«وڵاتی تاڵیبان» لەسەر France 5: ئەفغانستان، جیهانێک کە ژنان تێیدا ون بوون

ئەفغانستان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

«وڵاتی تاڵیبان» لەسەر France 5: ئەفغانستان، جیهانێک کە ژنان تێیدا ون بوون

لە ڕۆژی یەکشەممە ٨ی مارسدا، کەناڵی France 5 بەڵگەنامەی «وڵاتی تاڵیبان»ی پەخش کرد، کە بەرهەمێکی کاریگەرە لەلایەن Solène Chalvon-Fioriti و Marianne Getti، و بینەران دەباتە ناو دڵی ئەفغانستانێکی ئەمڕۆییەوە. ئەم فیلمە، زیاتر لە نمایشێکی تەلەفیزیۆنی سادە، وەک کردەیەکی ڕۆژنامەنووسی ئازاد خۆی نیشان دەدات، کە گرنگە بۆ ئەوەی وڵاتێک کە مێژوویەکی پڕ لە ئازاری هەیە و ئەمڕۆ لەژێر دەستی واقیعێکی توندڕەوی ئایینیدایە، لەبیر نەکەین. لە ئابی ٢٠٢١ەوە، کاتێک تاڵیبان دوای دوو دەیە قبوڵی نێودەوڵەتی گەڕانەوە بۆ دەسەڵات، گەلی ئەفغانستان لەژێر دەسەڵاتێکی دیکتاتۆریدا دەژی کە بە هەموو شێوەیەک ئازادی، بەتایبەتی ئازادی ژنان، قەدەغە دەکات. ئەم بەڵگەنامەیە، کە بە بۆنەی ڕۆژی جیهانی مافەکانی ژنانەوە پەخشکرا، بانگهێشتێکە بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی واقیع ببینەوە، واقیعێک کە تێیدا ژنان بە شێوەیەکی سیستەماتیک ون دەکرێن.

ئامانجی نووسەران بریتی بوو لە کێشانی وێنەی نەتەوەیەک کە خۆی داخستووە و ڕۆژ بە ڕۆژ دوژمنانەتر دەبێت بەرامبەر ڕۆژنامەنووسانی بیانی. لێکۆڵینەوەکەیان ئەوانی بردە پایتەخت کابل، شاری ناوداری باشوور قەندەهار، شارۆچکەی هرات لەسەر سنووری ئێران، و بامیان، پارێزگای زۆرینەی شیعە کە لە ساڵی ٢٠٠١دا بەهۆی وێرانکردنی تابلۆکانی بوودا لەلایەن تاڵیبانەوە ناوبانگێکی ناخۆشی هەیە. لەم شوێنانەدا، ئەوان شایەتی کاریگەرانەی پیاوان، ژنان و منداڵانیان کۆکردەوە، و بەم شێوەیەش بینەرێکی ڕاستەقینە و بێگەردیان لە واقیعی ئەمڕۆی ئەفغانستان پێشکەش کرد. بەڵگەنامەکە بە ڕوونی ڕووندەکاتەوە کە چۆن «فەرمانی تاڵیبان»، کە لە نەریتێکی لادێیی، پارێزگار و نەتەوەپەرستەوە سەرچاوە دەگرێت، بەشێوەیەکی پڕۆسەیی خۆی بەسەر هەموو ئاستەکانی کۆمەڵگادا دەسەپێنێت. هەروەها وردەکاری میکانیزمەکانیش ئاشکرا دەکات کە چۆن کچانی تەمەن ١٢ ساڵ زیاتر لە مافی خوێندن بێبەش دەکرێن، و چۆن ژنانی ئەفغانستان بە گشتی بە شێوەیەکی سیستەماتیک لە سیستەمی تەندروستیدا دەرئەکرێن، کە ئەمەش ئەوانیان لەبەرامبەر نەخۆشی و دووگیانیدا زۆر لاواز کردووە.

جگە لەم بێبەشکردنانە بنەڕەتییە، بەڵگەنامەکە فراوانی سنووردارکردنی ئازادییەکان دەخاتە ڕوو. ژنانی ئەفغانستان بە شێوەیەکی بەرفراوان لە بازاری کاردا دەرئەکرێن، ئازادی جوڵەیان بە توندی سنووردارە، و تەنانەت جلوبەرگیان subjected to strict rules. ئەم پاشەکشەی سیستەماتیکە تەنها هێرشێک نییە بۆ مافە تاکەکەسییەکانیان، بەڵکو پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و ئابووری ئەفغانستانیش تێک دەدات. بە دەرکردنی نیوەی دانیشتووانی وڵات لە بواری گشتی و پیشەییدا، دەسەڵاتی تاڵیبان داهاتووی وڵاتەکە دەخاتە مەترسییەوە، و لە بەهرە، ئاسۆ و گەشەسەندن بێبەشی دەکات.

«وڵاتی تاڵیبان» کارێکی گرنگە کە ونبوونی ناچاری ژنانی ئەفغانستان دەردەخات. ئەمە شاهێدییەکی بەرخستنی ئەوانە لەبەرامبەر زوڵم و بانگەوازێکە بۆ کۆمەڵگای نێودەوڵەتی کە چاو لەوانە وەرنەگێڕێت. فیلمەکە جەخت دەکاتەوە کە خەبات بۆ مافەکانی مرۆڤ، و بە تایبەتی مافەکانی ژنان، خەباتێکی جیهانییە کە پێویستی بە وریایی بەردەوام و پشتیوانی بێ وچانه هەیە. هەروەها گرنگییەکی زۆری کاری ڕۆژنامەنووسی سەربەخۆ بۆ بەڵگەنامەکردنی واقیعە شاراوەکان و دەنگهەڵبڕینی ئەوانەی بێدەنگ کراون، دەخاتە ڕوو.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری