bilişsel işlevleri korumada kilit bir rol oynadığını gösteriyor.

Araştırma ekibi, hayatını kaybetmiş donörlerin beyin dokusu örneklerini inceledi. Bu örnekler, genç yetişkinlerden 80 yaşın üzerindeki "süper yaşlılara" kadar geniş bir yaş aralığını kapsıyordu. Bilim insanları, hem sağlıklı bilişsel işlevlere sahip genç bireylerin hem de "süper yaşlıların", kendi yaş grupları için yüksek seviyelerde nöron üretimi sergilediğini gözlemledi. Bu yeni nöronların, hafıza oluşumu ve geri çağrılmasında kritik öneme sahip olan hipokampus bölgesindeki toplam hücrelerin yalnızca küçük bir kesrini—tahmini olarak %0,01'ini—oluşturmasına rağmen, varlıkları önemli görünüyor.

Buna karşılık, bilişsel gerileme yaşayan, Alzheimer hastalığı olan bireyler de dahil olmak üzere, nörogenezin azaldığı gözlemlendi. Bu bireylerin beyin örneklerinde daha az gelişmekte olan veya olgunlaşmamış nöron tespit edildi. İlginç bir şekilde, "süper yaşlılar" grubunda, bilişsel olarak sağlıklı yaşlı yetişkinlere göre daha fazla olgunlaşmamış nöron bulunurken, Alzheimer hastalarına kıyasla bu sayı daha da yüksekti. Bununla birlikte, araştırmanın yazarları, her gruptaki küçük örneklem boyutlarının, bu bulguların bazılarının istatistiksel olarak doğrulanması gerektiğini ve daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu belirtiyorlar.

New York'taki Columbia Üniversitesi'nden nörobilimci ve psikiyatrist Dr. Maura Boldrini Dupont, bu ön bulguların yorumlanmasında ihtiyatlı olunması gerektiğini vurguladı. "Her grupta on veya daha az bireyin bulunduğu küçük kohort boyutları, bu sonuçları dikkatli değerlendirmemiz gerektiğini gösteriyor," diyen Dr. Dupont, bu heyecan verici ön gözlemleri doğrulamak için daha büyük ölçekli çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu belirtti.

Araştırmanın ortak yazarlarından, Chicago'daki Illinois Üniversitesi nörobilimcisi Dr. Orly Lazarov, bu keşiflerin potansiyel klinik uygulamaları hakkında iyimser konuştu. "Beynin nöron üretmek ve yaşlılıkta bilişsel sağlığı sürdürmek için kullandığı mekanizmaları anlamak, bilişsel gerileme yaşayan bireylerde nörogenezi uyaran ilaçların geliştirilmesine yardımcı olabilir," dedi. Bu tür gelişmeler, nörodejeneratif hastalıkların tedavisinde yeni umutlar sunabilir.

Bu bulgular, insan beyninin yetişkinlik boyunca yeni nöronlar üretme kapasitesini koruduğu yönündeki gelişen anlayışı güçlü bir şekilde desteklemektedir. Bu kavram, on yıllardır önemli bilimsel tartışmaların konusu olmuştur. Tarihsel olarak, 20. yüzyılın başlarında nörobilimci Santiago Ramón y Cajal tarafından savunulan hakim görüş, yetişkin beyninin yeni nöronlar üretemediği yönündeydi. Daha sonraki araştırmalar çocukluk dönemindeki nörogenezi doğrulamış olsa da, bunun bu aşamada durduğu yaygın olarak kabul ediliyordu. Dr. Dupont, bu alandaki paradigma değişimini yansıtarak, "Tıp fakültesine gittiğimde bize öğretilen buydu" diye ekledi.

Yetişkin nörogenezinin durduğu yönündeki dogmatik inanç, son on yıllarda yetişkin hipokampusunda meydana geldiğini destekleyen artan kanıtlar sayesinde zayıflamaya başladı ve nörobiyolojide sürekli bir tartışmayı körükledi. Araştırmacılar, fareler ve primatlar gibi bazı yetişkin hayvanlarda nörogenezin gerçekleştiğini bilseler de, insan yetişkin beyinlerinde ne ölçüde meydana geldiği konusunda tam bir fikir birliğine varamamışlardır. Bunun temel nedeni, hayvanlar ve insanlar için nörogenez çalışmasında mevcut olan araştırma araçlarındaki farklılıktır. Örneğin, farelerde araştırmacılar kimyasal izleyiciler kullanarak nöronların doğumunu ve gelişimini takip edebilirler; bu, canlı insanlarda uygulanamaz. Dr. Lazarov'un da belirttiği gibi, insan beyin örnekleri üzerindeki araştırmalar daha sınırlı kalmıştır.

Bilim insanları, protein belirteçleri kullanarak insan nörogenezini incelemek için çeşitli teknikler kullanmışlardır. Antikorlar, nöral kök hücreleri (nöronlara dönüşebilen) ve olgunlaşmamış nöronlar tarafından ifade edilen belirli proteinleri bağışlanmış beyin dokusunda tespit etmek için kullanılabilir. Ancak eleştirmenler, bu protein belirteçlerinin yeterince spesifik olmayabileceği ve yalnızca nörogenezle ilgili olmayan diğer hücre tipleri tarafından da ifade edilebileceği yönündeki argümanları dile getirmişlerdir.

Bu sınırlamaların üstesinden gelmek için bilim camiası, insan hipokampusundaki nöral kök hücreler ve olgunlaşmamış nöronlar için daha spesifik genetik belirteçleri tanımlamak üzere tek hücreli RNA dizileme (single-cell RNA sequencing) gibi gelişmiş yöntemlere giderek daha fazla yönelmiştir. Son araştırmalarında, Dr. Lazarov ve meslektaşları daha da ileri gittiler. Bu hücre tiplerinin genetik imzalarını belirlemek için RNA dizilemeyi kullanmakla kalmayıp, aynı zamanda epigenetik imzalarını da ortaya çıkardılar. Epigenetik belirteçler, gen ekspresyonunu kontrol eden DNA modifikasyonlarıdır. Ekip, bu imzaları belirlemek için bir hücrenin DNA'sının ekspresyona hazır kısımlarını belirleyen bir deney kullandı. Dr. Dupont, bu deneyin çalışmanın güçlü bir yönü olduğunu belirtti.

Geleceğe yönelik olarak Dr. Lazarov, araştırmanın bir sonraki kritik aşamasının, yetişkin beyinde üretilen nöronların işlevsel rolünü aydınlatmak olduğunu vurguladı. "Bu hücrelerin işlevsel doğrulamasına ihtiyacımız var, böylece insan beynindeki ne yaptıklarını anlayabiliriz," diyen Dr. Lazarov, bunun için bu hücrelerin aktivitesini tespit edebilecek kadar hassas yeni görüntüleme tekniklerinin geliştirilmesini gerektireceğini ekledi. Yetişkin nörogenezinin mekanizmalarını ve fonksiyonlarını incelemeye devam etmek, beyin sağlığını iyileştirmek ve bilişsel gerilemeyle mücadele etmek için büyük vaatler sunmaktadır.

Ekhbary Haber Ajansı