هەشتادەمین ساڵیادی تاوانی نانجین لە سانفرانسیسکۆ یادکرایەوە

ئەمەریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

هەشتادەمین ساڵیادی تاوانی نانجین لە سانفرانسیسکۆ یادکرایەوە: بانگه‌وازێک بۆ ئاشتی و یادەوەری

لە شاری سانفرانسیسکۆی پڕ لە ژیاندا، سەدان چالاکوان، لەگەڵ ئەندامانی کۆمەڵگاکانی چینی و ئاسیایی، یەکشەممە کۆبوونەوە بۆ یادکردنەوەی هەشتاهەمین ساڵیادی تاوانی نانجینی وێرانکەر. ئەم ڕووداوە دڵتەزێنە، کە لەلایەن سوپای ژاپۆنەوە لە سەردەمی پڕ لە ئاڵۆزی جەنگی جیهانی دووەمدا ئەنجامدرا، وەک یەکێک لە دڕندانەترین لاپەڕەکانی سەدەی بیستەم ماوەتەوە. میراتی بەردەوامی ئازارەکانی بەردەوام دەبێت، وەک یادخەرەوەیەکی توند و تیژ بۆ پێویستیی هەوڵدان بۆ ئاشتی و ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی ئەم جۆرە تاوانانە.

سانفرانسیسکۆ، شارێک کە بە جیاوازیی کولتووری و پێکەوە ژیانی جیاواز ناسراوە، میوانداری ئەم کۆبوونە گرنگە بوو. ئەمە تەنها یادکردنەوەیەکی ڕابردوویەکی ئازارنەبوو، بەڵکو وەک پلاتفۆرمێکی بەهێز بۆ هاوسۆزی لەگەڵ قوربانیانی تاوانەکە و پشتڕاستکردنەوەی پێویستیی چارەسەر بۆ پاراستنی یادەوەری مێژوویی کاری کرد. بەشداربووان ئاڵاکانیان بەرز کردەوە کە لەسەری نووسرابوو بانگەواز بۆ ئاشتی، داوای ناسینەوەی تاوانە مێژووییەکان، و جەخت لەسەر گرنگی فێربوون لە وانەکانی وێرانکەری مێژوو دەکردەوە. کەشەکە پڕ بوو لە هەستی قوڵ، کاتێک ئامادەبووان چیرۆکی ناخۆشی ئازارەکانیان گێڕایەوە و بانگەوازی دادپەروەری و لێپرسینەوەیان کرد.

تاوانی نانجین، کە لە ڕووی مێژووییەوە بە "دەستدرێژی بۆ نانجین" ناسراوە، لە نێوان مانگی کانوونی یەکەمی 1937 و مانگی کانوونی دووەمی 1938دا ڕوویدا. دوای داگیرکردنی نانجین، پایتەختی ئەوکاتی چین، لەلایەن هێزەکانی ژاپۆنەوە، نزیکەی شەش هەفتە ماوەی دڕندەیی بێوێنە دەستی پێکرد. هێزەکانی ژاپۆن کوشتاری بەکۆمەڵ، پارچەپارچەکردنی تەرمەکان، سوتاندنی بەرفراوان، دەستدرێژی ڕێکخراو و تاڵانییان ئەنجامدا. هەرچەندە ژمارەی وردی قوربانیان هێشتا بابەتێکی گفتوگۆی مێژووییە، بەڵام قەبارەی کارەساتی مرۆیی بێ ویژدانە، و مەزەندەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە سەدان هەزار هاوڵاتی چینی لەم ماوەیەدا گیانیان لەدەستداوە.

کۆبوونەوەکەی سانفرانسیسکۆ بە شێوەیەکی بەرچاو گشتگیر بوو، نەک تەنها ئەندامانی کۆمەڵگای چینی، بەڵکو نوێنەرانی کۆمەڵگاکانی تری ئاسیایی، ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و هاوڵاتیانی نیگەرانیشی ڕاکێشا. ئەم بەشداریکردنە جیاوازە، گەواهی دەدات لە تێگەیشتنی نێودەوڵەتی زیاتر کە تاوانی نانجین سنوورە نەتەوەییەکان تێپەڕ دەکات؛ تاوانێک بوو دژی مرۆڤایەتی کە پێویستی بە یادکردنەوەیەکی جیهانی و هەوڵی هاوئاهەنگ هەیە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ئەم جۆرە کارەساتانە هیچ کات دووبارە نابێتەوە. چەندین وتاربێژ نیگەرانی خۆیان لەبارەی هەوڵە چاکسازیخوازەکان بۆ کەمکردنەوە یان نکۆڵیکردن لەم ڕاستییە مێژووییانە دەربڕی، و گرنگی ڕۆڵی خوێندنی وردی مێژوویی لە پەرەپێدانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییە جێگیر و بونیادنەرەکاندا جەختیان کردەوە.

ئەم یادکردنەوەیە لە کاتێکدایە کە گرژییە جیۆپۆلیتیکییەکان لە ناوچەی ئاسیا-پاسفیکدا زیادی کردووە، ئەمەش هەستێکی زۆرتر بە پەلەیی دەبەخشێتە ڕووداوەکان. زۆرێک لە شرۆڤەکاران، یادکردنەوەی ئەم ڕووداوە دڵتەزێنە مێژووییانە بە یادخەرەوەیەکی گرنگ بۆ ئەنجامە وێرانکەرەکانی ململانێ سەربازییەکان و داگیرکەری دادەنێن. تێگەیشتن لە ڕووداوەکانی نانجین، نەک تەنها قوربانیان بەرز ڕادەگرێت، بەڵکو وانەی بێبایەخی سەبارەت بە مەترسییەکانی ناسیونالیزمی توندڕەو، ڕۆڵی ناگۆڕی دیپلۆماسی، و بەرپرسیارێتی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی لە پاراستنی ئاشتی و ئاسایشی جیهانیدا پێشکەش دەکات.

ڕێکخەران جەختیان کردەوە کە ئامانجی ئەم کۆبوونەوانە تەنها بیرهێنانەوەی ڕابردوو نییە؛ بەڵکو مەبەستیان ناردنی پەیامێکی بەهێزە بۆ داهاتوو. پەیامێک کە جیهان لەبیری ناکات، و دادپەروەری، تەنانەت ئەگەر دواکەوتبێت، هێشتا داواکارییەکی بنەڕەتییە. هەروەها جەختیان لەسەر گرنگی پەرەپێدانی تێگەیشتنی نێوان کولتوورەکان و پەرەپێدانی کولتوورێکی ئاشتی و لێبوردەیی وەک قەڵغانێک دژی هەموو شێوەکانی توندوتیژی و ڕق و کینە کردەوە. یادکردنەوەی تاوانی نانجین بانگێکە بۆ دووبارە پشتڕاستکردنەوەی بەها هاوبەشەکانی مرۆڤایەتی و کارکردن پێکەوە بۆ دروستکردنی جیهانێکی ئارامتر و دادپەروەرتر بۆ هەمووان.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری