ئابووری جیهان لەنێو گێژاوە جیۆپۆلەتیکییەکاندا ڕووبەڕووی ئاستەنگ دەبێتەوە

جیهانی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ئابووری جیهان لەژێر کاریگەری گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکان و هەڵاوسانی بەردەوامدا دەناڵێنێت

ئابووری جیهان لە ئێستادا بە قۆناغێکی مەترسیداردا تێدەپەڕێت، کە بە تێکەڵاوییەکی ئاڵۆزی گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکان، فشارە بەردەوامەکانی هەڵاوسان و خاوبوونەوەیەکی بەرچاو لە پێشبینییەکانی گەشەدا دیاریدەکرێت. ئەم دینامیکییە ئاڵۆزە ژینگەیەکی نادڵنیایی قووڵ دروست دەکات، کە بانکی ناوەندی و حکومەتەکانی سەرانسەری جیهان ناچار دەکات بڕیاری سەخت بدەن بە ئامانجی هاوسەنگکردنی سەقامگیری نرخەکان لەگەڵ پێویستی پەرەپێدانی چالاکییەکی ئابووری بەهێز.

ململانێ ناوچەییەکان و ناکۆکییە بازرگانییەکان لەنێوان زلهێزەکاندا بەردەوام زنجیرەی دابینکردنی جیهانیان پەکخستووە. ئەم پەکخستنانە فشارەکانی هەڵاوسانیان زیاتر کردووە کە سەرەتا لە دوای پەتای کۆڤید-19 سەریان هەڵدا. بەرزبوونەوەی دواتری نرخی وزە و خۆراک، کە ئەنجامێکی ڕاستەوخۆی ئەم ناسەقامگیرییانەیە، سێبەرێکی درێژ دەخاتە سەر توانای کڕینی بەکاربەران لە سەرانسەری جیهان و بەشێوەیەکی بەرچاو تێچووی بەرهەمهێنانی کۆمپانیاکان زیاد دەکات. بەکاربەرانیش، لە بەرامبەردا، کاتێک پاشەکەوتەکانیان کەم دەبێتەوە و توانای خەرجکردنیان دادەبەزێت، ڕووبەڕووی بژاردەی سەخت دەبنەوە، ئەمەش کاریگەری نەرێنی لەسەر داواکاری گشتی دەبێت.

لە وەڵامی بەرزبوونەوەی مەترسیداری هەڵاوسان، بانکە ناوەندییە گەورەکان، لەوانە بانکی فیدراڵی ئەمریکا و بانکی ناوەندی ئەوروپا، سیاسەتی دراویی توندیان گرتەبەر. ئەمەش بە پلەی یەکەم لە زنجیرەیەک بەرزکردنەوەی خێرای نرخی سووددا خۆی نیشاندا. هەرچەندە ئەم ڕێوشوێنە توندانە بۆ کۆنترۆڵکردنی نرخە کۆنترۆڵنەکراوەکان داڕێژراون، بەڵام بە شێوەیەکی سروشتی مەترسییەکی بەرچاویان تێدایە بۆ خاوبوونەوەی توندی گەشەی ئابووری، کە ئەگەری هەیە هەندێک لە ئابوورییەکان بەرەو پاشەکشە ببات. داڕێژەرانی سیاسەت بەم شێوەیە ڕووبەڕووی دۆخێکی دژوار دەبنەوە: ئایا دەبێت بەرەنگاربوونەوەی هەڵاوسان لەسەر حسابی گەشە پێشینە بێت، یان دەبێت هەوڵبدرێت بۆ هاوسەنگییەکی ورد کە ڕەنگە دەستەبەرکردنی قورس بێت؟

نوێترین پێشبینییە ئابوورییەکان وێنەیەکی خاوبوونەوەی گەشەی جیهانی دەخەنەڕوو، هەرچەندە بە جیاوازییەکی بەرچاوی ناوچەییەوە. لەکاتێکدا هەندێک لە ئابوورییە تازەپێگەیشتووەکان خۆڕاگرییەکی شایستە نیشان دەدەن، ئابوورییە پێشکەوتووەکان ڕووبەڕووی ئاستەنگی گەورەتر دەبنەوە، لەوانە پیربوونی دانیشتووان و زیادبوونی ئاستی قەرزی گشتی. پێکەوەبەستنەوەی ئابوورییە جیهانییەکان بەو مانایەیە کە هەر شۆکێک لە یەک ناوچەدا ڕووبدات دەتوانێت بە خێرایی بۆ ناوچەکانی تر بڵاوبێتەوە، ئەمەش جەخت لەسەر پێویستی گرنگی وەڵامدانەوەی سیاسەتە نێودەوڵەتییە هاوئاهەنگەکان دەکاتەوە.

سەرباری ئەوەش، گواستنەوەی بەردەوام بەرەو سەرچاوەکانی وزەی نوێبووەوە، کە بەهۆی پێویستی بەپەلە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی گۆڕانی کەشوهەواوە پاڵپێوەدەنرێت، چینێکی دیکە لە ئاڵۆزی زیاد دەکات. هەرچەندە ئەم گواستنەوەیە بێگومان بۆ بەردەوامی درێژخایەن پێویستە، بەڵام پێویستی بە وەبەرهێنانی زۆر هەیە و دەتوانێت ببێتە هۆی ناجێگیری کورتخایەن لە نرخی وزەدا، کە کاریگەری لەسەر پیشەسازی و بەکاربەران دەبێت. سیاسەتەکانی حکومەت دەبێت لێهاتوو بن لە بەڕێوەبردنی ئەم گواستنەوەیە بە شێوەیەکی کاریگەر بۆ دڵنیابوون لە سەقامگیری وزە و گەشەی ئابووری بەردەوام.

لەم چوارچێوە پڕ لە ئاستەنگەدا، گرنگی هاوکاری نێودەوڵەتی لە چارەسەرکردنی ئەم کێشانە فرە ڕەهەندانەدا ناتوانرێت کەم نرخێنرێت. چارەسەرە تاکلایەنەکان زۆرجار بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو کێشانەی کە بە سروشتی خۆیان جیهانین، ناکافین. پەرەپێدانی گفتوگۆی بەهێزتر لەنێوان نەتەوەکاندا، هاوئاهەنگکردنی سیاسەتە ئابوورییەکان، هاوکاریکردن لە سەقامگیرکردنی زنجیرەی دابینکردن، و کەمکردنەوەی چالاکانەی گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکان، هەموویان هەنگاوی گرنگن بەرەو بنیاتنانی ئابوورییەکی جیهانی کە خۆڕاگرتر و سەقامگیرتر بێت. بەبێ ئەم هاوکارییە هاوبەشە، سووڕی نادڵنیایی ئەگەری هەیە بەردەوام بێت لە کاریگەری نەرێنی لەسەر ئاسۆی گەشە و خۆشگوزەرانی جیهانی.

ئاستەنگەکانی ئێستا پێویستیان بە دیدگایەکی ستراتیژی هەیە کە لە ڕێوشوێنە کاردانەوەییە کورتخایەنەکان تێپەڕێت. حکومەتەکان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان دەبێت گرنگی بە پەرەپێدانی داهێنان، وەبەرهێنان لە ژێرخانی گرنگ و گەشەپێدانی سەرمایەی مرۆیی بدەن بۆ دڵنیابوون لەوەی ئابوورییەکان بە باشی ئامادەکراون بۆ گونجاندن لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی داهاتوو. جگە لەوەش، چارەسەرکردنی نایەکسانییە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان بووەتە پێویستییەکی بەپەلە بۆ بەهێزکردنی یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی و بەدەستهێنانی گەشەیەکی گشتگیر کە سوود بە هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگا بگەیەنێت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری