فريدريش مێرتز: بینینێکی بوێرانە بۆ سەربەخۆیی ئەوروپا لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن

ئەڵمانیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

فريدريش مێرتز داوای رۆڵێکی نوێ بۆ ئەوروپا لە دینامیکیەتی نوێی هێزی جیهانیدا دەکات

لە وتارێکی بەهێزی دەستپێکدا لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن لە رۆژی هەینی، ڕاوێژکاری ئەڵمانیا فريدريش مێرتز دیدگایەکی بوێرانەی بۆ رۆڵی ئەوروپا لە سیستەمێکی جیهانیی هەرچی زیاتر ئاڵۆزدا خستەڕوو. مێرتز بە توندی داوای سەربەخۆیی سەربازی، بەهێزی ئابووری و یەکگرتوویی سیاسی ئەوروپای کرد، جەختی لەوە کردەوە کە کیشوەرەکە دەبێت خۆی بسەلمێنێت لە نێوان دینامیکیەتە گۆڕاوەکانی سیاسەتی هێزی گەورەدا. پەیامی سەرەکییەکەی بێ ئەمان بوو: "ئێمە باوەڕمان بە باج و پاراستنخوازی نییە، بەڵکو بە بازرگانی ئازاد باوەڕمان هەیە." ئەم لێدوانە وەک ئاستەنگێکی راستەوخۆ بۆ ئاراستە ناسیۆنالیستی و دابڕانخوازەکان خزمەتی کرد کە لە بەشە جیاوازەکانی جیهاندا، بە تایبەتی لە ئەمریکا، بینراون.

مێرتز خۆی لە رەخنەگرتن لە سیاسەتەکانی ناوخۆی سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترامپ نەدزییەوە، ئەمەش هەنگاوێک بوو کە لەلایەن چاودێرانەوە بە شێوەیەکی نائاسایی روون و ئاشکرا بۆ سەرکردەیەکی ئەڵمانی لەسەر ئەم قۆناغە نێودەوڵەتییە دیارە، تۆمارکرا. کاردانەوەکانی رۆژنامەوانی نێودەوڵەتی گرنگیی دەستێوەردانەکەی مێرتزیان بەرز نرخاند. "نیویۆرک تایمز" ئاماژەی بەوەدا کە وتارەکەی مێرتز "ستایشی سیستەمی جیهانی کۆن نەبوو. بەڵکو، رەخنەیەکی دوو لایەنە بوو: لە ئەمریکا، چونکە بەها هاوبەشەکانی نێوان ئەتڵەسی پێشێل کردووە، و لە ئەوروپا، چونکە بە شێوەیەکی پێویست بۆ بەرگریکردن لە ئاسایشی خۆی و پەرەپێدانی ئابوورییەکەی بە سەربەخۆیی لە ئەمریکا هەوڵ نادات." ئەم شیکارییە ئاستەنگە دوو لایەنەکەی مێرتز دەخاتە روو، داوای رێکخستنەوەی سیاسەتی ئەمریکا و زیادکردنی پشت بەخۆبەستنی ئەوروپا دەکات.

CNN زیاتر جەختی لەوە کردەوە کە گوتارەکەی مێرتز "دووریی گەشەسەندووی نێوان ئەمریکا و ئەوروپای خستەڕوو." تۆڕەکە ئاماژەی بە رەخنە ئاشکراکانی لە سیاسەتەکانی ئیدارەی ترامپ سەبارەت بە باج، گۆڕانی کەشوهەوا و شەڕی کولتووری کرد، و گوتی کە ئەم سەرنجانە "دەتوانێت ببێتە هۆی ناڕەزایی لە واشنتن." ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە وتارەکەی مێرتز تەنها قسەکردن نەبوو، بەڵکو ئاماژەیەکی بە ئەنقەست بوو بۆ گۆڕانی هەڵوێستی ئەڵمانیا و ئامادەیی بۆ وەرگرتنی پێگەیەکی زیاتر بەهێز لە گفتوگۆی نێوان ئەتڵەسی، تەنانەت لەگەڵ مەترسی دروستبوونی ناکۆکی.

پۆلیتیکۆش هەمان هەستی دووبارە کردەوە، وتەکەی مێرتزی هێنایەوە کە دەڵێت "داوای سەرکردایەتی ئەمریکا، بە هەر شێوەیەک بێت، جێی مشتومڕە، رەنگە هەر لەدەستیش چووبێت." بڵاوکراوەکە وتارەکەی مێرتزی وەک "توندترین هەڵسەنگاندنی بەرلین تا ئێستا" وەسف کرد، سەبارەت بە جیهانێک کە بە شێوەیەکی زیاتر لەلایەن کێبڕکێی زلهێزەکانەوە دیاری دەکرێت. ئەم دیدگایە رەنگدانەوەی تێگەیشتنێکی گەشەسەندووە لە پایتەختەکانی ئەوروپادا کە پشت بەستنی مێژوویی بە سەرکردایەتی ئەمریکا لەوانەیە چیتر لە دیمەنێکی جیهانی فرەجەمسەردا بەردەوام یان بەس نەبێت.

لە فەرەنساوە، "لۆپینیۆن" جەختی لەسەر دانپێدانانی مێرتز بە "لەناوچوونی سیستەمی نێودەوڵەتی" و دەستدرێژیکردنی بۆ واشنتن "بۆ چاککردنەوە و زیندووکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان ئەتڵەسی" کردەوە. بە شێوەیەکی گرنگ، رۆژنامە فەرەنسییەکە زیادیشی کرد کە مێرتز "مەرجەکانی خۆشی دانا و بڕێکی زۆر لە متمانە بەخۆبوونی نیشاندا." پەیامی روونی مێرتزی بۆ هاوتاکانی بەم شێوەیە هێنایەوە: "نزیکبوونەوە لە ئەمریکا لەژێر دەسەڵاتی دۆناڵد ترامپ نابێت بە تێچووی بەها بنەڕەتییەکان بێت کە ئێستا لە دەرەوەی ئەتڵەسی هەڕەشەیان لەسەرە، وەک سەروەری یاسا و ئازادییەکان." ئەمەش جەخت لەوە دەکاتەوە کە هەر هاوبەشییەکی داهاتوو دەبێت لەسەر بنەمای رێزگرتنی هاوبەش بۆ بەها دیموکراسییەکان و بنەما هاوبەشەکان بێت، نەک تەنها لەسەر ئاسانکاری ستراتیژی.

میدیای بەریتانیش لێدوانیان دا. "سکای نیوز" رایگەیاند کە وتاری دەستپێکی ڕاوێژکاری ئەڵمانیا "بەڕاستی هەوڵێک بوو بۆ دیاریکردنی ئاوازی کۆنفرانسی ئاسایشی ئەمساڵ – بە پێچەوانەی ساڵی رابردوو، کە زیاتر لەلایەن جێگری سەرۆکی ئەمریکاوە سێبەری بەسەردا کێشرابوو." هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە مێرتز "پەیامێکی زۆر بەهێزی پێشکەش کرد، بە زمانی ئینگلیزیش بۆ ئەمریکییەکانی دانیشتوو لە هۆڵی گوێگرتنەکەدا،" کە ئاماژەیە بۆ هەوڵێکی بە ئەنقەست بۆ پەیوەندیکردن بە راستەوخۆ و بەهێز لەگەڵ شاندە ئەمریکییەکە.

"نۆیە تسورخەر تسایتونگ"ی سویسری دیدگایەکی مێژوویی پێشکەش کرد و رایگەیاند کە "ڕاوێژکارانی ئەڵمانیا پێشتر دەیانویست لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن خۆیان بگرنەوە، وتاری دەستپێکیان بۆ میوانانی دەرەوەی وڵات بەجێدەهێشت." بەڵام "لەگەڵ ئەم دوودڵییە، ئێستا دەبێت کۆتایی بێت." رۆژنامە سویسرییەکە کۆتایی بەوە هێنا کە بوێرییەکەی مێرتز هۆکارێکی هەبوو: "مێرتز دەیویست گەورەترین قۆناغی نێودەوڵەتی بەکاربهێنێت بۆ راگەیاندنی گۆڕانکارییەک لە ئاراستەدا: ئەڵمانیا سیاسەتی هێز بۆ خۆی دەدۆزێتەوە." ئەمەش گۆڕانکارییەکی گرنگە لە بیرکردنەوەی ستراتیژی ئەڵمانیادا، بەرەو سیاسەتێکی دەرەوەی چالاکتر و دڵنیا تر.

لە کۆتاییدا، "گاردیان" (بەریتانیا) کۆمێنتی کرد کە وتارەکەی مێرتز، کە ئامانجی بوو "ئاوازێکی بڕیار و لە هەمان کاتدا ئاشتیخوازانە سەبارەت بە داهاتووی هاوبەشی نێوان ئەتڵەسی" دەربخات، جەختی لەوە کردەوە کە "لە کاتێکدا سیستەمی کۆن کۆتایی هاتووە، لە سەردەمی نوێی زلهێزەکاندا، تەنانەت ئەمریکاش سنوورەکانی تواناکانی دەگاتە ئەگەر بە تەنیا کار بکات." ئەمەش پێویستیی هاوکاری فرەلایەنە، تەنانەت بۆ زلهێزەکانیش، لە رووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگە جیهانییە ئاڵۆزەکاندا بەهێز دەکات. بە گشتی، ئەم کاردانەوانەی رۆژنامەوانی جەخت لەسەر سروشتی سەرەکی وتارەکەی مێرتز دەکەنەوە وەک پێشەنگێکی ئەگەری ئاراستەیەکی نوێ بۆ سیاسەتی دەرەوەی ئەڵمانیا و ئەوروپا، کە گرنگی بە سەربەخۆیی ستراتیژی و هەڵسەنگاندنەوەی هاوپەیمانێتییە نەریتییەکان دەدات.

زیاتر لە Ekhbary.com بخوێنەوە