پێنج وڵاتی ئەوروپی دڵنیان کە ئەلێکسی ناڤالنی ژەهراوی کراوە، کرملین ڕاستەوخۆ تۆمەتبار دەکرێت

هەرێمی کوردستان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

پێنج وڵاتی ئەوروپی دڵنیان کە ئەلێکسی ناڤالنی ژەهراوی کراوە، کرملین ڕاستەوخۆ تۆمەتبار دەکرێت

دوای دوو ساڵ لە مردنی لە زیندانێکی ڕووسی لە ناوچەی جەمسەری باکوور، کە لەلایەن لێکۆڵەرانی ڕووسیاوە بە فەرمی بەهۆی "کۆمەڵێک نەخۆشی" وەسفکرابوو، بەڵگەی نوێ و ناڕەحەتکەر سەبارەت بە مردنی سیاسەتمەداری دیاری ئۆپۆزسیۆنی ڕووسیا ئەلێکسی ناڤالنی سەریان هەڵداوە. پێنج نەتەوەی گەورەی ئەوروپی – بەریتانیا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، سوید و هۆڵەندا – خۆیان ئامادە دەکەن بۆ بڵاوکردنەوەی بەیاننامەیەکی هاوبەش ئەمڕۆ شەممە، لە پەراوێزی کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن، کە بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە پشتڕاست دەکاتەوە ناڤالنی ژەهراوی کراوە. ئەم گەشەسەندنە پرسیارە بنەڕەتییەکان سەبارەت بە بارودۆخی ڕاستەقینەی مردنەکەی دووبارە دەوروژێنێتەوە و کرملین دەخاتە ژێر گوشاری نێودەوڵەتی زیاترەوە.

ئەم تۆمەتە قورسانە لەسەر بنەمای بەڵگە زانستییە بەهێزەکان دامەزراون: دۆزینەوەی ماددەی ئیپیباتیدین (Epibatidine)ی زۆر ژەهراوی لە نموونەی شانەکانی ناڤالنی. ئیپیباتیدین ماددەیەکی ئەلکالۆیدی ژەهراوی بەهێزە کە بە شێوەیەکی سروشتی لە پێستی هەندێک جۆری بۆقی ژەهراوی تیردا دەدۆزرێتەوە، هەرچەندە دەکرێت بە شێوەیەکی کیمیاییش دروست بکرێت. شێوازی نهێنی بەدەستهێنانی ئەم نموونانەش بە هەمان شێوە گرنگە. ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بە نهێنی لە لاشەی ناڤالنی وەرگیراون و لە ڕووسیاوە بە قاچاخ براونەتە وڵاتانی ڕۆژئاوا، کە لەوێ لە تاقیگە جیاوازەکانی ئەوروپادا شیکاری سەربەخۆیان بۆ کراوە و هەموویان بوونی ژەهرەکەیان پشتڕاست کردووەتەوە. ئەم ئۆپەراسیۆنە نهێنییە، ئاماژەیە بۆ سەختی و مەترسییە زۆرەکانی بەدەستهێنانی بەڵگەی سەربەخۆ لەناو کۆنترۆڵی توندی ڕووسیا بەسەر زانیاری و دەستڕاگەیشتندا.

لە بەیاننامەکەیاندا، پێنج وڵاتەکە ڕووسیا، و بەو پێیەش سەرۆک ڤلادیمیر پوتین، ڕاستەوخۆ بە بەرپرسیار دەزانن لە مردنی ئەلێکسی ناڤالنی. لۆژیکی ئەوان ڕوونە: بە لەبەرچاوگرتنی کۆنترۆڵی توند و چاودێری لەناو زیندانە زۆر پارێزراوەکەدا کە ناڤالنی تێیدا زیندانیکرابوو، تەنها کرملین و دەزگا ئەمنییەکانی دەتوانین توانایی و دەرفەتی ئەنجامدانی هێرشێکی لەو شێوەیە لەناو دامەزراوەکەدا هەبووبێت. جگە لەوەش، ئەم وڵاتانە پێیان وایە کرملین هۆکارێکی یەکلاکەرەوەی هەبووە بۆ بێدەنگکردنی دیارترین ڕەخنەگر و سەرکردەی ئۆپۆزسیۆنی ڕووسیا، کە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر گەندەڵی و هەڵمەتە سیاسییەکانی پشتیوانییەکی بەرفراوانی کۆکردبووەوە و ساڵانێک بوو شەرعییەتی حکومەتی خستبووە ژێر پرسیارەوە.

ئەم دۆزینەوانە نوێیانە لەگەڵ زنجیرەیەک ڕووداوی ناڕەحەتکەردا یەکدەگرنەوە کە ساڵانێکە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی نیگەران کردووە. ساڵی ڕابردوو، یولیا ناڤالنایا، بێوەژنی ناڤالنی، پێشتر تۆمەتی جددی ژەهراویکردنی خستبووە سەر ڕووسیا، بە ئاماژەدان بە "دۆزینەوەی تاقیگە بیانییەکان"، هەرچەندە ئەو کاتە ناوی ژەهرە دیاریکراوەکەی نەهێنابوو یان ئەنجامی لێکۆڵینەوەکانی بە فەرمی بڵاونەکردبووەوە. دۆزینەوە وردەکانی ئێستا، کە لەلایەن چەندین وڵاتی ئەوروپییەوە پشتگیر دەکرێن، متمانەیەکی حاشاهەڵنەگر بەم تۆمەتانە دەبەخشن و ڕەتکردنەوەیان زۆر قورستر دەکەن.

کەیسی ناڤالنی هاوکات بیرهێنەرەوەی ڕووداوەکانی پێشووی ژەهراویکردنی بەناوبانگە کە گوایە ڕووسیا تێیدا دەستی هەبووە و ئیدانەی نێودەوڵەتی لێکەوتووەتەوە. لە ساڵی 2018دا، هاوڵاتی بەریتانی دۆن ستورجێس بەهۆی ژەهراویکردن بە گازی دەماری نۆڤیچۆک لە سۆڵزبێری، بەریتانیا گیانی لەدەستدا، کە لە بنەڕەتدا ئامانج لێی بریکاری دووانەی پێشووی ڕووسیا سێرگی سکریپاڵ و کچەکەی بوو. تەنها دوو ساڵ دواتر، لە مانگی ئابی 2020دا، ئەلێکسی ناڤالنی خۆی بە نۆڤیچۆک کرایە ئامانج، کاتێک لە گەشتێکی ناوخۆیی لە ڕووسیا لەناو فڕۆکەدا بێهۆش بوو. لەو کاتەدا لەلایەن پزیشکانی نەخۆشخانەی شارێتێی بەرلینەوە ڕزگار کرا، و لێکۆڵینەوەیەکی هاوبەش لەلایەن "دێر شپیگل"، "بێلینجکات" و "زە ئینسایدەر"ەوە، ئاماژەی بەوە کرد کە کارمەندانی دەزگای ئاسایشی فیدراڵی ڕووسیا (FSB) لەو هێرشەدا تێوەگلاون. ئەم حاڵەتە دووبارەبووانەی بەکارهێنانی چەکی کیمیایی دژی نەیارانی پێشێلکار، ئاماژەیە بۆ ئامادەیی ناڕەحەتکەری دەوڵەتی ڕووسیا بۆ بەکارهێنانی ئەم جۆرە ئامرازانە، چ لە ناوخۆ و چ لە دەرەوەی وڵات.

پێنج وڵاتە ئەوروپییەکە، کە دەیانەوێت ڕۆژی شەممە ژەهراویکردنی ناڤالنی بە ئاشکرا ئیدانە بکەن، هەروەها پلانیان وایە دۆزینەوەکانیان پێشکەش بە ڕێکخراوی قەدەغەکردنی چەکی کیمیایی (OPCW) بکەن. ئەمە هەنگاوێکی یەکلاکەرەوەیە بۆ بەرپرسیارکردنی ڕووسیا لەسەر پێشێلکارییە گوماناوییەکانی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکان سەبارەت بە لەناوبردنی چەکی کیمیایی. چاوەڕوان دەکرێت OPCW لێکۆڵینەوەی خۆی دەستپێبکات و داوای هەنگاوی زیاتر لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بکات ئەگەر ئەم تۆمەتانە پشتڕاست بکرێنەوە.

کات و شوێنی ڕاگەیاندنی ئەم دۆزینەوە نوێیانە لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن بە ئەنقەست هەڵبژێردراوە. مەبەست لێی ناردنی پەیامێکی سیمبولی بەهێزە. کاتێک ناڤالنی دوو ساڵ لەمەوبەر کۆچی دوایی کرد، هەواڵەکە بەشدارییەکانی ڕۆژی یەکەمی کۆنفرانسەکەی شۆک کرد و ناڕەحەتی خستە دڵیانەوە. دووبارە باس کردنەوەی مردنەکەی لەم کۆڕە گرنگەدا، وەک یادخستنەوەیەکی توند بۆ جیهان کار دەکات کە پرسی بەرپرسیارێتی مردنی کەسایەتییەکانی ئۆپۆزسیۆن و بەکارهێنانی چەکی قەدەغەکراو هێشتا بێ وەڵام ماوەتەوە، و ئاسایشی نێودەوڵەتی و یاسا نێودەوڵەتییەکان بە جددی لاواز دەکات. جیهان چاوەڕێی کاردانەوەی کرملین و ئەوە دەکات کە ئایا ئەم ئاشکراکردنە نوێیانە دەبنە هۆی هەنگاوی کۆنکرێتی.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری