ڕووناککردنەوەی ژێر هۆشیاری: چۆن ئاماژەی دەنگی لە کاتی خەونە ڕوونەکاندا دەتوانێت چارەسەرکردنی کێشەکان باشتر بکات

عێراق - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ڕووناککردنەوەی ژێر هۆشیاری: چۆن ئاماژەی دەنگی لە کاتی خەونە ڕوونەکاندا دەتوانێت چارەسەرکردنی کێشەکان باشتر بکات

زانایان لە پۆتەنسیالی سەرنجڕاکێشی خەونە ڕوونەکان دەکۆڵنەوە، ڕێگای نوێ بۆ باشترکردنی ناسین ئاشکرا دەکەن. توێژینەوەیەکی پێشکەوتوو دەریدەخات کە ئاماژەی دەنگی تایبەت، کە بە شێوەیەکی ستراتیژی لە کاتی خەوندا دەدرێن، دەتوانن بە شێوەیەکی بەرچاو توانای تاک بۆ چارەسەرکردنی مەتەڵی ئاڵۆز پاش بەئاگاهاتنەوە زیاد بکەن. ئەم توێژینەوەیە بەڵگەی قایلکەر پێشکەش دەکات کە سنووری نێوان مێشکمان لە کاتی خەو و بەئاگاهاتندا لەوەی پێشتر بیری لێدەکراوەتەوە زیاتر تێپەڕێنەرە، کە کاریگەرییەکانی بۆ داهێنان و فێربوون هەیە.

لێکۆڵینەوەکە، کە لە گۆڤاری Neuroscience of Consciousness بڵاوکراوەتەوە و لەلایەن زانای دەمارناسیی ناسین، کارین کۆنکۆلی، کاتێک لە زانکۆی نۆرس وێسترن بووە، سەرپەرشتی کراوە، لە دیاردەی چالاککردنەوەی بیرگەی ئاراستەکراو (TMR) لە چوارچێوەی ناوازەی خەونی ڕووندا قووڵ دەبێتەوە. خەونی ڕوون، کە تێیدا تاکەکان ئاگادار دەبنەوە لەوەی کە خەون دەبینن و تەنانەت دەتوانن کۆنترۆڵی ژینگەی خەونەکەیان بکەن، ماوەیەکی درێژە زانایان و فەیلەسوفەکانی سەرسام کردووە. ئەم توێژینەوەیە هەنگاوێکی بەرچاو بەرەو پێشەوە دەنێت بە نیشاندانی تاقیکاریی چۆنیەتی بەکارهێنانی هاندەرە دەرەکییەکان بۆ کاریگەری لەسەر ناوەڕۆکی خەون و، دواتر، کارایی ناسینی لە کاتی بەئاگاهاتندا.

میتۆدۆلۆجیاکە 20 خۆبەخشکای تێدا بوو کە خۆیان وەک خەونبینانی ڕوون ناساندبوو. چەند مەتەڵێکی ئاڵۆز بە بەشداربووان درا، هەندێکیان توانییان چارەسەر بکەن، و هەندێکی تریان نەیانتوانی. هەر مەتەڵێک بە شێوەیەکی ناوازە لەگەڵ تراکێکی دەنگی مۆسیقای بێ وشە و تایبەت جووت کرا. دوای ماوەیەک لە هەوڵدانی سەرەتایی، بەشداربووان لە شەودا بە ئەلکترۆد چاودێری کران بۆ بەدواداچوونی قۆناغەکانی خەویان. بە شێوەیەکی گرنگ، نزیکەی کاتژمێر 4ی بەیانی، بە نەرمی بەئاگا هێنرانەوە و هاندران بۆ گەڕانەوە بۆ حاڵەتی خەونی ڕوون. لەم قۆناغە گرنگەی خەوی REM، توێژەران دەستیان کرد بە دووبارە لێدانی تراکە دەنگییەکانی پەیوەست بەو مەتەڵانەی کە بەشداربووان نەیانتوانیبوو چارەسەری بکەن، و داوایان لێکردن بە هەناسەدانێکی سووک ئاماژە بدەن ئەگەر بە چالاکی لە خەونەکانیاندا سەرقاڵی مەتەڵەکان بوون.

ئەنجامەکان، هەرچەندە توێژەران بە سادە وەسفیان کرد، بەڵام لە ڕووی ئامارییەوە گرنگ بوون و زۆر کاریگەر بوون. ڕێژەی 75%ی خەوتووان ڕاپۆرتیان دا کە دوای بیستنی ئاماژە دەنگییە پەیوەندیدارەکان خەونیان بە مەتەڵە چارەسەرنەکراوەکانەوە بینیوە. گرنگتر لەوەش، ئەوانەی ئاماژەکانیان بیست و دواتر خەونیان بە مەتەڵەکانەوە بینی – تەنانەت ئەگەر بە تەواوی خەونی ڕوونیشیان نەبینیبێت – بەیانییەکەی ڕێژەی سەرکەوتنی 42%یان لە چارەسەرکردنی هەمان مەتەڵەکاندا نیشاندا. ئەمەش بە توندی لەگەڵ ڕێژەی سەرکەوتنی 17%ی ئەو بەشداربووانەدا جیاوازە کە خەونیان بە مەتەڵە ئاماژەپێکراوەکانەوە نەبینیوە. جولیۆ بێرناردی، زانای دەمارناسیی ناسین لە قوتابخانەی IMT بۆ خوێندنی پێشکەوتوو لە لوکا، ئیتاڵیا، کە بەشدار نەبوو لە توێژینەوەکە، بە "یەکێک لە یەکەمین نیشاندانی سەلمێنراوی تاقیکاریی لەسەر پەیوەندییەکی لەو شێوەیە" ستایشی کرد، و جەختی لەسەر گرنگییەکەی لە بوارێکدا کردەوە کە تاقیکردنەوەی ورد تێیدا زۆرجار سەخت بووە.

ئەم توێژینەوەیە لەسەر سەرنجڕاکێشییەکی درێژخایەن سەبارەت بە ڕۆڵی خەو و خەون لە تێڕوانینی داهێنەرانەدا بنیات نراوە. چیرۆکەکانی پێشکەوتنە زانستییەکان و ئیلهامە هونەرییەکان کە لە خەونەکانەوە سەرچاوە دەگرن زۆرن، لە خشتەی خولیی میندلیڤەوە تا گۆرانی "Yesterday"ی ماکارتنی. بەڵام، کاریگەری و چاودێریکردنی ئەم پەیوەندییە بە شێوەیەکی زانستی قورس بووە. توێژینەوەکانی پێشوو لەسەر "خەوتن لەسەر کێشەیەک" ئەنجامی تێکەڵاویان بەدەست هێناوە، هەندێکیان سوودیان نیشانداوە و هەندێکی تریان هیچ سوودێکیان نەبووە، ڕەنگە لەبەر ئەوەی توخمە گرنگەکەی بیرکردنەوە لە کێشەکە لە کاتی خەودا بە شێوەیەکی بەردەوام بەدەست نەهاتبوو. TMR ڕێبازێکی ئاراستەکراو پێشکەش دەکات بۆ پڕکردنەوەی ئەم بۆشاییە، و دڵنیا دەبێتەوە کە مێشکی خەوتوو بە چالاکی سەرقاڵی کێشە تایبەتەکەیە.

کارین کۆنکۆلی TMR وەک تەکنیکێک ڕوون دەکاتەوە کە تێیدا "هاندەرێکی هەستی کە پەیوەندی بە بیرگەیەکەوە هەیە... ئەرکی ئەوەیە کە مێشکی خەوتوو بیرگەی تەواوەتی بیر بهێنێتەوە." لە کاتێکدا TMR کاریگەری بەهێزی لە خەوی قووڵی شەپۆل-هێواشدا بۆ چەسپاندنی بیرگە نیشانداوە، تیمی کۆنکۆلی بە تایبەتی خەوی REMیان بۆ ئەم توێژینەوەیە هەڵبژارد، بە گومانکردن لە پۆتەنسیالی بۆ بیرکردنەوەی داهێنەرانە و چارەسەرکردنی کێشەکان. خەوی REM بە خەونی ڕوون و زیادبوونی چالاکیی مێشک ناسراوە، کە دەیکاتە زەوییەکی بەپیت بۆ هاوبەشییە نوێیەکان و پرۆسەکانی بیرکردنەوەی نا-هێڵی کە زۆرجار کلیلی چارەسەرکردنی کێشە ئاڵۆزەکانن.

کاریگەرییەکانی ئەم توێژینەوەیە زۆر فراوانن. داهاتوویەک بهێنە پێش چاوت کە تێیدا خوێندکاران بتوانن چەمکە سەختەکان بەهێز بکەنەوە، یان پیشەوەران بتوانن کێشە سەختەکان چارەسەر بکەن بە کاریگەرییەکی ورد لەسەر خەونەکانیان. بەڵام، خودی کۆنکۆلی ئاگاداری دەدات لە دیتنێکی تەنها سوودگەرایانە بۆ خەونەکان. ئەو دەڵێت: "پێموانییە کە دەبێت هەموو خەونەکانمان بۆ چارەسەرکردنی کێشەی داهێنەرانە گەندەڵ بکرێن،" داوای بەهایەکی قووڵتر بۆ خەونەکان دەکات، وەک "ڕەنگدانەوەی پچڕپچڕی ژیان و ئەزموونە ناوخۆییەکانمان." ئەم ڕەچاوکردنە ئەخلاقییە هاوسەنگی نێوان بەکارهێنانی دۆزینەوەی زانستی بۆ قازانجی پراکتیکی و ڕێزگرتن لە بەهای ڕەسەنی ئەزموونە سروشتییەکانی مرۆڤ دەخاتە ڕوو.

لە کاتێکدا بیرۆکەی "هاککردنی" خەونەکان بۆ زیادکردنی بەرهەمهێنان و چارەسەرکردنی کێشەکان لەوانەیە زۆر کەس بوروژێنێت، بەڵام بەهای ڕاستەقینەی توێژینەوەکە لە قووڵکردنەوەی تێگەیشتنمان لە هۆشیاری، بیرگە، و شێوازە ئاڵۆزەکانی مێشکمان لە پڕۆسێسکردنی زانیاریدا لە کاتی خەودا دایە. ڕێگای نوێ دەکاتەوە بۆ گەڕان بەدوای ئەوەی چۆن دەتوانین کارایی ناسین باشتر بکەین، نەک تەنها بۆ چارەسەرکردنی مەتەڵەکان، بەڵکو بۆ دەوڵەمەندکردنی ژیانی دەروونیمان بە شێوازێکی قووڵ و چاوەڕواننەکراو. توێژینەوەی زیاتر بێ گومان فراوانتری TMR لە قۆناغە جیاوازەکانی خەودا و بۆ مەودایەکی فراوانتری ئەرکە ناسینییەکان دەدۆزێتەوە، کە بە شێوەیەکی ئەگەری شۆڕشێک لە چۆنیەتی نزیکبوونەوەمان لە فێربوون و چارەسەرکردنی کێشەکاندا دەکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری