Afwezigheid van de NAVO: Trump's Iran-oorlog versplintert het Westen

Midden-Oosten - Ekhbary Nieuwsagentschap

Afwezigheid van de NAVO: Trump's Iran-oorlog versplintert het Westen

De Verenigde Staten hebben militaire actie tegen Iran ontketend, een conflict dat voornamelijk met steun van Israël wordt gevoerd, maar opvallend zonder enige directe Europese betrokkenheid. Deze ontwikkeling is historisch significant en vertegenwoordigt het eerste grote conflict in decennia waarbij de VS handelt zonder substantiële Europese deelname. In tegenstelling tot eerdere interventies in de Balkan, Afghanistan, Irak, Libië of de coalitie tegen de Islamitische Staat, die hetzij onder leiding van de NAVO stonden, hetzij individuele Europese staten deelnamen, lijkt er een nieuw strategisch paradigma te ontstaan.

Deze verschuiving wordt duidelijk geïllustreerd door het Verenigd Koninkrijk, een natie die historisch trots is op haar "speciale relatie" met Amerika. Zelfs de controversiële Irak-oorlog in 2003 kende Britse deelname. Nu heeft de Britse regering de VS aanvankelijk de toegang tot haar bases voor operaties tegen Iran ontzegd. Hoewel premier Starmer uiteindelijk toestemming verleende, verandert deze beslissing weinig aan het algemene beeld: Amerika begint aan een nieuwe oorlog in de cruciale regio van het Midden-Oosten, ditmaal met Israël, maar niet met Europa – en dit conflict speelt zich af voor de deur van Europa.

Sommige analisten proberen deze gebeurtenissen positief te duiden, suggererend dat het debat over het gebruik van Amerikaanse bases in Europa de behoefte van Trump aan bondgenoten aantoont. Ze wijzen op het feit dat president Trump zelfs hulp heeft gevraagd aan Oekraïne, een land waarmee hij ambivalent is omgegaan, ter verdediging tegen drone-aanvallen in de Golf. Deze interpretatie is echter misleidend. Trump heeft dit conflict geïnitieerd zonder Europese partners te raadplegen, en Amerika heeft bewezen dat het eenzijdig kan opereren. De "America First"-doctrine is in de praktijk geëvolueerd naar "America Alone", althans wat de trans-Atlantische betrekkingen betreft. Het concept van een gezamenlijk westers project, vooral een dat gebaseerd is op internationaal recht, lijkt te ontbinden.

Deze situatie creëert een paradoxaal scenario waarin sommige Europese naties, met name Frankrijk, proberen hun regionale partners te beschermen tegen de gevolgen van een mogelijke Amerikaanse oorlog tegen Iran. Bovendien kan het conflict onbedoeld de Russische president Poetin ten goede komen, die in Oekraïne onder druk staat, door de olieprijzen op te drijven en de Russische begroting te ondersteunen. Het risico van een nieuwe vluchtelingencrisis voor Europa is ook aanzienlijk, zoals recente conflicten in de islamitische wereld hebben geleerd. Vanuit geopolitiek oogpunt is er een positieve kant: de dreiging van Iran's nucleaire en raketaandrijvingsprogramma kan worden verminderd, een resultaat van aanzienlijk belang voor de Europese veiligheid.

Bij het afwegen van deze factoren is het hoogst onwaarschijnlijk dat een Europese natie zou hebben gekozen voor militaire interventie in Iran. Het continent heeft dringend economische stimulans nodig en kan zich geen financiële steun aan Rusland veroorloven of het risico op nieuwe instabiliteit en burgeroorlogen in zijn directe omgeving aangaan. Hoewel president Trump mogelijk uit persoonlijke ijdelheid of onder invloed van de Israëlische premier Netanyahu in dit conflict is meegesleurd, weerspiegelt de situatie een harde strategische realiteit: Amerikaanse en Europese belangen zijn niet langer op elkaar afgestemd, noch in het Midden-Oosten, noch wereldwijd.

Men zou kunnen aanvoeren dat hun belangen nooit perfect overeenkwamen. Historisch gezien is dat waar. Maar zelfs tijdens de Koude Oorlog gingen geschillen over de Atlantische Oceaan grotendeels over de middelen, niet over het doel. Het overkoepelende doel – het indammen van de Sovjet-Unie – was duidelijk. Zo'n verenigend doel ontbreekt vandaag de dag; Trump lijkt meer geneigd om deals te sluiten met Poetin's Rusland. Hoewel de jihadistische dreiging is ingedamd, blijft deze krachtig genoeg om zowel Amerika als Europa in gevaar te brengen, maar blijkbaar niet krachtig genoeg om het NAVO-bondgenootschap nieuw leven in te blazen.

De vraag naar de voortdurende relevantie van de NAVO werd lang vóór Trump gesteld, zelfs na de Koude Oorlog. Er werden pogingen gedaan om het cultureel te definiëren, als een gemeenschap van liberale democratieën die zich hadden toegewijd aan het verdedigen van hun waarden wereldwijd indien nodig. Juist deze fundering stort nu in. Trump's Amerika neemt ideologisch aanzienlijk meer rechtse posities in dan Europa, ondanks de opkomst van rechtse populistische tendensen ook in Europa. Wanneer consensus afbrokkelt over fundamentele kwesties als vrijheid van meningsuiting, gendergelijkheid of maatschappelijke samenstelling, wordt het vermogen om gezamenlijke waarden samen te verdedigen ernstig ondermijnd.

Tijdens de Biden-administratie onderzochten Europese beleidsmakers de creatie van een nieuw doel voor trans-Atlantische betrekkingen in Azië. Beperkte militaire engagementen waren bedoeld om steun te signaleren voor de Amerikaanse strategie om China in te dammen, hoewel de praktische implicaties in geval van een potentieel conflict over Taiwan onduidelijk bleven. Trump toont echter weinig interesse hierin, net zoals hij de positie van Europa over de Iran-kwestie negeerde. Hier moeten we ook eerlijk zijn: Europa kan zijn eigen belangen in Azië nastreven, voornamelijk economische, maar de NAVO kan het daar niet redden.

De Amerikaanse president heeft gezinspeeld op een plan om het conflict met Iran te beëindigen, suggererend dat het leger voorligt op schema. Zijn boodschap blijft echter tegenstrijdig. Ondertussen is de Europese rechtse populistische beweging verdeeld over de Iran-oorlog; weinigen steunen het openlijk, maar ze aarzelen ook om Trump te bekritiseren. Europese staten presenteren zich als louter waarnemers van de VS-Israëlische oorlog, maar zullen onvermijdelijk de gevolgen moeten dragen als de situatie in Iran instort.

Ekhbary Nieuwsagentschap