ئیسرائیل: ئاوارەکانی لوبنان تا دڵنیابوون لە ئاسایش ناگەڕێنەوە؛ 1045 قوربانی لە کەرتی ڕۆژئاوا لە 7ی تشرینی یەکەمەوە

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ئیسرائیل گەڕانەوەی ئاوارەکانی لوبنان بە ئاسایشی تەواوەوە دەبەستێتەوە و ڕووبەڕووی توندوتیژییەکانی کەرتی ڕۆژئاوا دەبێتەوە

لە بەیاننامەیەکدا کە ڕەنگدانەوەی گرژییە ئەمنییە بەردەوامەکانی سنووری باکووریەتی، ئیسرائیل دووپاتی کردەوە کە هاوڵاتییەکانی کە لە کۆمەڵگە سنوورییەکانی لوبنانەوە ئاوارە بوون، ناتوانن بگەڕێنەوە ماڵەکانیان تاوەکو ئاسایشیان بە تەواوی دابین نەکرێت. ئەم هەڵوێستە لە ناوەڕاستی زیادبوونی گرژییەکان لەگەڵ حزبوڵڵای لوبنان دێت، کە ناوچەکە لە 7ی تشرینی یەکەمەوە، واتە لە سەرەتای ململانێی غەززەوە، شایەتی ئاڵوگۆڕی پچڕپچڕی تەقەیە. ئەم لێدوانانە ئاماژە بەو ئاستە قووڵەی ئاڵنگارییە ئەمنییانە دەکەن کە ئیسرائیل لە دوو بەرەی سەرەکیدا ڕووبەڕووی دەبێتەوە، لە کاتێکدا قەیرانێکی مرۆیی قووڵتر و زیادبوونێکی مەترسیداری توندوتیژی لە کەرتی ڕۆژئاوای داگیرکراودا ڕوودەدات، کە ژمارەی قوربانیانی فەلەستینی لە سەرەتای ئۆپەراسیۆنە سەربازییە نوێیەکانەوە بە شێوەیەکی دڵتەزێن گەیشتووەتە 1045 کەس.

پرسی ئاوارەبووانی ئیسرائیلی لە باکووری وڵات، بابەتێکی زۆر هەستیارە بۆ حکومەتی ئیسرائیل. دەیان هەزار دانیشتووی شارۆچکە و گوندەکانی سەر سنووری لوبنان بەهۆی هێرشە مووشەکییە دووبارەبووەکان و هەڕەشە ئەمنییەکانی حزبوڵڵاوە ئاوارە کراون. بەرپرسانی ئیسرائیلی ئاماژە بەوە دەکەن کە گەڕانەوەی ئەم دانیشتووانە پەیوەستە بە دۆزینەوەی چارەسەرێکی درێژخایەن کە سەلامەتییان مسۆگەر بکات، کە ڕەنگە پێویستی بە دوورخستنەوەی هێزەکانی حزبوڵڵا لە سنوور یان دامەزراندنی ڕێکخستنی ئەمنی نوێ بێت. ئەم هەڵوێستە ستراتیژییەکی ئیسرائیلی ڕەنگدەداتەوە کە ئامانجی دروستکردنی ناوچەیەکی بێلایەن یان سەپاندنی مەرجە ئەمنییە توندەکانە بۆ ڕێگریکردن لە هەر هەڕەشەیەکی داهاتوو، بەمەش هەوڵە دیپلۆماسییەکان بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە لە ناوچەکەدا ئاڵۆزتر دەکات.

هاوکات، کەرتی ڕۆژئاوا شایەتی زیادبوونێکی بێ وێنەی توندوتیژییە. لە 7ی تشرینی یەکەمەوە، سەرچاوە فەلەستینی و نێودەوڵەتییەکان گیانلەدەستدانی 1045 فەلەستینییان تۆمار کردووە، زۆربەیان لە پێکدادان لەگەڵ هێزەکانی ئیسرائیل یان لە هێرشەکانی ئاوارەکاندا کوژراون. ئەم ژمارە دڵتەزێنانە ڕەنگدانەوەی تێکچوونێکی جددییە لە دۆخی ئەمنی و مرۆییدا لە ناوچە داگیرکراوەکان، کە گرژییەکان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکەن. ئەم ڕووداوانە هاوکاتن لەگەڵ هەڵمەتەکانی گرتن و دەستگیرکردنی بەرفراوان، سنووردارکردنی ئازادی جووڵە، و خراپتربوونی بارودۆخی ئابووری و ژیانی دانیشتووانە فەلەستینییەکان. ڕاپۆرتەکانی مافی مرۆڤ ئاماژە بەوە دەکەن کە زۆرێک لە قوربانیان لە کاتی هێرشە سەربازییەکانی ئیسرائیلدا کە شار و گوندەکانی فەلەستینیان کردووەتە ئامانج، گیانیان لەدەستداوە، جگە لە زیادبوونی توندوتیژییەکانی ئاوارەکان کە زۆرجار بێ سزا دەمێننەوە.

بەستنەوەی گەڕانەوەی ئاوارە ئیسرائیلییەکان لە باکوور بە بەدەستهێنانی ئاسایشی تەواوەوە، نیگەرانییەکی قووڵ لەناو ئیسرائیلدا دەردەخات سەبارەت بە توانای حزبوڵڵا بۆ دەستپێکردنی هێرشی گەورە. ئەم هەڵوێستە وەک هەوڵێک سەیر دەکرێت بۆ زیادکردنی فشاری نێودەوڵەتی لەسەر لوبنان و حزبوڵڵا، بە ئامانجی ناچارکردنیان بۆ پاشەکشە یان قبوڵکردنی مەرجەکانی ئیسرائیل. بەڵام، شیکەرەوەکان پێیان وایە کە ئەم ڕێبازە دەتوانێت ببێتە هۆی زیاتر توندبوونەوە، بەتایبەتی ئەگەر چارەسەری دیپلۆماسی قبوڵکراو لەلایەن هەموو لایەنەکانەوە بەدەست نەهێنرێت. دۆخەکە لە باکووری ئیسرائیل و باشووری لوبنان هێشتا زۆر ناسەقامگیرە، لەگەڵ بەردەوامبوونی پێکدادانەکان کە هەڕەشەی گۆڕانیان بۆ ململانێیەکی فراوانتر لە هەر ساتێکدا هەیە.

قەیرانی مرۆیی لە کەرتی ڕۆژئاوا بە شێوەیەکی بەرچاو خراپتر دەبێت، چونکە فەلەستینییەکان لە دەستڕاگەیشتن بە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان و چاودێری تەندروستیدا ڕووبەڕووی ئاڵنگاری گەورە دەبنەوە. ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان داوای وەستاندنی دەستبەجێی توندوتیژی و پاراستنی هاوڵاتیانی سڤیل دەکەن، و داوا لە ئیسرائیل دەکەن پابەندی یاسای نێودەوڵەتی مرۆیی بێت. زیادبوونی ژمارەی قوربانیان لە کەرتی ڕۆژئاوا، لەگەڵ قەیرانە بەردەوامەکەی غەززەدا، ناوچەکە دەخاتە سەر لێواری کارەساتێکی مرۆیی فراوانتر، و هەوڵەکانی بۆ بەدەستهێنانی ئاشتی و سەقامگیری زیاتر ئاڵۆز دەکات.

لە کۆتاییدا، لێدوانە نوێیەکانی ئیسرائیل سەبارەت بە ئاوارەکانی لوبنان، لەگەڵ ژمارە دڵتەزێنەکانی قوربانیان لە کەرتی ڕۆژئاوادا، نیشان دەدەن کە ململانێی ئێستا لە غەززە تێدەپەڕێت و تەواوی ناوچەکە دەگرێتەوە. نەبوونی چارەسەری سیاسی بەردەوام و زیادبوونی توندوتیژی لە چەندین بەرەدا هەڕەشەی ناسەقامگیرکردنی تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکات، کە پێویستی بە دەستێوەردانی نێودەوڵەتی بەپەلە و کاریگەر هەیە بۆ چارەسەرکردنی هۆکارە بنەڕەتییەکانی ململانێ و دابینکردنی ئاسایش بۆ هەمووان.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری