بازاڕەکانی ئەمریکا: داو جۆنز زیاتر لە 700 خاڵ دادەبەزێت، وۆڵ ستریت بە زیانێکی زۆرەوە کۆتایی دێت

ئەمریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

بازاڕەکانی ئەمریکا: داو جۆنز زیاتر لە 700 خاڵ دادەبەزێت، وۆڵ ستریت بە زیانێکی زۆرەوە کۆتایی دێت

نیویۆرک – بازاڕی پشکەکانی ئەمریکا ڕۆژی پێنجشەممە ڕووبەڕووی فرۆشتنێکی توند بووەوە، کە مؤشرە سەرەکییەکان بە زیانی بەرچاوەوە ڕۆژەکەیان تەواو کرد، مؤشر داو جۆنز زیاتر لە 700 خاڵی لەدەستدا. ئەم دابەزینە بەرچاوە بە شێوەیەکی سەرەکی لە لایەن نیگەرانییە جیهانییە زیادبووەکانەوە سەریهەڵدا، سەبارەت بە پچڕانی ئەگەری زنجیرەکانی دابینکردنی نەوت و فشاری هەڵئاوسانی بەدوایدا لەسەر نرخی وزە. دۆخی سیاسی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بە تایبەتی ململانێی بەردەوام کە ئێران تێیدا بەشدارە، بەردەوامە لە دروستکردنی سێبەری قورس لەسەر جێگیری بازاڕ.

نیگەرانییەکانی بازاڕ بەهۆی توندبوونی ململانێیەکە، کە ئێستا لە هەفتەی دووەمیدایە، لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسرائیل لەلایەک، و ئێران لەلایەکی ترەوە، زیاتر دەبن. ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە هێرشە هاوبەشەکان و کردەوەی تۆڵەسەندنەوە لە نێوان لایەنە بەشدارەکاندا هێور نەبووەتەوە، ئەمەش ترس لە کەمبوونی نەوتی جیهانی زیاتر دەکات. ئەم نیگەرانیانە بە شێوەیەکی زیاتر لە لایەن لێدوانی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران، موژتبا خامنەیی، کە ڕۆژی یەکشەممە پۆستەکەی وەرگرت، پەرەی سەندووە، ئەویش دووپاتی کردەوە کە گەرووی هورمز بەستراوە. گەرووی هورمز ڕێگەیەکی گرنگە بۆ گواستنەوەی نەوتی جیهانی، و هەر پچڕانێک کاریگەریی خێرا و فراوانی لەسەر بازاڕەکانی وزە هەیە.

بۆ زیادکردنی نیگەرانی بازاڕ، وەزیری وزەی ئەمریکا، کریس ڕایت، ڕایگەیاند کە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئێستادا ئامادە نین تانکی نەوت لە گەرووی هورمزەوە ڕێنمایی بکەن، و وتی کە ئەم توانایانە تەنها لە کۆتایی مانگدا دەستدەکەون. ئەم ڕاگەیەندراوە ئاماژە بەوە دەکات کە سنووردارکردنی دابینکردنی نەوت بەردەوام دەبێت، کە فشاری زیاتر لەسەر نرخەکان دروست دەکات و هاوکار دەبێت لەگەڵ هەستی نەرێنی بازاڕ. لێدوانەکانی وەزیرەکە گرنگی بەو ئاستەنگە خێراکان دا کە لەبەردەم ئاسایشی وزەدان.

لە لێدوانەکانی ڕۆژی پێنجشەممەدا، وەزیر ڕایت واتا ستراتیژییە فراوانەکەی ڕوون کردەوە، وتی: "جیهان دەبێت چاوەڕوانی ئازاری کورتخایەن بکات بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەکی درێژخایەن." ئەو زیادی کرد: "ئێمە لە ناوەڕاستی پچڕانێکی گرنگی کورتخایەنداین بۆ دڵنیابوون لە ئاسایشی بەردەوامی وزە." ئەمەش ئاماژەیە بۆ ڕێگەیەکی ستراتیژی لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکان و هاوپەیمانەکانییەوە، کە ئامانجی لێسەندنەوەی کاریگەری ئێرانە لەسەر ئاسایشی وزەی جیهانی. سیاسەتی حکومەتەکە بەو جۆرە دەردەکەوێت کە گرنگی بە چارەسەرکردنی هۆکارە بنەڕەتییەکانی ناجێگیری دەدات، تەنانەت ئەگەر ئەمەش کێشەی ئابووری خێرا دروست بکات.

کاریگەریی ئەم گۆڕانکارییانە لە سنووری کەرتی وزە زیاتر دەچێت. بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و هەڕەشەی کەمبوونی دابینکردن دەتوانن زنجیرەیەک کاریگەری نەرێنی لەسەر ئابووری جیهانی دروست بکەن. پیشەسازییەکانی پەیوەست بە گواستنەوە و بەرهەمهێنان، هەروەها خەرجییەکانی بەکاربەران، بە تایبەتی لاوازن. ئەگەری نرخی وزەی بەرز بەردەوام، دەتوانێت فشاری هەڵئاوسان زیاد بکات، و بانکی ناوەندی ناچار بکات کە سیاسەتی دراوی توندتر لەبەرچاو بگرن، کە ئەمەش بە نۆرەی خۆی دەتوانێت گەشەی ئابووری هێواش بکاتەوە. ئەمەش دۆخێکی قورسی سیاسەتی دروست دەکات، کە لە نێوان پێویستی دڵنیابوون لە ئاسایشی وزە و ناچاری پاراستنی جێگیری ئابووریدا هاوسەنگی دادەنێت.

شیکەرەوەکان بە وریاییەوە چاودێری دۆخەکە دەکەن، و پێشبینییە ئابوورییەکان و چاوەڕوانی قازانجی کۆمپانیاکان دووبارە هەڵدەسەنگێننەوە. نرخی ئەگەری ناجێگیری سیاسی زیادبوو، بە ئەگەرە بەهێزەکان، وەبەرهێنان لەو شتانەدا کەم بکاتەوە کە مەترسییان زیاترە، و سەرمایەداران ڕووبکەنە شوێنی پارێزراو. دابەزینی بەرچاوی داو جۆنز، ئەم هەستە بۆ دوورکەوتنەوە لە مەترسییەکان دەردەخات، چونکە بەشداربووانی بازاڕ ئەگەری پچڕانی درێژخایەنی دابینکردن و ناجێگیری جیهانی زیاتر لەبەرچاو دەگرن. هەنگاوە ستراتیژییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و هاوپەیمانەکانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی کاریگەری ناوچەیی ئێران، چینێکی دیکەی ناجێگیری بۆ دۆخی پێشتر ناجێگیری بازاڕی وزە زیاد دەکات.

هەفتەکانی داهاتوو گرنگ دەبن لە دیاریکردنی ئاراستەی بازاڕەکانی وزە و هەستی دارایی گشتی. کاریگەری هەوڵە دیپلۆماسییەکان، ئەگەری زیاتر توندبوونی دوژمنایەتییەکان، و کاریگەری ڕاستەقینە لەسەر بەرهەمهێنان و ڕێگاکانی گواستنەوەی نەوت، هەموویان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن. سەرمایەداران و بڕیاردەران بە وریاییەوە چاودێری هەر نیشانەیەک بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان یان، بە پێچەوانەوە، قایمبوونی زیاتری دۆخی ئێستا دەکەن، کە دەتوانێت کاریگەری قووڵی لەسەر جێگیری ئابووری جیهانی و داهاتووی گەشە هەبێت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری