شەڕ لە ئێران: خانووبەرەی لوکس و هەژماری سویسری… چیمان دەربارەی سامانە زەبەلاحەکەی موجتەبا خامنەیی دەزانی؟

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

شەڕ لە ئێران: خانووبەرەی لوکس و هەژماری سویسری… چیمان دەربارەی سامانە زەبەلاحەکەی موجتەبا خامنەیی دەزانی؟

لە ناوەڕاستی قۆناغێکی گواستنەوەی بێوێنە لە ئێران، کە بە بەرزبوونەوەی موجتەبا خامنەیی، کوڕی ڕێبەری باڵای پێشوو، بۆ پۆستی باڵای وڵات دوای کۆچی دوایی باوکی لە یەکەم ڕۆژی ململانێیەکی گەورەدا کە ئیسرائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تێدابوو، ئاشکراکردنە گەورەکان گۆڕەپانی سیاسی دەهەژێنن. لێکۆڵینەوەیەکی گشتگیر کە لەلایەن بلومبێرگەوە ئەنجامدرا و لە مانگی یەنایری ڕابردوودا بڵاوکرایەوە – واتە پێش دەستپێکردنی دوژمنایەتییە ئێستاکان – ئیمپراتۆرییەکی دارایی جیهانی بە بەهای چەندین ملیار دۆلار دەخاتە ڕوو.

بەپێی دەرئەنجامەکانی ئەم لێکۆڵینەوەیە، گومان دەکرێت کە موجتەبا خامنەیی، پیاوی ئایینی 56 ساڵان، سامانە کەسییەکەی بە پشوودرێژی کۆکردبێتەوە، کە بە شێوەیەکی بەرچاو پشتی بە داهاتی نەوتی ئێران بەستووە. گوایە سەرەڕای سزاکانی ئەمریکا کە لە ساڵی 2019ەوە ئەویان کردووەتە ئامانج، توانیویەتی تۆڕێکی بەرفراوانی وەبەرهێنانی نێودەوڵەتی دروست بکات کە چەندین کیشوەری گرتووەتەوە. ئەم ئاشکراکردنانە پرسیاری جدی سەبارەت بە کاریگەری میکانیزمەکانی سزاکانی نێودەوڵەتی و توانای دەسەڵاتداران بۆ خۆدزینەوە لەوان دروست دەکات.

تۆڕێکی سەرمایەی خانووبەرەی لوکس

ڕۆژنامەنووسانی ئەمریکی شوێنەواری لانیکەم دوازدە موڵکی لوکسیان لە لەندەن دۆزیوەتەوە، کە لە هەندێک لە دەوڵەمەندترین گەڕەکەکانی پایتەختی بەریتانیان. لە نێو ئەم سەرمایانەدا، خانوویەک هەیە کە لە ساڵی 2014 بە بڕی 33.7 ملیۆن پاوەندی ستەرلینی کڕدراوە. ئەم سەرمایانە تەنیا لە لەندەن سنووردار نین؛ ئەوان هەروەها ڤێلایەکی لوکس لە دوبەی، هۆتێلەکانی پێنج ئەستێرەیی لە فرانکفۆرت، ئەڵمانیا، و مایۆرکا، ئیسپانیا، و هەروەها پێنتاوسێک کە لە تۆرۆنتۆ، کەنەدا، لە ساڵی 2020 بە 10.5 ملیۆن دۆلاری کەنەدی فرۆشراوە. ئەم جۆراوجۆرییە جوگرافییە ئاماژەیە بۆ گەیشتن بە ئیمپراتۆرییە داراییە جیهانییە فراوانەکە.

گرنگە ئاماژە بەوە بکرێت کە ئەم سەرمایانە ڕاستەوخۆ بە ناوی موجتەبا خامنەیی تۆمار نەکراون. لەبری ئەوە، وادیارە بە ناوی عەلی ئەنساری، بازرگانێکی ئێرانی کە هەر پەیوەندییەکی لەگەڵ خامنەیی ڕەتدەکاتەوە، تۆمار کراون. ئەم شێوازەی بەکارهێنانی بریکار یان کۆمپانیای ساختە، تاکتیکێکی باو بۆ شاردنەوەی سامانە نایاساییەکانە، بەتایبەتی کاتێک کەسانی ئامانجی سزاکانی نێودەوڵەتی بگرێتەوە.

ڕێچکەی ئاڵۆزی پارە

بەپێی سەرچاوەکانی نزیک لە دۆسیەکە، ئەو پارانەی کە ئەم سامانە زەبەلاحە دابین دەکەن، پێدەچێت لە فرۆشتنی نەوتی ئێرانەوە سەرچاوەیان گرتبێت. لێکۆڵینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم پارانە لە ڕێگەی تۆڕێکی ئاڵۆزی کۆمپانیای ساختەوە دەگوازرێنەوە کە لە پەناگەی باج وەک سانت کیتس و نیڤیس، دوورگەی مان و ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی تۆمار کراون. دواتر، ئەم پارانە لە ڕێگەی بانکەکانی سویسرا، لیختنشتاین و شانشینی یەکگرتووەوە تێدەپەڕن، کە بەکارهێنانی سیستەمە داراییە نێودەوڵەتییەکان بۆ سپیکردنەوەی پارە و خۆدزینەوە لە باج بە شێوەیەکی سیستماتیک نیشان دەدات.

ئاشکراکردنی ئەم سامانە لەم کاتە هەستیارەدا، لەگەڵ سەرکردایەتییەکی نوێ کە لە ناوەڕاستی ململانێیەکی هەرێمیدا دەسەڵاتی ئێران دەگرێتە دەست، نیگەرانی جدی سەبارەت بە شەفافیەت و حوکمڕانی دروست دەکات. لە وڵاتێکدا کە بە سزای توندی ئابووریدا دەچێت، ئەو جۆرە تۆمەتانەی سەبارەت بە سامانی کەسی کە بە شێوازێکی گوماناوی بەدەست هاتووە، دەتوانێت ناڕەزایەتی ناوخۆیی توندتر بکات و متمانەی گشتی بە سەرکردایەتییەکەی کەم بکاتەوە.

ئەم لێکۆڵینەوە ڕۆژنامەوانییە ڕۆڵی گرنگی ڕۆژنامەوانی لێکۆڵینەوەیی لە بەدواداچوونی بەرپرسانی گشتی و ئاشکراکردنی شێوازە داراییە ئاڵۆزەکان کە لەوانەیە یاسا نێودەوڵەتییەکان تێبپەڕێنێت، دەردەخات. بەردەوامبوونی سووڕانەوەی نەوتی ئێران و گەیشتنی داهاتەکانی بە گیرفانی ئەو کەسانەی کە سزاکانیان بەسەردا سەپێنراوە، ئاستەنگێکی گەورە بۆ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دروست دەکات لە هەوڵەکانی بۆ جێبەجێکردنی پابەندبوون و دادپەروەری دارایی.

لە کاتێکدا ئێران بەردەوامە لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگە ناوخۆیی و دەرەکییەکانی، ئەم ئاشکراکردنانەی سەبارەت بە سامانی ڕێبەری باڵای نوێ، موجتەبا خامنەیی، وەک خاڵێکی سەرەکی مشتومڕ دەمێننەوە و سێبەرێک دەخەنە سەر داهاتووی سیاسی و ئابووری وڵات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری