ڕێپێوانە جیهانییەکان داوای گۆڕینی ڕژێمی ئێران دەکەن لەناو گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکاندا

ئەڵمانیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

فشاری جیهانی زیاتر دەبێت: هەزاران کەس لە سەرانسەری کیشوەرەکاندا بۆ گۆڕینی ڕژێمی ئێران کۆدەبنەوە

لە لۆس ئەنجلۆسەوە تا میونشن، ئەسینا، تۆکیۆ و لەندەن، شەپۆلێکی بەهێزی خۆپیشاندان شارە گەورەکانی جیهانی گرتووەتەوە، کە هەزاران خۆپیشاندەر بە دەنگێکی بەرز داوای گۆڕینی ڕژێم لە ئێران دەکەن. ئەم کۆبوونەوە ڕێکخراوانە هاوکاتن لەگەڵ کۆنفرانسی گرنگی ئاسایشی میونشن و بە وتارە توندەکانی سەرکردە نێودەوڵەتییەکان، بەتایبەتی ئەمریکا، گەورەتر دەبن، کە کێشی بەرچاو بە داواکارییە درێژخایەنەکان بۆ گۆڕانکاری حکومەت لە تاران دەدەن. ئەم ڕووداوانە خاڵێکی وەرچەرخانی گرنگ لە گێڕانەوەی جیۆپۆلەتیکی بەردەوام لە دەوری کۆماری ئیسلامی نیشان دەدەن.

لە 14ی شوباتدا، هەزاران کەس لە کەناری کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن کۆبوونەوە، ئەم فۆڕمە نێودەوڵەتییە دیارەیان بەکارهێنا بۆ ئەوەی داواکارییەکانیان بۆ ڕووخاندنی حکومەتی ئێران بخەنە ڕوو. ئەم کۆبوونەوە گرنگە دوای لێدوانە وروژێنەرەکانی دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە 13ی شوباتدا هات. ترامپ لە کاتی سەردانێکیدا بۆ هێزەکان لە فۆرت براگ، کارۆلینای باکوور، ڕایگەیاند کە گۆڕینی سەرکردایەتی ئێستای ئێران «باشترین شت دەبێت کە ڕوو بدات». ترامپ زیاتر جەختی لەسەر بێزاریی خۆی لە ڕژێم کردەوە و وتی: «بۆ ماوەی 47 ساڵە قسە دەکەن، قسە دەکەن و قسە دەکەن»، کە نیشانەی دوورکەوتنەوەیەکی ڕوونە لە ڕێبازە دیپلۆماسییە نەریتییەکان.

کەسایەتییەکی سەرەکی لە کۆکردنەوەی ئەم خۆپیشاندانە جیهانییانەدا، بەڕێز ڕەزا پەهلەوی، کوڕی شای لادراوی ئێران و سەرکردەیەکی دیاری ئۆپۆزیسیۆن لە تاراوگەدا بووە. لە سەرەتای ئەم مانگەدا، پەهلەوی بە چالاکی هانی خۆپیشاندەرانی دا کە لە 14ی شوباتدا بڕژێنە سەر شەقامەکان، بە ئامانجی ئەوەی زۆرترین فشار بخەنە سەر حکومەتی ئێران. لە کۆنفرانسی میونشن لە 13ی شوباتدا، پەهلەوی داواکارییەکەی بۆ دەستوەردانی ئەمریکا لە ئێران دووپاتکردەوە، داوای پشتیوانی نێودەوڵەتی بەهێزی کرد بۆ ئاسانکردنی گۆڕانکاری سیاسیی خوازراو. بانگەوازەکانی ناوبراو کاریگەرییەکی قوڵی هەبوو، کە بووە هۆی بەشداریکردنی بەرفراوان لە شارەکانی وەک مێلبۆرن، ئوسترالیا؛ ئەسینا، یۆنان؛ تۆکیۆ؛ و لەندەن، کە بزووتنەوەیەکی ڕاستەقینەی جیهانی نیشان دەدات.

خۆپیشاندانەکان تەنها سنووردار نەبوون بە ئەوروپا؛ لۆس ئەنجلۆس لە 18ی کانوونی دووەمدا شایەتی خۆپیشاندانێکی بەرچاوی خۆی بوو، کە خۆپیشاندەران توڕەیی خۆیان بەرامبەر بە سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییە ناوخۆییەکان لەلایەن حکومەتی ئێرانەوە دەربڕی. تەنها لە میونشن، بەپێی وتەبێژی پۆلیسی شارەکە، خاتوو تەمەرا دجوکاریچ، نزیکەی 200,000 کەس بەشدارییان لە ڕێپێوانەکەدا کرد. لەوێدا، هەردوو بەڕێز پەهلەوی و سیناتۆر لیندسی گراهام وتاریان بۆ جەماوەرێکی زۆر پێشکەش کرد، کە کێشی سیاسی زیاتری بە ڕووداوەکە بەخشی. زۆرێک لە بەشداربووان بە شانازییەوە ئاڵایەکی ئێرانیان شەکاندەوە کە هێمای شێر و خۆری لەسەر بوو، کە هێمایەکی بەهێز بوو پێش شۆڕشی 1979 کە شا لادرا، کە ئاماژەیە بۆ خواستی گەڕانەوە بۆ سەردەمی پێش شۆڕش.

وێنەکانی خۆپیشاندانەکان کەشێکی گەرموگوڕیان نیشان دەدا: هەندێک لە خۆپیشاندەران وێنەی بەڕێز پەهلەوییان هەڵگرتبوو، و دروشمی وەک «گۆڕینی ڕژێم لە ئێران!»یان دەوتەوە. ئەوانی تر کڵاوی بێسبۆڵی سووریان لەسەر دانا بوو کە وشەی «ئێران گەورە بکەوە»یان لەسەر نووسرابوو، کە ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ ئەو کڵاوانەی کە لایەنگرانی سەرۆک ترامپ لەبەریان دەکرد. ئەم تێکەڵەیەی هێما نەریتییەکانی ئۆپۆزیسیۆن لەگەڵ پەیامە سیاسییە هاوچەرخەکاندا، فراکسیۆنە جیاوازەکانی یەکگرتوو لەژێر ئاڵای گۆڕینی ڕژێمدا نیشان دەدات، لە پاشایەتیخوازەکانەوە تا ئەوانەی کە لەگەڵ پشتیوانی نێودەوڵەتی مۆدێرن بۆ گواستنەوەی دیموکراسی هاوپەیمانن.

ئەم خۆپیشاندانە نێودەوڵەتییانە دوای چەندین هەفتە لە خۆپیشاندانە ناوخۆییە توند و زۆرجار کوشندەکانی ناوخۆی ئێران دێن. ئەم ڕاپەڕینە ناوخۆییانە، کە لە مانگەکانی ڕابردوودا بەهۆی کێشە ئابوورییە توندەکانەوە دەستیان پێکرد، بە خێرایی گۆڕان بۆ بزووتنەوەیەکی نیشتمانی بەرفراوان کە حوکمڕانە پیاوە ئایینییە دەسەڵاتدارەکانی وڵاتەکە دەخاتە ژێر پرسیارەوە. هێزە ئەمنییەکان بە توندوتیژییەکی بێبەزەییانە وەڵامیان دایەوە، خۆپیشاندانەکانیان سەرکوت کرد و بەپێی ڕاپۆرتەکان هەزاران کەسیان کوشت، کە بووە هۆی توڕەییەکی بەرفراوان و هاندانی داواکارییەکانی تاراوگە بۆ گرتنەبەری ڕێوشوێنی نێودەوڵەتی.

لە لەندەن، ژمارەیەک خۆپیشاندەر ڕژانە سەر شەقامەکان و وێنەی ئەندامانی خێزان یان هاوڕێیانیان هەڵگرتبوو کە وتیان لە کاتی پشێوییە تازەکاندا کوژراون یان دەستگیرکراون. هەندێکیان کوشتنی ساختەیان نواند بۆ ئەوەی هێمای دڕندەیی ڕژێم بکەن، لەکاتێکدا ئەوانی تر دروشمی دژە حکومەتیان دەوتەوە، لەوانە «مەرگ بۆ خامنەیی»، کە ئاماژەیەکی ڕاستەوخۆیە بۆ ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران. ئەم نمایشە هەستبزوێنانە جەخت لەسەر خەم و توڕەیی قووڵ دەکەنەوە کە ئاراستەی سەرکوتەکانی ڕژێم کراوە.

چینێکی دیکەی ئاڵۆزی زیاد دەکات، بەپێی دوو بەرپرسی ئەمریکی کە بە مەرجی نادیار ناویان قسەیان کرد بۆ گفتوگۆکردن لەسەر دیپلۆماسییەتی هەستیار، بڕیارە گفتوگۆ ئەتۆمییەکان لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا لە 17ی شوباتدا لە جنێڤ دەست پێبکەنەوە. ئەم ڕێچکە دیپلۆماسییە هاوتەریب لەگەڵ زیادبوونی گرژییە سەربازییەکاندا دەڕوات، چونکە سەرۆک ترامپ فەرمانی بە کەشتییە جەنگییەکان کردووە کە بەرەو کەنداوی فارس بڕۆن، کە ئاماژەیە بۆ ئامادەیی بۆ لێدانێکی ئەگەری ئەگەر دانوستانەکان شکست بهێنن. ئەم سیناریۆ فرە لایەنە ئێران لەسەر ڕێگایەکی یەکلاییکەر دادەنێت، کە تێیدا فشارەکانی ناوخۆیی و دەرەکی یەکدەگرن بۆ شێوەدان بە داهاتووی نادیاری.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری