ئارتیمیس دوو: بە زانستەوە ڕێگە خۆشکردن بۆ بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ

جیهانی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ئارتیمیس دوو: بە زانستەوە ڕێگە خۆشکردن بۆ بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ

دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە نیو سەدە بەسەر دوا هەنگاوی مرۆڤ لەسەر ڕووی مانگ، مرۆڤایەتی ئامادەیە بۆ گەڕانەوەیەکی مێژوویی بۆ لای دراوسێ گەردوونییەکەمان. ئەرکی ئارتیمیس دوو، کە هەنگاوێکی گرنگە لە پلانی بەهێزی ناسا بۆ دامەزراندنی بوونێکی مرۆیی بەردەوام لەسەر مانگ و خۆشکردنی ڕێگە بۆ گەڕانی مەریخ، لە سەرەتادا ئامانجی دەستپێکردنی لە مانگی شوباتدا بوو. بەڵام، دزەکردنی هایدرۆجینی شل کە لە کاتی پرۆڤەیەکی "تەڕ"ی گرنگدا لە 2ی شوباتدا دەستنیشان کرا، پەنجەرەی دەستپێکردنەکەی بۆ مانگی مارس دواخست. ئەم دواکەوتنە جەخت لەسەر پابەندبوونی توند بە سەلامەتی و وردبینی تەکنیکی دەکاتەوە کە لە هەوڵەکانی بۆشایی قووڵدا پێویستن.

ئارتیمیس دوو تەنها گەشتێکی ئاسمانی تر نییە؛ بەڵکو بەڵگەی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا و داهێنانی زانستییە. ئەرکەکە چوار گەشتیاری ئاسمان – ڕید وایسمان، ڤیکتۆر گڵۆڤەر، و کریستینا کۆخ لە ناسا، و گەشتیاری ئاسمانی کەنەدی جێرێمی هانسن – بە ڕێچکەیەکی شێوەی 8 بە دەوری مانگدا دەسوڕێنەوە. ئەم ڕێچکەیە، کە نزیکەی 400,000 کیلۆمەتر لە زەوییەوە دووری دەبێت، دوورترین مەودا دەبێت کە تا ئێستا هیچ مرۆڤێک گەشتی پێدا کردبێت. بە پێچەوانەی ئەرکەکانی سەرەتای ئەپۆلۆ کە تیشکیان خستبووە سەر نیشتنەوە، ئارتیمیس دوو لە پلەی یەکەمدا نمایشێکی تەکنەلۆژیایە، کە بۆ تاقیکردنەوەی سیستەمەکانی پشتگیری ژیان و تواناکانی کارپێکردنی کەپسولی ئۆریۆنی ناسا و موشەکی سیستەمی هەڵدانی بۆشایی ئاسمان (SLS) لە ژینگەی بۆشایی قووڵدا دیزاین کراوە.

ماری هێندرسۆن، زانای گەڕەستێرە و جێگری سەرۆکی زانستی مانگ لە سەنتەری گۆداردی گەشتە ئاسمانییەکانی ناسا، دەڵێت: «زۆر درێژخایەن بیستوومانە، 'دەگەڕێینەوە سەر مانگ'.» ئەو زیاد دەکات: «ئێستا، ئەم نەوەیەی زانایانی مانگ دەرفەتی ئەوەیان هەیە ببنە بەشێک لە کردارەکە.» لەکاتێکدا ئەپۆلۆ 8 لە ساڵی 1968 پێشەنگی خولگەی مانگ بوو بە تیشک خستنە سەر پێشبڕکێی بۆشایی ئاسمان، ئارتیمیس دوو زانست لە پێکهاتەی بنەڕەتی خۆیدا یەکدەگرێت. تێزل مویر-هارمۆنی، مێژوونووسی بۆشایی ئاسمان و بەڕێوەبەری کۆمەڵەی ئەپۆلۆ لە مۆزەخانەی نیشتمانی فڕۆکەوانی و بۆشایی ئاسمان، ڕوونیدەکاتەوە: «هەرچەندە لێرە زانست هەیە، بەڵام سەرنجی سەرەکی پڕۆگرامەکە تاقیکردنەوەی سیستەمەکانە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بۆ گەڕانەکانی داهاتوو ئامادەن.»

پێکهاتەی زانستی ئارتیمیس دوو فرەچەشنە، و گەشتیارانی ئاسمان وەک بابەتێکی توێژینەوەی ڕاستەوخۆ بەکاردەهێنێت. ئەوان دەستبەند دەبەستن بۆ چاودێریکردنی بەردەوامی جوڵەکانیان، خەویان، و ئاستی سترێسیان. سێنسەرەکانی تیشکدانەوە لە گیرفانەکانیاندا هەڵدەگیرێن بۆ کۆکردنەوەی داتا دەربارەی بەرکەوتنیان بە تەنۆلکە زیانبەخشە بەرزەکانی وزە لە دەرەوەی پاراستنی کایەی موگناتیسی زەوی. نموونەی لیک کۆدەکرێنەوە بۆ چاودێریکردنی گۆڕانکارییەکان لە بایۆمارکەرەکانی بەرگریدا، و ئەرکەکە چیپی بچووک هەڵدەگرێت کە لاسایی مۆخی ئێسکی گەشتیارانی ئاسمان دەکەنەوە، ئەمەش ڕێگە بە توێژەران لەسەر زەوی دەدات گۆڕانکارییە بۆماوەییەکان کە لە ئەنجامی گەشتە ئاسمانییەکانەوە دروست دەبن لێکۆڵینەوەیان لەسەر بکەن.

مانگ خۆییش خاڵێکی سەرەکی توێژینەوەیە. ئارتیمیس دوو یەکەمین دەرفەت بۆ چاوەکانی مرۆڤ دەڕەخسێنێت کە سەیری بەشێک لە دیوی دووری مانگ بکەن لە ژێر ڕووناکی خۆرێکی زیاتردا. لەکاتێکدا کەشتییە ڕۆبۆتییەکان وەک ئۆربیتەری چاودێری مانگ (LRO) و ئەرکی چانگ ئێ-6ی چین داتای بێنرخ و وێنەیان لە دیوی دوورەوە پێشکەش کردووە، چاودێریکردنی مرۆڤ بە بێ نرخ دەمێنێتەوە. هێندرسۆن جەخت دەکاتەوە کە «چاوەکانی مرۆڤ دەتوانن وردەکارییەکان ببینن کە کامێراکان ناتوانن بیانبینن.» گەشتیارانی ئاسمان دەتوانن گۆڕانکارییە خێراکان ببینن، هەستێکی قووڵی سێ ڕەهەندی بدەن، و هەستیارییەکی جیاوازیان بەرامبەر بە ڕەنگەکان هەبێت، کە نموونەی ئەوەیە کە تیمی ئەپۆلۆ 17 خاکی پرتەقاڵییان بینی کە بووە هۆی دۆزینەوەی گڕکانەکان.

گەشتیارانی ئاسمانی ئارتیمیس دوو ڕاهێنانی زانستی بەرفراوانیان وەرگرتووە، کە زۆر زیاترە لەوەی پێشینەکانیان لە ئەپۆلۆ 8دا. لە وانەی پۆل و "کارە ماڵییەکانی مانگ"ی ڕێکوپێکەوە تا گەشتە مەیدانییەکان بۆ ناوچە مانگئاساکان لە ئایسلەند و ئەریزۆنا، تاقمەکە بە وردی ئامادە کراوە. ئەوان چەندین سیمولەیشنی پراکتیکیشیان ئەنجامداوە، کە توانای خۆیان لە وەسفکردنی تایبەتمەندییەکانی مانگ بە وردبینی زانستییەوە باشتر کردووە. هێندرسۆن ڕای دەگەیەنێت: «گەشتیارانی ئاسمانمان خۆیان زانایانن.» «ئێمە ئەوان وەک درێژکراوەی تیمی زانستیمان دەبینین. پێم وایە ئەمە گەڕانەوەی زانستی زیاد دەکات.»

لەگەڵ نزیکبوونەوەی کاتی دەستپێکردنی مانگی مارس، ئەرکی ئارتیمیس دوو تەنها گەڕانەوەیەک نییە بۆ سەر مانگ، بەڵکو گەشەسەندنێکە لە شێوازی کارلێکی مرۆڤایەتی لەگەڵ بۆشایی ئاسمان. ئەوە بە شێوەیەکی نەپچڕاو ئەندازیاری پێشکەوتوو لەگەڵ توێژینەوەی زانستی پێشەنگ تێکەڵ دەکات، و بنەمای بوونی داهاتووی نێوان ئەستێرەکانمان دادەنێت. هەر دواکەوتنێک، وەک دزەکردنی هایدرۆجینەکەی ئەم دواییە، ئاڵۆزی و مەترسییەکان، بەڵام هەروەها پابەندبوونی نەگۆڕیش بۆ دڵنیابوون لە سەرکەوتن و سەلامەتی ئەم هەوڵە مرۆییە گەورانە، دەردەخات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری