لە نێوان هیوای ترامپ بۆ ڕێککەوتن و هۆشدارییەکانی خامنەیی لە شەڕی هەرێمیدا: گرژییەکانی ئەمریکا و ئێران پەرەدەسێنن

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

لە نێوان هیوای ترامپ بۆ ڕێککەوتن و هۆشدارییەکانی خامنەیی لە شەڕی هەرێمیدا: گرژییەکانی ئەمریکا و ئێران پەرەدەسێنن

لە ناوەڕاستی پەرەسەندنی گرژییەکان لە نێوان واشنتۆن و تاراندا، دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمریکا، ڕۆژی یەکشەممە، 1ی شوبات، ئومێدی خۆی بۆ واژۆکردنی ڕێککەوتنێک لەگەڵ ئێران دەربڕی. ئەم ڕاگەیاندنە دوای هۆشدارییەکی توندی ڕێبەری باڵای ئێران، ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی، هات سەبارەت بە مەترسی «شەڕێکی هەرێمی» ئەگەر ئەمریکا هەڕەشەکەی بۆ دەستوەردانی سەربازی جێبەجێ بکات. ئەم لێدوانە دوولایەنانە دیمەنی ئاڵۆزی پەیوەندییەکانی ئەمریکا و ئێران دەخەنەڕوو، کە بە هەڕەشە و ئاماژەدان بە چارەسەری دیپلۆماسی تایبەتمەندە، هەموو ئەمانەش لەسەر زەمینەی پشێوییە ناوخۆییە قووڵەکان لە ئێران ڕوودەدەن.

هۆشدارییەکانی ئەمریکا لە سەرەتای شەپۆلی نوێی ناڕەزایەتییەکان لە ئێرانەوە چڕتر بوونەتەوە، کە لە مانگی یەکدا بە توندی و لە پشت دەرگا داخراوەکانەوە سەرکوت کران، لە وڵاتێکدا کە پچڕانی بەربڵاوی ئینتەرنێت و دابڕانێکی بەرچاوی لە جیهانی دەرەوە ئەزموون کرد. لەکاتێکدا ترامپ دووپاتی دەکردەوە کە دەیەوێت لەگەڵ تاران دانوستان بکات بۆ ئەوەی لە مەترسیی پەرەسەندنێکی مەترسیدار دووربکەوێتەوە، بە ڕۆژنامەنووسانی وت: «هیوادارم ڕێککەوتنێک بکەین. ئەگەر ڕێککەوتنمان نەبێت، دەبینین [ڕێبەری باڵا] ڕاست بوو یان نا».

وەڵامی ترامپ دوای یەکەمین وتاری گشتیی عەلی خامنەیی هات لە ماوەی دوو هەفتەدا، کە تێیدا هۆشدارییەکی نوێ و توندی دا. ڕێبەری باڵا هۆشداری دایە: «ئەمریکییەکان دەبێت بزانن کە ئەگەر شەڕێک دەستپێبکەن، ئەمجارە شەڕێکی هەرێمی دەبێت»، ئاماژەی بە ڕووبەڕووبوونەوە سەربازییەکانی پێشووی نێوان ئەمریکا و ئێران کرد. ئەم هۆشدارییە نیگەرانی قووڵی تاران لە هەر دەستوەردانێکی سەربازی دەرەکی دەردەخات، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی مێژوویەکی درێژی بێمتمانەیی و ململانێ لە ناوچەکەدا.

خامنەیی تەنها هۆشداری دەرەکی نەدا، بەڵکو بە توندی ڕەخنەی لە ناڕازییەکانی ناوخۆ گرت، و کارەکانیانی وەک هەوڵێکی کودەتای شکستخواردوو وەسف کرد. «هێرشیان کردە سەر پۆلیس، بینا حکومییەکان، بنکەکانی سوپای پاسداران، بانکەکان، مزگەوتەکان و قورئانیان سووتاند... ئەوە کودەتایەکی ڕاستەقینە بوو»، ئەو تۆمەتی خستە پاڵ، و دڵنیایی دا کە ئەم هەوڵە «شکستی هێناوە». ئەم گوتارە فەرمییە ئامانجی نالەگیتیمکردنی بزووتنەوەی ناڕەزایەتی و ڕەواییدان بە سەرکوتکردنی دڕندانەی کۆماری ئیسلامییە.

کۆماری ئیسلامی وەڵامی بزووتنەوەی ناڕەزایەتییەکەی بە سەرکوتکردنێکی خوێناوی و دەستگیرکردنی بەکۆمەڵ دایەوە. خۆپیشاندانەکان سەرەتا بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین لەسەر گرانبوونی تێچووی ژیان دەستیان پێکرد، بەڵام بە خێرایی گۆڕا بۆ بزووتنەوەیەکی بەربڵاوی ناڕەزایەتی دژی دەسەڵاتداران. لە نێو دەستگیرکراواندا، عیرفان سوڵتانی تەمەن 26 ساڵ، لە 10ی کانوونی دووەمدا، لە لووتکەی خۆپیشاندانەکاندا دەستگیر کرا. سوڵتانی، کە لەلایەن پارێزەرانی مافەکانی مرۆڤەوە وەک سیمای بزووتنەوەکە ناوی لێبرا، بووە هێمای خۆڕاگری. پارێزەرەکەی، ئەمیر موساخانی، ڕۆژی یەکشەممە ڕایگەیاند، سوڵتانی ڕۆژی شەممە بە کەفالەت ئازاد کرا. ئەمریکا و ڕێکخراوە ناحکومییەکان پێشتر هۆشدارییان دابوو لە مەترسی لەسێدارەدانی ئەم گەنجە، کە بەپێی دەسەڵاتی دادوەری، تۆمەتبار بوو بە پڕوپاگەندە دژی سیستەمی ئیسلامی و زیانگەیاندن بە ئاسایشی نیشتمانی. بەڵام ئێران ڕەتیکردەوە کە ئەو بەهۆی ئەو تۆمەتانەی خراونەتە پاڵی، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرابێت.

بەپێی ئاژانسی هەواڵی چالاکوانانی مافەکانی مرۆڤ (HRANA) کە بنکەکەی لە ئەمریکایە، زیاتر لە 42,000 کەس لە کاتی بزووتنەوەکەدا دەستگیرکراون. هەروەها توانیویەتی 6,713 مردن پشتڕاست بکاتەوە، کە زۆربەیان خۆپیشاندەر بوون. بەڵام ژمارەی قوربانییان ڕەنگە زۆر زیاتر بێت، چونکە زیاتر لە 17,000 مردن لەژێر پێداچوونەوەدان، وەک ئەوەی ڕێکخراوەکە نووسیویەتی. ئەم ژمارانە بە توندی لەگەڵ گێڕانەوە فەرمییەکەی ئێراندا ناکۆکن.

دەسەڵاتدارانی ئێران دانیان بە گیانلەدەستدانی هەزاران کەسدا ناوە، بەڵام جەخت دەکەنەوە کە زۆرینەی هەرە زۆریان هێزە ئەمنییەکان یان ڕێبواران بوون کە لەلایەن «تیرۆریستانەوە» کوژراون. بەپێی تاران، ئەم ئۆپەراسیۆنە لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە ڕێکخرابوو. سەرۆکایەتی ڕۆژی یەکشەممە ناوی 2,986 کەسی بڵاوکردەوە کە لە کاتی پشێوییەکاندا کوژراون لە لیستی 3,117 مردوودا. بەپێی ڕاگەیاندنێکی فەرمی، 131 کەسی ماوە هێشتا نەناسراونەتەوە. ئەم جیاوازییە لە ژمارە و گێڕانەوەکاندا دابەشبوونی قووڵ لە ناو ئێران و دەوروبەریدا دەخاتەڕوو.

ئەم گۆڕانکارییانە لە چوارچێوەی هەڵمەتی «فشارێکی زۆر»دا دێن کە ئەمریکا دوای کشانەوەی لە ڕێککەوتننامەی ئەتۆمی ساڵی 2018، بەسەر ئێراندا سەپاندووە، ئەمەش قەیرانی ئابووری لە کۆماری ئیسلامیدا خراپتر کردووە. ئەم گێژاوەی گرژی، پشێوی ناوخۆیی و دەرەکی، دۆخی ناوچەکە زۆر ناسک دەکات، لەگەڵ ئەگەری لێکەوتە بۆ سەقامگیری جیهانی.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری