٩ ڕێگا بۆ گۆڕانکاریی جەستەیی مرۆڤ لە سەردەمی کۆنەوە

عێراق - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

٩ ڕێگا بۆ گۆڕانکاریی جەستەیی مرۆڤ لە سەردەمی کۆنەوە

ئارەزووی مرۆڤ بۆ گۆڕینی جەستەی خۆی، وەک خۆی شارستانییەت، کۆنە. ئەم ڕێکارانە، کە نوێ نین، لە هەزاران ساڵدا لە چەندین کولتووردا تۆمار کراون، وەک دەربڕینی قوڵی ناسنامە، پەیوەندی کۆمەڵایەتی، و باوەڕی ڕۆحی. بەڵگەی شوێنەوارناسی بەردەوام دەری دەخەن کە باپیرانی کۆنمان، هەرچەندە بە شێواز و هۆکاری جیاواز، بە هەمان شێوەی کۆمەڵگاکانی ئەمڕۆ خەریکی داڕشتنی ڕواڵەتی جەستەیی خۆیان بوون.

ئەم گۆڕانکارییانە، لە وردەوە بۆ توند، بینینێکی بێ نرخ دەدەنە بەهای کۆمەڵگاکانی پێشوو، پلەبەندی، و دیدگاکانیان. ئەوان چیرۆکی ڕێوڕەسمی تێپەڕاندن، نیشانەکانی پلە، ئامانجە جوانکارییەکان، و تەنانەت شێوەی سەرەتایی چارەسەری پزیشکی دەگێڕنەوە. لێکۆڵینەوە لەم ڕێکارانە ئێمە دەگەیەنێت بە پێویستی بنەڕەتی مرۆڤ بۆ خۆدەربڕین و بەردەوامی کولتووری لە ماوەی زۆربەی کاتدا.

ڕێکخستنی سەری: ڕێکارێکی کۆنی جیهانی

یەکێک لە بەربڵاوترین و کۆنترین شێوەکانی گۆڕانکاریی جەستەیی، ڕێکخستنی سەری، کە بە گۆڕانکاریی دەستکردی سەری ناسراوە. بەڵگەی ئەم ڕێکارە لە ئەوروپا، ئەفریقیا، ئاسیا و ئەمریکا دۆزراوەتەوە، هەندێک لێکۆڵەر پێشنیار دەکەن کە ڕەنگە نیاندەرتالییەکانیش ئەمەیان کردبێت. ڕێکارەکە بە شێوەیەکی گشتی بریتی بوو لە بەستنەوەی سەر ساوایەک بۆ ڕێنمایی کردنی گەشەی ئێسکەکانی سەری لە ئاراستەیەکی دیاریکراودا، کە زۆرجار دەبێتە هۆی درێژ یان تەخت بوونی شێوەکە. یەکەم بەڵگەی دڵنیایی دەگەڕێتەوە بۆ لانی کەم ١٢،٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا، لەگەڵ دۆزینەوەی گرنگ لە باکووری ڕۆژهەڵاتی چین و کەناری ئیتاڵیا. چەندین کولتوور، لەوانە ئەوروپییەکانی سەردەمی بەردین، ژنانی ڤایکینگ، هۆنەکان، گەلانی پێش ئیبراهیمی مەکسیک و ئەرجەنتین، و کۆمەڵگاکانی کۆنی ژاپۆنی، ئەم ڕێکارەیان گرتووەتەبەر، کە گرنگی کولتووری فراوانی نیشان دەدات.

بەستنەوەی پێکان: خۆشەویستی ئازار بەخش بۆ جوانی لە چین

لە چیندا، بە تایبەتی لە نێوان چینەکانی خانەدانی سۆنگدا، بەستنەوەی پێکان بووەتە ڕێکارێکی قوڵ، کە سیمبولی پلە و جوانی و خوازراوی هاوسەرگیری بووە. پێی کچان بە چڕی دەبەستران، ئێسکەکانیان دەشکاند و دەشێواند بۆ دروستکردنی پێی بچووکی "لۆتوس". ئەم پرۆسەیە بە توندی جوڵەی کەم دەکردەوە و ئازاری هەمیشەیی دروست دەکرد. سەرەڕای هەوڵەکانی قەدەغەکردن لە سەردەمەکانی دواتردا، ئەم ڕێکارە تا ناوەڕاستی سەدەی بیستەم بەردەوام بوو. هەرچەندە ئەم ڕێکارە نەماوە، بەڵام فشاری کۆمەڵایەتی بۆ پابەندبوون بە ستانداردە جوانکارییە ناڕەحەتەکان، وەک بەکارهێنانی پانتۆفی بەرز ئەمڕۆ، وەک کاریگەرییەکی کولتووری گرنگ ماوەتەوە.

دەرزی لە جەستە: لە ڕازاندنەوە بۆ ڕێوڕەسم لە هەزاران ساڵدا

دیاریکردنی وردی سەرچاوەی دەرزی لە جەستە بەهۆی سروشتی ناسکی ئەندامەکانەوە قورسە. بەڵام، دۆزینەوە شوێنەوارییەکان ئاماژەی گرنگ دەدەن. هەندێک لە کۆنترین گوێچکەی زێڕین کە لە گۆڕستانێکی بولگاری دۆزراوەتەوە، دەگەڕێتەوە بۆ ٤٦٠٠ ساڵ پێش زایین. مۆمیای ناسراو بە "ئۆتزی"، کە نزیکەی ٥٣٠٠ ساڵ پێش ئێستا ژیاوە، گوێچکەی بە ئەنقەست درێژ کرابووەوە، کە ئاماژەیە بۆ ڕێکارێکی کولتووری. هەروەها، لێکۆڵینەوەیەک لەسەر ئێسکەپەیکەری ٢٩،٠٠٠ ساڵە لە کۆماری چیکدا، بەڵگەی دەرزی لە لێو (labrets) نیشان داوە، کە بە نیشانەکانی لەسەر ددانەکانەوە دیارە. ئەمڕۆ، دەرزی لە جەستەدا دیاردەیەکی جیهانییە، کە چەندین هۆکار دەگرێتەوە، لە باشترکردنی جوانییەوە تا ناسنامەی تاکەکەسی، و تا مانای کولتووری و ئایینی.

دڕێژکردنەوەی مل: سێهێڵی ڕازاندنەوە

لە هەندێک کولتووری ئەفریقی و ئاسیا، بەتایبەتی لە نێوان گەلی کایان لە بورما (میانمار)، درێژکردنەوەی مل بریتییە لە دانانی ژمارەیەکی زیاتری بازنەیی لە دەوری مل. ئەمەش وادەکات مل درێژتر دەربکەوێت، کە بە نیشانەی جوانی و پلە دادەنرێت. بازنەکان بڕبڕەکانی مل درێژ ناکەنەوە، بەڵکوو لەپێش و سەرەوەی قورسایی دادەگرن. بەکارهێنانی درێژخایەن دەبێتە هۆی لاوازی ماسوولکەکانی مل و سەرەوەی پشت، بەڵام ئەمە دەتوانرێت بە ڕاهێنانی دیاریکراو چارەسەر بکرێت. بەڵگەی ڕاستەوخۆی شوێنەواری کەمە، بەڵام نموونەیەکی ئەگەری لە گۆڕستانێکی سەدەی ١١یەم لە ئۆکرانیا دێت، کە ژنان بە بازنەی ملەوە نێژراون، کە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ پلەی کۆمەڵایەتی.

گۆڕینی ددان: تەندروستی و پلەی کۆمەڵایەتی

مرۆڤە کۆنەکان بۆ هۆکاری کارکردن و جوانکاری ددانەکانی خۆیان گۆڕیوە. یەکەم بەڵگەی چاککردنەوەی ددان دەگەڕێتەوە بۆ باکووری ئیتاڵیا نزیکەی ١٣،٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا، کە دوو دانە لە پێشەوەی ددانەکان کون کراون و بە ماددەیەکی وەک قیر پڕ کراونەتەوە. چاندنی ددانی دەستکرد لە پاشماوەی میسری (٥،٥٠٠ ساڵ پێش ئێستا) و لە نێوان سێلتیکەکان (٢،٤٠٠ ساڵ پێش ئێستا) دۆزراوەتەوە. هەروەها کارە پزیشکییەکانی زێڕ لە یۆنان و فەرەنسە کە سەدەکان پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، دۆزراوەتەوە. جگە لە چاککردنەوە، ددانەکان وەک نیشانەی ناسنامە، پەیوەندی خێڵ، یان وەک بەشێک لە ڕێوڕەسمەکان، شێوێندراون، داڕژراون، یان تەنانەت دەرهێنراون.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری