کاندیدی سەرۆکایەتیی ئوڵتراکۆنسەرڤاتیڤی چیللی خۆسێ ئەنتۆنیۆ کاست سەردانی زیندانی گەورەی ناکۆکیی بوکێلێ دەکات بۆ خستنەڕووی پلانەکانی ئاسایش

چیللی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

کاندیدی سەرۆکایەتیی ئوڵتراکۆنسەرڤاتیڤی چیللی خۆسێ ئەنتۆنیۆ کاست سەردانی زیندانی گەورەی ناکۆکیی بوکێلێ دەکات بۆ خستنەڕووی پلانەکانی ئاسایش

لە هەنگاوێکی سیاسیی حیسابکراو و ناکۆکیدا، خۆسێ ئەنتۆنیۆ کاست، سیاسەتمەداری ئوڵتراکۆنسەرڤاتیڤی چیللی کە بە شێوەیەکی بەرفراوان چاوەڕوان دەکرێت دووبارە خۆی بۆ سەرۆکایەتی بپاڵێوێت، سەردانێکی باڵای بۆ زیندانی گەورەی 'سێکۆت' (ناوەندی گرتنەوەی تیرۆر) لە ئێلسالڤادۆر ئەنجامدا. ئەم دامەزراوە زەبەلاحە، کە وەک بەردی بناغەی هەڵمەتی ناکۆکیی سەرۆکی ئێلسالڤادۆر نایب بوکێلێ دژی چەتەکان ناوبانگی دەرکردووە، بووەتە هێمایەک بۆ ڕێبازێکی بێ سازش بەرامبەر تاوان. سەردانەکەی کاست ئامانجی ناردنی پەیامێکی ڕوونە بۆ دەنگدەرانی چیللی کە ئەو ئامادەیە ستراتیژیی توند بگرێتەبەر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی گەشەکردنی کێشە ئاسایشییەکانی وڵاتەکەی، بەتایبەتی کۆچبەریی نایاسایی و تاوانکاریی ڕێکخراو.

کاست، کە لە هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی ساڵی 2021دا بە جیاوازییەکی کەم لە سەرۆکی ئێستا گابریێل بۆریک دۆڕا، بە هەڵوێستە کۆنسەرڤاتیڤە توندەکانی ناسراوە. بەرنامەی سیاسییەکەی بە توندی جەخت لەسەر یاسا و ڕێسا، کۆنترۆڵکردنی کۆچبەری و پاراستنی بەها نەریتییەکان دەکاتەوە. ئەم گەشتەی بۆ ئێلسالڤادۆر وەک نمایشی بینراوی ئامادەییەکەی خزمەت دەکات بۆ تێپەڕاندنی سیاسەتی باو لە هەوڵەکانیدا بۆ بەدەستهێنانی ئاسایش. کاست بە ئاشکرا ستایشی مۆدێلی ئاسایشی بوکێلێی کردووە، کە بووەتە هۆی کەمبوونەوەیەکی بەرچاوی ڕێژەی تاوان لە ئێلسالڤادۆر، بەڵام هاوکات ڕەخنەی بەرفراوانی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤی بەدوای خۆیدا هێناوە بەهۆی پێشێلکارییە گوماناوییەکان و دەستگیرکردنە بەکۆمەڵەکان.

گەشتەکەی کاست لە کاتێکدایە کە چیللی، کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یەکێک لە سەقامگیرترین و گەشەسەندووترین وڵاتانی ئەمریکای لاتین سەیر دەکرێت، لەگەڵ بەرزبوونەوەی کێشە ئاسایشییە ناوخۆییەکاندا دەستەو یەخەیە. ڕێژەی تاوان لە بەرزبوونەوەدایە، و نیگەرانییەکی گەشەسەندوو هەیە سەبارەت بە کاریگەریی تاوانکاریی ڕێکخراو، بەتایبەتی لە ناوچەکانی باکووری وڵات کە ڕووبەڕووی لێشاوی کۆچبەریی نایاسایی بوونەتەوە. جگە لەوەش، ململانێ لە هەرێمی ئاراڤکانیادا، کە بە توندوتیژیی پەیوەست بە داواکارییەکانی زەویی ماپوچەکانەوە ناسراوە، بەردەوامە و وەک کێشەیەکی ئاسایشیی بەردەوام دەمێنێتەوە. لایەنگرانی کاست دەڵێن کە ڕێبازێکی بەهێز و ڕاستەوخۆ ئەوەیە کە چیللی پێویستی پێیەتی بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی سەروەریی یاسا.

سەرسامیی کاست بە شێوازی بوکێلێ تەنها هاوتاییەک نییە؛ بەڵکو ڕەنگدانەوەی ئاراستەیەکی گشتگیرترە لە ئەمریکای لاتین کە دەنگدەران، لە تاوانی بەردەوام و گەندەڵییەوە بێزار بوون، بەدوای سەرکردەکاندا دەگەڕێن کە چارەسەری خێرا و کاریگەر بەڵێن دەدەن. بوکێلێ لە ئێلسالڤادۆر سەلماندوویەتی کە ستراتیژیی 'دەستی ئاسن' (mano dura) دەتوانێت زۆر بەناوبانگ بێت، تەنانەت ئەگەر بە تێچووی ئازادییە مەدەنییەکان و چاودێریی دادوەری بێت. کاست هەوڵدەدات سوود لەم هەستە لە چیللیدا وەربگرێت، پێشنیازی ڕێوشوێنەکانی وەک کۆنترۆڵی باشترکراوی سنوور، زیادکردنی دەسەڵاتەکانی پۆلیس، سزای توندتر و بە ئەگەریش ڕەچاوکردنی دروستکردنی دامەزراوەی گرتنەوەی هاوشێوە دەکات.

بەڵام، ئەم ڕێبازە بێ ڕەخنەگر نییە. نەیاران دەڵێن کە دووبارە کردنەوەی مۆدێلی بوکێلێ دەتوانێت دامەزراوە دیموکراسییەکانی چیللی لاواز بکات و مافەکانی مرۆڤ بخاتە مەترسییەوە. تۆماری مافەکانی مرۆڤی چیللی، کە لە کۆتایی هاتنی دیکتاتۆرییەتی سەربازییەوە باشبوونێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، ئەگەری هەیە بکەوێتە مەترسییەوە ئەگەر ئەم سیاسەتە توندانە بێ کۆنترۆڵ و هاوسەنگیی گونجاو پەسەند بکرێن. ڕەخنەگران پرسیار سەبارەت بە کاریگەریی درێژخایەنی ئەو چارەسەرانەش دەکەن کە هۆکارە بنەڕەتییەکانی تاوان، وەک نایەکسانیی کۆمەڵایەتی و هەلی ئابووری، چارەسەر ناکەن.

سەردانەکەی کاست بۆ زیندانی سێکۆت ساتێکی گرنگ لە گۆڕەپانی سیاسیی چیللیدا نیشان دەدات، چونکە بە ڕوونی یەکێک لە گۆڕەپانە سەرەکییەکانی هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی داهاتوو دیاری دەکات. ئاسایش دەخاتە پێشەوەی گفتوگۆکانەوە، و کاندیدەکانی دیکە ناچار دەکات هەڵوێستەکانیان لەسەر ئەم پرسانە هەستیارە دیاری بکەن. لە کاتێکدا چیللی خۆی بۆ خولی هەڵبژاردنی داهاتوو ئامادە دەکات، گفتوگۆ لەسەر چۆنیەتیی بەدەستهێنانی ئاسایش و دادپەروەری، و ئەوەی کە ئایا چیللی دەبێت سەیری مۆدێلەکانی وەک هی بوکێلێ بکات، بێگومان وەک بابەتێکی باڵادەست دەمێنێتەوە و داهاتووی نەتەوەکە پێکدەهێنێت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری