سوپای ئەمریکا فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی ئێرانی خستەخوارەوە لە ناوەڕاستی گرژییە هەرێمایەتییەکان و وتووێژە دیپلۆماسییە نزیکبووەکاندا

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

سوپای ئەمریکا فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی ئێرانی خستەخوارەوە لە ناوەڕاستی گرژییە هەرێمایەتییەکان و وتووێژە دیپلۆماسییە نزیکبووەکاندا

فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی ئێرانی ڕۆژی سێشەممە لەلایەن فڕۆکەیەکی جەنگی F-35Cی ئەمریکییەوە ڕێگری لێکرا و خرایە خوارەوە، دوای ئەوەی "بە شێوەیەکی توندوتیژانە نزیک بووەوە" لە کەشتییەکی فڕۆکەهەڵگری ئەمریکی، کەشتیی یو ئێس ئێس ئەبراهام لینکۆڵن، لە دەریای عەرەب. ئەم ڕووداوە، کە لەلایەن وتەبێژی فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا کاپتن تیم هاوکینزەوە پشتڕاست کرایەوە، بەرزبوونەوەیەکی بەرچاوە لە پەیوەندییەکانی نێوان واشنتۆن و تاران کە پێشتر گرژ بوون، و تەنها چەند ڕۆژێک پێش گفتوگۆ دیپلۆماسییە چاوەڕوانکراوەکان ڕوویدا.

بەگوێرەی کاپتن هاوکینز، فڕۆکەی F-35C، کە لە کەشتیی یو ئێس ئێس ئەبراهام لینکۆڵنەوە کاری دەکرد، فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکەی "بۆ بەرگری لەخۆکردن" تێکشکاند بۆ پاراستنی کەشتییە فڕۆکەهەڵگرەکە و کارمەندانی. کەشتییە جەنگییەکەی ئەمریکا نزیکەی 500 میل لە کەناراوەکانی ئێرانەوە دوور بوو کاتێک فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکە (UAV) بە "نیەتی نادیار" لێی نزیک بووەوە. بەختەوەرانە، هیچ زیانێک بە کەرەستەی ئەمریکی یان برینداربوونی ئەندامانی خزمەتگوزاری ڕانەگەیەندرا. ئەم ڕووداوە لە چوارچێوەی زیادبوونی بوونی سەربازی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ڕوودەدات، کە واشنتۆن جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئەم بڵاوبوونەوەیە پێویستە بۆ ساردکردنەوەی دەستدرێژییەکانی ئێران و پاراستنی هاوپەیمانە هەرێمایەتییەکان.

کات و ساتی خستنەخوارەوەی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکە بە تایبەتی هەستیارە. کارۆلین لێڤیت، سکرتێری ڕۆژنامەوانی کۆشکی سپی، لە لێدوانێکدا بۆ فۆکس نیوز، دووپاتی کردەوە کە دانوستانەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران هێشتا بۆ کۆتایی ئەم هەفتەیە دانراون. لەکاتێکدا سەرۆک دۆناڵد ترامپ "هەمیشە پابەندە بە پێشخستنی دیپلۆماسیەت لە پلەی یەکەمدا"، لێڤیت جەختی لەوە کردەوە کە ئیدارە "هەمیشە چەندین بژاردەی لەسەر مێز هەیە، و ئەوەش بەکارهێنانی هێزی سەربازی دەگرێتەوە". ئەم لێدوانە هاوسەنگییە ناسکەکەی نێوان کەمکردنەوەی گرژییەکان لە ڕێگەی گفتوگۆوە و پاراستنی هێزێکی سەربازیی باوەڕپێکراو لەلایەن واشنتۆنەوە دەردەخات.

ڕابەری باڵای ئێران، ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی، پێشتر هۆشداری توندی دابوو، جەختی لەوە کردبووەوە کە هەر هێرشێک بۆ سەر کۆماری ئیسلامی بە ناچاری "شەڕێکی هەرێمایەتی" هەڵدەگیرسێنێت. تا ئێستا، تاران بێدەنگی فەرمیی لەبارەی ڕووداوەکەی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکەی ڕۆژی سێشەممەوە پاراستووە، ئەم بێدەنگییەش دەکرێت وەک هەنگاوێکی ستراتیژی لێکبدرێتەوە بۆ بەڕێوەبردنی تێڕوانینەکان پێش دەستپێکردنی کارلێکی دیپلۆماسی یان نیشانەیەک بێت لە گفتوگۆ ناوخۆییەکان.

لەکاتی زیادبوونی گرژییەکانی ئەم ڕۆژەدا، سوپای ئەمریکا ڕووداوێکی دیکەی لە گەرووی هورمز ڕاگەیاند، کە گرنگترین کەناڵی گواستنەوەی نەوتە لە جیهاندا. دەوترێت هێزەکانی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی (IRGC) "دەستدرێژییان کردووەتە سەر کەشتییەکی بازرگانیی هەڵگری ئاڵای ئەمریکا و لەلایەن کارمەندانی ئەمریکییەوە بەڕێوەدەبرا". کاپتن هاوکینز پشتڕاستی کردەوە کە پشتیوانی سەربازی نێردراوە، بە سەرکەوتوویی بارودۆخەکەی "هێورکردووەتەوە" و ڕێگەی داوە تانکەرەکە بە سەلامەتی بەناو ڕێڕەوی ئاوییە گرنگەکەدا تێپەڕێت. ئەم جۆرە ڕووبەڕووبوونانە مەترسییە بەردەوامەکانی سەر ئاسایشی دەریایی لە ناوچەیەکی چارەنووسساز بۆ دابینکردنی وزەی جیهانی دەردەخەن.

وردەکارییەکان سەبارەت بە وتووێژە چاوەڕوانکراوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی ئەمریکا و باڵاترین نێردەی سەرۆک ترامپ لە دەرەوەی وڵات، بڕیارە لەسەر ناوی کۆشکی سپی بەشداری بکات. ڕاپۆرتە سەرەتاییەکانی میدیا ئاماژەیان بە کۆبوونەوەیەک لە ئیستانبوڵ لە ڕۆژی هەینی دابوو، کە لەوانەیە وەزیرانی دەرەوەی میسر، عومان، پاکستان، قەتەر، سعودیە و ئیماراتی عەرەبی یەکگرتوویش بگرێتەوە. بەڵام دواتر ئاکسیۆس، بە پشتبەستن بە دوو سەرچاوە، ڕایگەیاند کە تاران پێی باشتر بووە شوێنی کۆبوونەوەکە بگوازرێتەوە بۆ عومان، و گفتوگۆکان تەنها بە بەرپرسانی ئێرانی و ئەمریکییەوە سنووردار بکرێت، ئەمەش ئاماژەیە بۆ خواستی تاران بۆ گفتوگۆیەکی ڕاستەوخۆتر و دوولایەنە.

پێشتر لە هەمان ڕۆژدا، سەرۆکی ئێران مەسعود پزیشکیان ڕایگەیاند کە ئێران ئامادەیە لەگەڵ ئەمریکا دانوستان بکات، "بە مەرجێک ژینگەیەکی گونجاو هەبێت". ئەم ئامادەیی مەرجدارە ئاماژەیە بۆ ئەوەی ئێران کراوەیە بۆ گفتوگۆ بەڵام بە مەرجەکانی خۆی، و لەوانەیە بەدوای دڵنیایی یان سازشدا بێت لە واشنتۆنەوە. ئەمریکاش، بەشداربووی خۆی، بەردەوام تاران-ی بە کردەوە سەربازییەکانی پێشووی ئەمریکا بیر خستووەتەوە. سەرۆک ترامپ پێشتر ڕایگەیاندبوو کە هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران لە ساڵی ڕابردوودا، کە وەک خۆی بانگەشەی دەکرد، دامەزراوەکانی پیتاندنی ئەتۆمی وڵاتەکەی "وێران کردووە"، ئەگەر دووبارە بکرێنەوە "زۆر خراپتر" دەبن. ئەم هێرشانە بە تایبەتی لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ڕابردوودا لە کاتی شەڕی 12 ڕۆژەی ئیسرائیل لەگەڵ ئێران دەستیان پێکرد، ماوەیەک کە تێیدا هێزەکانی ئیسرائیلیش بنکە ئەتۆمییەکانی ئێران و سەروەت و سامانی سەربازییان کردە ئامانج، کە تاران بە هێرشی مووشەکی و بێفڕۆکەوان بۆ سەر ئیسرائیل و بنکەیەکی ئاسمانی ئەمریکی لە قەتەر وەڵامی دایەوە.

سەرەڕای فشاری نێودەوڵەتی و لێدوانی توند، ئێران بە پشتبەستن بەوەی کە بەرنامەی ئەتۆمییەکەی تەنها بۆ مەبەستی ئاشتییانەیە و نکۆڵی لە هیچ ئامانجێک بۆ پەرەپێدانی چەکی ئەتۆمی دەکات. هەفتەی ڕابردوو، سەرۆک ترامپ بە ڕۆژنامەنووسانی لە کۆشکی سپی ڕاگەیاند کە بەرپرسانی ئێرانی "دەیانەوێت ڕێککەوتنێک بکەن"، بەڵام جەختی لەوە کردەوە کە هەر ڕێککەوتنێک دەبێت پابەندبوون بە "بێ ئەتۆمی" و "وەستاندنی کوشتنی خۆپیشاندەران" لەخۆبگرێت.

دۆخی مافەکانی مرۆڤ لە ئێراندا وەک نیگەرانییەکی گرنگی نێودەوڵەتی ماوەتەوە، کە چینێکی دیکە لە ئاڵۆزی بۆ هەر دانوستانێکی ئەگەری زیاد دەکات. ئاژانسی هەواڵی چالاکوانانی مافی مرۆڤ (HRANA) کە بنکەکەی لە ئەمریکایە، ژمارەیەکی شۆکهێنەری قوربانییانی خۆپیشاندانەکانی دژە حکومەتی ڕاگەیاندووە، کە 6,424 خۆپیشاندەر، 152 منداڵ، 214 کەسی پەیوەندیدار بە حکومەتەوە، و 58 کەسی بێلایەنی تێدا گیانیان لەدەستداوە. HRANA هەروەها لێکۆڵینەوە لە 11,280 حاڵەتی مردنی دیکە دەکات. ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران کە بنکەکەی لە نەرویجە، هۆشداریداوە کە کۆی گشتی قوربانییەکان لەوانەیە بە شێوەیەکی دڵتەزێن بگاتە 25,000 کەس. لەکاتێکدا دەسەڵاتدارانی ئێران لانی کەم 3,117 مردنیان پشتڕاست کردووەتەوە، بەڵام جەخت لەوە دەکەنەوە کە زۆربەیان ئەندامی هێزە ئەمنییەکانیان بوون، ئەمەش بانگەشەیەکە کە لەلایەن چاودێرانی نێودەوڵەتییەوە بە فراوانی مشتومڕی لەسەرە. ئەم ژمارانە تیشک دەخەنە سەر ئەو ئاڵنگارییە ناوخۆییە جددیانەی کە حکومەتی ئێران ڕووبەڕووی دەبێتەوە و تێچووی قووڵی مرۆیی پشێوییە بەردەوامەکان.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری