شەڕەکانی وەک ئۆکرانیا و ئێران وڵاتان ناچار دەکەن بیر لە دابینکردنی وزەی خۆیان بکەنەوە

جیهان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

شەڕەکانی وەک ئۆکرانیا و ئێران وڵاتان ناچار دەکەن بیر لە دابینکردنی وزەی خۆیان بکەنەوە

وڵاتان لە بنبەستێکی هەستیاردان سەبارەت بە دابینکردنی وزەی خۆیان، بەهۆی زیادبوونی گرژییە جیۆپۆلیتیکییەکان لەسەر شانۆی جیهانیدا. شەڕە درێژخایەنەکان، وەک جەنگی بەردەوامی ئۆکرانیا، و ناڕەحەتییە بەردەوامەکان لە ناوچەکانی دیکە، لەگەڵ گرژییە زیادبووەکان لەگەڵ وڵاتانی وەک ئێران، شەپۆلی هێزیان لە بازاڕەکانی وزەی جیهاندا دروست کردووە. ئەمەش وایکردووە پشت بەستن بە هاوبەشە بازرگانییە دێرینەکان زیاتر مەترسیدار بێت. لە ئەنجامدا، دابینکردنی وزەی جێگیر و جێی متمانە بووەتە ئامانجێکی ستراتیژی کە لە پێشینەی تێچووە ئابوورییەکانەوە تێپەڕیوە، تەنانەت ئەگەر پێویستی بە وەبەرهێنانی زۆر و تێچووی زیاتر هەبێت.

ڕووداوەکانی دوایی، لاوازی زنجیرەکانی دابینکردنی وزەی جیهانیان بە ڕوونی نیشانداوە. سزاکانی ئابووری، پچڕانی ڕێگاکانی گواستنەوە، و ناجێگیری سیاسی لە وڵاتانی بەرهەمهێن، بوونەتە هۆی ناجێگیریی نرخی توند و کەمپڵاینی ئەگەری لە بەرهەمدا. ئەم دۆخە ناچار کردووە حکومەتەکانی سەرانسەری جیهان، لە زلهێزە ئابوورییەکانەوە تا وڵاتانی تازە پێگەیشتوو، یەکەم پێشینەی دابینکردنی بەردەوامی وزە بۆ هاوڵاتیان و پیشەسازییەکانیان دابنێن. ئەم پرسە لە کێشەیەکی ئابوورییەوە گۆڕاوە بۆ نیگەرانییەکی گرنگی ئاسایشی نیشتمانی.

لەو بارودۆخەدا، سەرنج زیاتر دەچێتە سەر جیاوازکردنی سەرچاوەکانی وزە و کەمکردنەوەی پشت بەستن بە ژمارەیەکی سنووردار لە دابینکەران. وڵاتان بە چالاکی ڕێگای نوێ دەگرنەبەر، لەوانە وەبەرهێنانی بەرچاو لە سەرچاوەکانی وزەی نوێبووەوە وەک وزەی خۆر و با، پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی وزەی ناوکی، و زیادکردنی هاوردەی غازی سروشتی شلکراو (LNG) لە ناوچە جوگرافییە جیاوازەکانەوە. هەروەها هەوڵەکانیش بۆ هەڵسەنگاندنی نوێی پاشەکەوتە ستراتیژییەکانی نەوت و گاز و پەرەپێدانی ژێرخانێک کە بتوانێت لەگەڵ تێکەڵەیەکی جیاوازی وزەدا مامەڵە بکات، چڕتر دەبنەوە.

جەنگی ئۆکرانیا، بەتایبەتی، خاڵێکی وەرچەرخانی گرنگە. ئەوروپا، کە زۆر پشت بە غازی ڕوسی دەبەست، ناچار کردووە بە پەلە شوێنگرەوە بدۆزێتەوە. ئێمە شایەتی خێراکردنی وەبەرهێنان لە وێستگەکانی LNG، گرێبەستی نوێ لەگەڵ دابینکەران لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، قەتەر، و ئوسترالیا، هەروەها بەهێزکردنی هاوکاری لەگەڵ وڵاتانی باکووری ئەفریقیا بووین. ئەم گۆڕانکارییانە نە ئاسانن و نە خێرا؛ پێویستیان بە وەبەرهێنانی سەرمایەی زەبەلاح هەیە لە ژێرخان، گۆڕانکارییە ڕێنماییەکان، و ئاڵنگۆکانی لۆجستی ئاڵۆز هەیە.

لە لایەکی دیکەوە، گرژییەکانی دەوروبەری بەرنامەی ناوکی ئێران و ئامانجە هەرێمییەکانی سێبەری درێژخایەن دەکەنە سەر دابینکردنی نەوتی جیهانی. هەر زیادبوونێک لە ناوچەی کەنداوی فارس دەتوانێت ببێتە هۆی پشێوی خێرا لە بازاڕەکان و بەرزبوونەوەی نرخی بێ وێنە، کە پاڵەپەستۆ بۆسەر وڵاتانی هاوردەکردنی وزە زیاتر دەکات. ئەم دۆخە وڵاتان ناچار دەکات بیر لە چارەسەری درێژخایەن بکەنەوە، لەوانە زیادکردنی بەرهەمی ناوخۆیی وزە، تەنانەت ئەگەر مانای وەبەرهێنان بێت لە تەکنەلۆژیای گرانتر یان کەمتر دۆست بۆ ژینگە لە ماوەی کورتدا.

چەمکی "دابینکردنی وزە" ئیتر تەنها دابینکردنی بەرهەمی ماددی ناگرێتەوە. ئێستا بەرگەگرتن بەرامبەر شۆکەکان، توانای ڕاهاتن لەگەڵ بارودۆخی گۆڕاو، و گەرەنتیی جێگیری نرخ دەگرێتەوە. بەدەستهێنانی ئەمەش پێویستی بە ستراتیژیی گشتگیر هەیە کە وەبەرهێنانی تەکنەلۆژی، بەهێزکردنی هاوکاری نێودەوڵەتی، جیاوازکردنی سەرچاوەکانی وزە، و گواستنەوەیەکی پڕۆگرامی بۆ سەرچاوەی پاکتر و بەردەوامتر. ئاڵنگۆکان بەرچاون، بەڵام پێویستیی پەلەی دابینکردنی جێگیری وزە ئەم هەوڵانە بۆ داهاتووی ئابووری و کۆمەڵگاکانی جیهان بێ جێگرەوە دەکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری