گەشەکردنی گرژییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: بەیروت لەژێر ئاگردا، گرژییە هەرێمییەکان زیاد دەکەن و نرخی نەوت بەرز دەبێتەوە

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

گەشەکردنی گرژییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: بەیروت لەژێر ئاگردا، گرژییە هەرێمییەکان زیاد دەکەن و نرخی نەوت بەرز دەبێتەوە

لەگەڵ چوونە ناو ١٣هەمین ڕۆژی ململانێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، گەشەسەندنێکی مەترسیدار لە سەرانسەری ناوچەکەدا ڕوودەدات. وەزارەتی تەندروستی لوبنان ڕایگەیاند کە لانیکەم حەوت کەس کوژراون و ٢١ کەس بریندار بوون لە هێرشێکی ئیسرائیلدا بۆ سەر کەنار دەریاکەی بەیروت لە بەیانی ڕۆژی پێنجشەممەدا. ئەم هێرشە تەنها چەند کاتژمێرێک دوای هێرشێکی دیکە لە دڵی پایتەختی لوبنان ڕوویدا، ئەمەش ئاماژەیە بۆ فراوانبوونێکی بەرچاو لە دوژمنکارییەکان بۆ ناوچەگەلێک کە پێشتر بە سەلامەتتر دادەنران.

بەپێی بەیاننامەی وەزارەتەکە، هێرشە ئیسرائیلییەکە ناوچەی ڕەمڵەت ئەل-بەیدا لە بەیروتی کردە ئامانج، کە کەنار دەریایەکی گشتییە و لەوێ ئاوارەکان لە سەرەتای نوێترین ململانێی نێوان ئیسرائیل و گرووپی چەکداری لوبنانی سەر بە ئێران، حیزبوڵڵا، پەنایان گرتووە. ئەم ئامانجکردنی هاوڵاتیانی سڤیل و ئاوارەکان جەخت لە سروشتی گەشەسەندووی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان و کاریگەرییە وێرانکەرەکانیان لەسەر دانیشتوانی بێتاوان دەکاتەوە.

لێکەوتە هەرێمییەکان و هێرشە یەک لە دوای یەکەکانی

گرژییەکان تەنها لە لوبنان سنووردار نەبوون، بەڵکو بڵاوبوونەوە بۆ سەرانسەری ناوچەی کەنداو. وەزارەتی ناوخۆی بەحرەین ڕۆژی پێنجشەممە هێرشێکی بۆ سەر تانکەرە نەوتییەکان ڕاگەیاند، کە دەگەڕێنرێتەوە سەر ئێران، و داوای لە دانیشتوانی چەند ناوچەیەک، لەوانە حەد، عەراد، قەلالی و سەماهیج، کرد کە لە ماڵەکانیاندا بمێننەوە و پەنجەرەکان دابخەن وەک ڕێوشوێنێکی خۆپارێزی لە دژی دوکەڵی ئەگەری ئاگرێک. ئەم ڕووداوە دوای ئیدانەکردنی پێشووتری وەزارەتەکە دێت بۆ هێرشێکی ئێرانی کە تانکەرەکانی سووتەمەنی لە پارێزگای موحەڕەقی کردبووە ئامانج.

لە گەشەسەندنێکی دیکەدا، وەزارەتی بەرگری سعودیە ڕایگەیاند کە فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی دوژمنی خستووەتە خوارەوە کە هەوڵی نزیکبوونەوەی لە گەڕەکی دیپلۆماسی لە پایتەختی ڕیاز دەدا، چەند کاتژمێرێک دوای وەرگرتنی فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی دیکە لە بەشی ڕۆژهەڵاتی وڵاتەکە. بەرگری ئاسمانی کوەیت چەند فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی دیکەشی وەرگرتووە، ئەمەش پشتڕاست دەکاتەوە کە ئێران هێرش دەکاتە سەر وڵاتانی کەنداوی دەوڵەمەند بە نەوت، ئەمەش چینێکی نوێی ئاڵۆزی بۆ ململانێ هەرێمییەکە زیاد دەکات.

لە بەرامبەردا، حیزبوڵڵای لوبنان ڕۆژی پێنجشەممە بەیانی زوو ڕایگەیاند کە مووشەکی ئاراستەی بنکەیەکی هەواڵگری سەربازی ئیسرائیل کردووە لە دەوروبەری تەلئەبیب. ئەم ڕاگەیاندنە ماوەیەکی کەم دوای ئەوە هات کە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران ڕایگەیاندبوو کە ئۆپەراسیۆنێکی هێرشی "هاوبەش و یەکگرتوو"یان لەگەڵ هاوپەیمانەکەیان حیزبوڵڵا ئەنجامداوە کە ئیسرائیلی کردبووە ئامانج. سوپای ئیسرائیل، لە لای خۆیەوە، ڕۆژی پێنجشەممە ڕایگەیاند کە دە ئامانجی پەیوەندیدار بە حیزبوڵڵای لە باشووری بەیروت پێکاوە، لەوانە بارەگایەکی هەواڵگری، ناوەندەکانی فەرماندەیی، و "دەیان فڕۆکەهاوێژ". ئەم ئاڵوگۆڕە چڕی هێرشەکان ئاماژەیە بۆ گەشەسەندنێکی سەربازی مەترسیدار کە هەڕەشەی ناجێگیرکردنی تەواوی ناوچەکە دەکات.

لێکەوتە ئابوورییە جیهانییەکان: نرخی نەوت بەرز دەبێتەوە

ئەم گەشەسەندنە سەربازییانە هاوکات بوون لەگەڵ بەرزبوونەوەیەکی خێرای نرخی نەوتی جیهانی. نرخی نەوتی خاوی برێنت لە دەریای باکوور، کە پێوەرێکی جیهانییە بۆ بازاڕی نەوت، ڕۆژی پێنجشەممە لە سەرووی ١٠٠ دۆلارەوە بەرزبووەوە، سەرەڕای ئازادکردنی بەرفراوانی یەدەگی ستراتیژی بۆ ڕێگریکردن لە کەمییەکی جیهانی. نرخی نەوتی برێنت ٩.٣% بەرزبووەوە بۆ ١٠٠.٥٠ دۆلار، لەکاتێکدا وێست تێکساس ئینتەرمیدیەیت (WTI)، کە پێوەرێکی ئەمریکییە، گەیشتە ٩٤.٩٢ دۆلار، بە ڕێژەی ٨.٨% بەرزبووەوە.

بۆ هێورکردنەوەی بازاڕەکان، ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە (IEA) بڕیارێکی یەکدەنگی ٣٢ وڵاتی ئەندامی ڕاگەیاند بۆ ئازادکردنی ٤٠٠ ملیۆن بەرمیل نەوت لە یەدەگی ستراتیژی خۆیان "بۆ قەرەبووکردنەوەی لەدەستدانی دابینکردن بەهۆی داخستنی کاریگەری گەرووی هورمز". ئەم ئازادکردنە وەک "گەورەترین" لە مێژووی ئاژانسەکەدا وەسف کرا، ئەمەش نیگەرانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەسەر کاریگەری ململانێیەکە لەسەر دابینکردنی وزەی جیهانی دەردەخات.

کاردانەوە نێودەوڵەتییەکان و ترس لە گەشەسەندن

لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، ڕۆژی چوارشەممە هۆشداریدا کە ئێران "نزیکە لە شکست" و ویلایەتە یەکگرتووەکان توانای ئەوەی هەیە کە هەر ئاوەدانکردنەوەیەکی ئێران "نزیکەی مەحاڵ" بکات. لەکاتێکدا ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا، داوای لە ئیسرائیل کرد کە "بە ڕوونی واز لە هێرشی زەمینی لە لوبنان بهێنێت" و لە حیزبوڵڵا کرد کە "دەستبەجێ کۆتایی بە هێرشەکانی بهێنێت"، دوای گفتوگۆ لەگەڵ هاوتا لوبنانییەکەی، جۆزێف عەون.

لە عێراقدا، تەلەفزیۆنی فەرمی ڕایگەیاند کە هێرشێک بۆ سەر دوو تانکەری نەوت لە نزیک کەناراوەکانی باشووری وڵاتەکە ڕوویداوە، کە بووە هۆی کوژرانی لانیکەم یەک کەس، و ئۆپەراسیۆنەکانی گەڕان بۆ دۆزینەوەی "کەسانی بێسەروشوێن" بەردەوامە. هەموو ئەم ڕووداوانە وێنەیەکی تاریک لە ناوچەیەک دەخەنەڕوو کە لەسەر لێواری شەڕێکی فراوانتردایە، لەگەڵ لێکەوتە ئابووری و سیاسییەکان کە دەتوانن لە سەرانسەری جیهاندا بڵاوببنەوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری