نیشانە گوماناوییە کۆنەکان لەسەرانسەری جیهان: ئایا شارستانیەتی ونبووی 40,000 ساڵە ئاشکرا دەکەن؟

تورکیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

نیشانە گوماناوییە کۆنەکان لەسەرانسەری جیهان: ئایا شارستانیەتی ونبووی 40,000 ساڵە ئاشکرا دەکەن؟

تیۆرییەکی سەرنجڕاکێش، سەرەڕای ئەوەی جێی مشتومڕە، لە کارەکانی مێتیو لا کرویکس، لێکۆڵەرێکی سەربەخۆ، سەریهەڵداوە، کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە بەڵگەی شارستانیەتی مرۆڤایەتی پێشکەوتووی دۆزیوەتەوە کە دەیان هەزار ساڵ پێش ئێستا لە چاوارچێوەی کاتبوونی قەبوڵکراو، هاتۆتە پێش. لێکۆڵینەوەکانی لا کرویکس لەسەر تۆڕێک لە نیشانەی هەڵکەندراوی گوماناوی کە لە چەندین کیشوەری جیاوازدا دۆزراونەتەوە، چڕکردۆتەوە، کە پێی وایە تا 40,000 ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. ئەگەر ئەم تیۆرییە پشتڕاست بکرێتەوە، ئەوا دەتوانێت تێگەیشتنی ئێمە لە مێژووی مرۆڤایەتی، کۆچ، و بنەچەی شارستانیەت بە شێوەیەکی بنەڕەتی بگۆڕێت.

لا کرویکس لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەی "Daily Mail"، وردەکارییەکانی خۆی خستەڕوو، کە نیشانە کۆنەکانی کە لە کیشوەرە جیاوازەکاندا دۆزراونەتەوە یەکدەخات و خشتەیەکی کاتی هاوکات بۆ دروستکردنیان پێشکەش دەکات، کە لە نێوان 38,000 تا 40,000 ساڵ پێش ئێستا مەزەندە دەکرێت. ئەو دەڵێت کە ئەم شارستانیەتە، کە تا ئێستا نەناسراوە، زانیاری پێشکەوتووی لە بواری ئەندازە، سیمبولیزم، و بیناسازیی مۆنۆمێنتالدا هەبووە. بەپێی تیۆرییەکەی، ئەوان بە ئەنقەست کۆدێکی ئاڵۆزیان لەم دیزاینانەدا لەسەرانسەری جیهاندا جێکردووەتەوە بۆ پاراستنی داناییان لە کارەساتە جیهانییە نزیکەکان. لا کرویکس پێشنیار دەکات کە ئەم شارستانیەتە شارەزا بووە لە بەدواداچوونی بازنە گەردوونییەکان و پێشبینیکردنی کارەساتە سروشتییەکان، و وانەکانیان دەربارەی بنەچەی مرۆڤ، گەردوون، و بوونی خودایی لە ناو بینا مۆنۆمێنتالی و شوێنە پیرۆزەکانیاندا نوسراوەتەوە.

لێکۆڵینەوەی لا کرویکس دوای ئەوە دەستیپێکرد کە تێبینی паўبەندبوونی مۆتیڤەکانی لە بەردینەی کۆن لە بەشە جیاوازەکانی جیهاندا کرد. ئەو تایبەتمەندییە هاودەنگەکانی وەک شێوەی "T" دیار، قوڵایی سێ ئاستی جیاواز، و دیزاینەکانی پیرامیدی پلیکانەیی ناساند. لا کرویکس وتی: "ئەم نیشانە دیاریکراوانە بە ڕێژەی قەبارەی جیاواز دروست کراون، و نیشانەکان لە بەردە کۆنەکانی جیهاندا دەدۆزرێنەوە، نابێت بوونیان هەبێت؛ هیچ شارستانیەتێک نابێت هیچ بڵاوکراوەیەکی هاوبەش (پلاتفۆرمی) هەبێت." ئەم هاوسەنگییە تێگەیشتنی باوی شوێنەوارناسی دەخاتە ژێر پرسیارەوە، کە بە شێوەیەکی ئاسایی گەشەپێدانی هاوشێوە بۆ نوێکاریی سەربەخۆ و ناوخۆیی دەگەڕێنێتەوە.

بڵاوبوونەوەی جوگرافیایی ئەم نیشانانە فراوانە، لە شوێنێکەوە کە لە تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە تا باشووری ئەمریکا دەگرێتەوە. لا کرویکس پێشنیار دەکات کە بنەچەی ئەم سیستەمە سیمبولیکە لە ڕۆژهەڵاتی تورکیا، بەتایبەتی لە شوێنێکدا کە ئەو وەک "ئایونیس" (Ionis) لە ناوچەی دەریاچەی وان دیاری دەکات. ئەم شوێنە، ئەو دەڵێت، بەرزترین کۆبوونەوەی مۆتیڤە паўبەندبووەکان، لەوانە شێوەی "T"، پیرامیتی پلیکانەیی، پیرامیتی پێچەوانە، وێنەی شێر، و دیزاینەکانی ئەندازەی پیرۆز کە پێشتر ئاماژەیان پێکراوە، نیشان دەدات. ئەو دەڵێت کە ئایونیس کۆنترین سەرچاوەی ناسراوی ئەم نیشانانە، شێوازە بیناسازییەکان، و وانەکانە، کە شوێنەکە نزیکەی 40,000 ساڵ پێش ئێستا دادەنێت.

پشتگیری زیاتر بۆ تیۆرییەکەی لە شوێنێکی نزیکدا بە ناوی کەفکالیسی (Kefkalesi) دێت. لێرە، لا کرویکس ئاماژە بە هەڵکەندراوێکی گرنگی بەزەڵت دەکات، کە نزیکەی چوار قاچ لە چوار قاچ، ناسراو بە ڕیلیفەکەی کەفکالیسی. ئەم پارچە شوێنەوارە ئایکۆنوگرافیایەکی ئاڵۆزی هەیە کە نیشانەکانی هاوشێوەی ئەوانەی لە ئایونیس و شوێنەکانی تری جیهاندا دۆزراونەتەوە، پیشان دەدات. لا کرویکس وتی: "ئەم ڕیلیفە بووەتە یەکێک لە گرنگترین پارچە شوێنەوارەکان بۆ لێکۆڵینەوەکەم". ئەو پێی وایە ئەم پارچە شوێنەوارە پەیوەندییەکی گرنگ دروست دەکات، کە میسری کۆن بە ناوچەی دەریاچەی وانەوە دەبەستێتەوە و ڕێگەی پێدەدات "شێوازە جیهانییەکە بە پێچەوانەوە ئەندازیاری بکات". لە ڕوانگەی ئەو، ڕیلیفەکە یارمەتی ڕوونکردنەوەی سیستەمی سیمبولیک و خێراکەردنی شیکارییەکەی لەسەر پێکهاتە هاوشێوەکان، لەوانە ئەوانەی لە پەرستگای سپینکس لە میسردا هەن، داوە.

بەڵام، بانگەشە شۆڕشگێڕانەکانی لا کرویکس ڕووبەڕووی گومانێکی توندی کۆمەڵگەی شوێنەوارناسی باو دەبێتەوە. شوێنەوارناسە دامەزراوەکان شوێنەکانی ناوچەی دەریاچەی وان بۆ سەردەمی ئورارتی دەگەڕێننەوە، کە بە شێوەیەکی بەرچاو دواترە لە چوارچێوەی کاتی 40,000 ساڵەی پێشنیارکراوی لا کرویکس، بەم شێوەیەش ئەگەری شارستانیەتی جیهانی پێش سەردەمی سەهۆڵبەندان ڕەت دەکەنەوە. ئەم جیاوازییە بنەمای ناکۆکیی نێوان تیۆریی لا کرویکس و ڕێککەوتنی باوی شوێنەوارناسی پێکدەهێنێت. بە شێوەیەکی گرنگ، تا ئێستا هیچ لێکۆڵینەوەیەکی هاوتا-پێداچووەوە نییە کە پشتگیری لە مێژووی پێشنیارکراوی لا کرویکس یان بوونی شارستانیەتی جیهانی کۆن بکات.

لا کرویکس باس لەوە دەکات کە ساتەوەختی ڕووناککەرەوەی بریتییەکەی لە مانگی تشرینی دووەمی 2025 (تێبینی: ئەم ڕێکەوتە لە داهاتوودا دەردەکەوێت، کە پرسیار لەسەر چوارچێوەی کاتی چیرۆکی لێکۆڵینەوەکەی دروست دەکات) لە کاتی پشکنینی وێنەیەکی فۆتۆگرافی پەرستگای سپینکسدا بووە. ئەو بانگەشە دەکات کە لە پشکنینی نزیکتردا، ئەو شێوازە سیمبولیکە паўبەندبووەکانی کە پێشتر لە تورکیا و شوێنەکانی تری جیهاندا بینیبووی، ناسیوەتەوە، کە ڕێگەی پێداوە سیستەمی سیمبولیکەکە لێکبداتەوە و پەیوەندی ئەم شوێنەوارە کۆنانە بسەلمێنێت.

لە کاتێکدا تیۆریی لا کرویکس بێ پشتگیریکردن لە بەڵگەی هاوتا-پێداچووەوە ماوەتەوە و ڕووبەڕووی ناڕەزایەتی بەرچاو لەلایەن ексپێرتە دامەزراوەکانەوە دەبێتەوە، ئەو گرنگی بە نھێنییە بەردەوامەکانی ڕابردوومان دەدات. ئەگەری بوونی شارستانیەتی کۆنی دۆزینەوە نەکراو و شێوازەکانی کە ڕەنگە جێیان هێشتبێت، بەردەوامە لە سەرسامکردنی لێکۆڵەران و خەڵک. لێکۆڵینەوەی وردتر و پشتڕاستکردنەوەی سەربەخۆ پێویست دەبێت بۆ دیاریکردنی دروستی بانگەشە ناوازەکانی لا کرویکس سەبارەت بە شارستانیەتی جیهانی ونبوو و میراتە سیمبولیکییەکەی.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری