دنباله‌دار ویرخوش نمایشی تماشایی در آسمان شامگاهی اسفندماه

ایالات متحده - خبرگزاری اخباری

دنباله‌دار ویرخوش نمایشی تماشایی در آسمان شامگاهی اسفندماه

اسفندماه زمان اجرای یک نمایش آسمانی ویژه برای دنباله‌دار C/2023 E1 ویرخوش است که ظاهری کوتاه اما زیبا در آسمان شامگاهی برای رصدگران نیمکره شمالی ارائه می‌دهد. ماه‌هاست که این جرم سماوی دست‌نیافتنی عمدتاً جاذبه‌ای برای نیمکره جنوبی بوده است، اما مسیر رو به شمال آن در این ماه فرصتی عالی برای کسانی که در شمال هستند فراهم می‌کند تا درخشندگی رو به کاهش آن را مشاهده کنند.

دنباله‌دارها اغلب آسمان‌های جنوبی را ترجیح می‌دهند و ویرخوش نیز در بیشتر ایام بهمن ماه از این قاعده مستثنی نبود و در صورت‌های فلکی مانند جرثقیل (Grus)، ققنوس (Phoenix) و مجسمه‌ساز (Sculptor) مشاهده می‌شد. با این حال، زمان‌بندی نجومی اکنون برای رصدگران شمالی ایده‌آل است. پس از عبور اخیر از حضیض خورشیدی (نزدیک‌ترین نقطه در مدارش به خورشید) در هفته گذشته، انتظار می‌رود این دنباله‌دار نمایشی زیبا در حین حرکت به سمت شمال در طول غروب آفتاب در ماه اسفند ارائه دهد. علی‌رغم سفر به سوی بیرون و محو شدن تدریجی آن با نزدیک شدن بهار، این دنباله‌دار که با دوربین دوچشمی قابل مشاهده است، وعده یک رویداد آسمانی فراموش‌نشدنی را می‌دهد.

دنباله‌دار ویرخوش در 20 ژانویه به اوج قدر قابل قبولی +7 رسید، زمانی که تقریباً 0.566 واحد نجومی (AU) از خورشید فاصله داشت. اخیراً، در 17 فوریه، از فاصله 1.012 AU از زمین عبور کرد. در حال حاضر، رصدگران می‌توانند این دنباله‌دار را با قدر تقریبی +8.5 در صورت فلکی نهنگ (Cetus)، نزدیک مرز آن با کوره (Fornax)، مشاهده کنند. اگرچه این قدر برای مشاهده بهینه به دوربین دوچشمی یا تلسکوپ‌های کوچک نیاز دارد، اما نشان‌دهنده جرمی نسبتاً روشن برای دنباله‌داری در مسیر خروجش از منظومه شمسی است.

کشف C/2023 E1 ویرخوش به 3 مارس 2024 بازمی‌گردد، زمانی که در طول "پویش آسمانی کوه لیمون" (Mount Lemmon Sky Survey) در آریزونا شناسایی شد. کاشپر دبلیو. ویرخوش (Kacper W. Wierzchoś)، اخترشناس لهستانی، آن را به عنوان لکه‌ای کم‌نور با قدر +20 که از صورت فلکی اژدها (Draco) عبور می‌کرد، مشاهده کرد. این پنجمین کشف دنباله‌دار توسط ویرخوش بود و یکی دیگر از اجرام آسمانی قابل توجه را به مشارکت‌های نجومی او افزود.

ویرخوش در مداری طولانی و بیضوی به دور خورشید می‌چرخد که در ابتدا دوره مداری ورود آن حدود 3 میلیون سال تخمین زده شده بود. با این حال، عبور اخیر آن از منظومه شمسی داخلی در طول سال‌های 2025-2026 به طور قابل توجهی مدار آن را تغییر داده و سفر خروجی آن را به حدود 200,000 سال کوتاه کرده است. نقطه اوج مداری آن (aphelion)، دورترین نقطه از خورشید، انتظار می‌رود در حدود 7400 AU، عمیقاً در ابر دوردست اورت (Oort Cloud) قرار گیرد. جالب اینجاست که این دنباله‌دار در روز سال نو 2026 برخورد بسیار نزدیکی با زهره (Venus) داشت و تنها از فاصله 0.191 AU (حدود 29 میلیون کیلومتر) عبور کرد. مسیری مداری کمی متفاوت می‌توانست منجر به عبوری مشابه نزدیک از زمین شود و به طور بالقوه منظره‌ای حتی تماشایی‌تر ارائه دهد.

مشاهدات فعلی نشان می‌دهد که دنباله‌دار ویرخوش با افزایش حدود یک قدر، انتظارات روشنایی را هنگام دور شدن از خورشید، پشت سر می‌گذارد. مدار طولانی و بالقوه بکر آن نشان می‌دهد که این ممکن است اولین سفر آن به منظومه شمسی داخلی باشد. چنین دنباله‌دارهای "دینامیکی جدید" مورد علاقه منجمان هستند، زیرا اغلب هنگام گرم شدن برای اولین بار، فعالیت افزایش یافته و نمایش‌های دیدنی از خود نشان می‌دهند.

انحراف شدید دنباله‌دار به میزان 75 درجه نسبت به صفحه دایره البروج، نقش مهمی در دید آن از نیمکره شمالی در طول اسفندماه ایفا می‌کند. مسیر آن از چندین صورت فلکی عبور می‌کند: در 1 مارس وارد رودخانه (Eridanus) می‌شود، به طور خلاصه برج ثور (Taurus) را لمس می‌کند و تا روز 13 به رودخانه بازمی‌گردد. در 14 مارس، استوای سماوی را به سمت شمال قطع می‌کند و در 15 مارس به برج ثور بازمی‌گردد. اگرچه ممکن است روشنایی آن تا اواسط ماه به زیر قدر +10 کاهش یابد، اما دنباله‌دار به رقص آسمانی خود ادامه می‌دهد.

اواخر اسفندماه و اوایل فروردین، ویرخوش وارد صورت فلکی شکارچی (Orion) می‌شود و از فاصله کمتر از 3 درجه‌ای ستاره درخشان دبران (Aldebaran) و خوشه ستاره‌ای ثریا (Hyades) عبور می‌کند. این فرصت عالی دیگری برای مشاهده ارائه می‌دهد. با نگاهی به آینده، در آوریل 2027 و پس از آن، دنباله‌دار به محو شدن خود در صورت فلکی شمالی گربه (Lynx) ادامه خواهد داد. شایان ذکر است که این دنباله‌دار در 14 مه از خوشه ستاره‌ای باز Messier 35 عبور خواهد کرد. به طور جالب توجهی، همچنین در 18 و 23 مه به ترتیب در فاصله حدود یک درجه‌ای از ماه هلالی (crescent Moon) و زهره (Venus) ظاهر خواهد شد، اگرچه در آن زمان جرمی بسیار کم‌نورتر، حدود قدر +12 خواهد بود.

مشاهده دنباله‌دار ویرخوش تجربه‌ای ارزشمند برای منجمان آماتور است. این تکنیک شامل استفاده از دوربین دوچشمی یا تلسکوپ با میدان دید وسیع برای اسکن ناحیه مشکوک ستاره‌ای، جستجوی لکه‌ای تار است که از فوکوس واضح مقاومت می‌کند – که یک ویژگی مشخصه دنباله‌دارها است. این روش جستجو، تلاش‌های چارلز مسیه (Charles Messier)، شکارچی دنباله‌دار قرن هجدهم را تداعی می‌کند، که مشاهدات او از اجرام آسمانی تار مشابه، او را به گردآوری فهرست مشهور اجرام اعماق آسمانش الهام بخشید.

در همین حال، جامعه نجوم همچنین در حال رصد دنباله‌دار دیگری است که در حال نزدیک شدن است، یعنی دنباله‌دار گذرنده از خورشید C/2026 A1 MAPS. این دنباله‌دار به خوبی در حال توسعه است و در حال حاضر در صورت فلکی رودخانه (Eridanus) با قدر حدود +12 قابل مشاهده است. سوال کلیدی همچنان باقی است: آیا این دنباله‌دار از گذر نزدیک و سوزان خود از خورشید در 4 آوریل جان سالم به در خواهد برد، یا سرنوشت آتشین بسیاری از دنباله‌دارهای گذرنده از خورشید قبل از خود را تجربه خواهد کرد؟

به طور تصادفی، دنباله‌دارهای A1 MAPS و ویرخوش در 1 مارس از فاصله کمتر از دو درجه‌ای از یکدیگر عبور خواهند کرد و یک جفت آسمانی کوتاه مدت را ارائه می‌دهند.

در حالی که سرنوشت MAPS نامشخص باقی می‌ماند، تمرکز فعلی بر لذت بردن از آخرین ظهور دنباله‌دار ویرخوش در آسمان اسفندماه است. همانطور که سفر خود را به سوی مناطق وسیع خارجی منظومه شمسی ادامه می‌دهد، ردپایی از شگفتی و علاقه علمی از خود بر جای می‌گذارد و ماهیت پویا و همیشه در حال تغییر همسایگی کیهانی ما را به یاد ما می‌آورد.

خبرگزاری اخباری