ئێران - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری
موجتەبا خامنەیی جێگەی باوکی دەگرێتەوە وەک ڕێبەری باڵای ئێران لە ناوەڕاستی پشێوی هەرێمیدا
لە گەشەیەکی سیاسی و ئایینی گرنگدا، زانیارییەکان باس لە دەستنیشانکردنی موجتەبا خامنەیی، کوڕی ڕێبەری باڵای کۆچکردوو عەلی خامنەیی، دەکەن بۆ باڵاترین پۆست لە کۆماری ئیسلامی ئێران، وەک جێنشینی باوکی. ئەم دەستنیشانکردنە، کە لە 8ی مارسدا بە فەرمی ڕاگەیەندرا، کەسایەتییەکی ئایینی دیار کە بە نزیکبوونی لە بازنە پارێزگارەکان ناسراوە، لە لووتکەی دامەزراوەی دەسەڵاتدا دادەنێت، لە کاتێکدا ئێران ڕووبەڕووی فشاری هەرێمی و نێودەوڵەتی زیاتر دەبێتەوە.
موجتەبا خامنەیی، تەمەن 56 ساڵ، وەک یەکێک لە کاریگەرترین کەسایەتییەکان لەناو دامەزراوەی ئێرانییدا دادەنرێت. ئەو بە پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ پاسدارانی شۆڕشدا ناسراوە، کە ڕێکخراوێکی ئەمنی و سەربازی بەهێزە و ڕۆڵی سەرەکی لە سیاسەتەکانی وڵاتدا دەگێڕێت. هەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای نوێ لەلایەن "ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری" کرا، کە جەماعەتێکە لە پیاوانی ئایینی باڵا کە بەرپرسی هەڵبژاردن و چاودێریکردنی ڕێبەری باڵان. ئەم هەڵبژاردنە بەردەوامیی کاریگەری ئایینی و سیاسی لەناو دامەزراوەی فەرمانڕەوادا جەخت دەکاتەوە.
Bixwîne jî
- Rêxistinên Federal Li Ser Qezaya Mirinê ya Teslayê Li Teksasê Lêkolîn Dikin
- Komeleya Mafên Abortê Platner Li Şûna Collins Li Maine Hilbijart
- ترامپ بهرپرسیارێتی خۆی له خراپیی حاڵی مهلهوانگهی بیرکردنهوه رهتدهكاتهوه
- سەرکردایەتی تاڵیبان و بەرپرسانی یەکێتیی ئەورووپا لە برۆکسل تاووتوێی ڕاگوێزانی ئەفغانی دەکەن
- دو گەنج لە فلیپین دوای تەقەکردنی کوشندە لە قوتابخانەیەک دەستگیرکران
ئەم گەشەیە بەدوای مردنی ڕێبەری باڵای پێشوو، ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی، لە 28ی شوباتدا دێت، گوایە بەهۆی هێرشێکی ئەمریکی-ئیسرائیلییەوە بووە کە بەرپرسانی باڵای ئێرانی کردە ئامانج. عەلی خامنەیی لە ساڵی 1989ەوە پۆستی ڕێبەری باڵای وەرگرتبوو، وەک جێنشینی دامەزرێنەری کۆماری ئیسلامی، ئایەتوڵڵا ڕووحوڵڵا خومەینی. ماوەی زیاتر لە سێ دەیە، ماوەیەکی هەستیار بوو لە مێژووی نوێی ئێراندا، کە بە گۆڕانکارییە سیاسی و ئابوورییە گەورەکاندا تێپەڕی، هەروەها ڕۆڵی گەشەسەندوی ئێران لەسەر شانۆی هەرێمی و نێودەوڵەتی.
دامەزراوە ئایینییەکەی بەرپرسیار، ئەنجومەنی شارەزایان، لە بەیاننامەیەکدا کە لەلایەن میدیا فەرمییەکانی ئێرانەوە بڵاوکرایەوە، پشتڕاستی کردەوە: "ئایەتوڵڵا موجتەبا حوسەینی خامنەیی... وەک سێیەم ڕێبەری باڵای سیستەمی پیرۆزی کۆماری ئیسلامی ئێران دەستنیشان کراوە و پێشکەش کراوە، لەسەر بنەمای دەنگێکی یەکلاکەرەوە لەلایەن ئەندامانی شارەزای ئەنجومەنەکەوە." دامەزراوەکە زیاتر داوای کرد: "هەموو نەتەوەی بەڕێزی ئێران، بەتایبەت نخبە و بیرمەندانی حوزە و زانکۆکان، پابەند بن بە سوێندخواردن بۆ ڕێبەر و یەکگرتوویی لە دەوری ئەو."
هەواڵەکە بە شێوەیەکی ڕێکوپێکی لە تەلەفزیۆنی دەوڵەتدا ڕاگەیەندرا، کە تێیدا پێشکەشکارێک لێدوانی فەرمی ئەنجومەنی شارەزایانی خوێندەوە، کە جەماعەتی 88 ئەندامی بەرپرسی دیاریکردنی ڕێبەری باڵای نوێیە. وێنەکانی موجتەبا خامنەیی لەسەر شاشە نمایش کران. دواتر، دیمەنی خۆشی و جەژن لە سەرانسەری وڵاتدا پەخش کران، کە نیشانی خەڵکی ئێران دەدا کە ئاڵای کۆماری ئیسلامی هەڵدەدەن یان لە شەودا چراکانی مۆبایلەکانیان بەکاردەهێنن.
کەمێک دوای ڕاگەیاندنی فەرمی، پاسدارانی شۆڕش بەیاننامەیەکیان بڵاوکردەوە و پابەندبوونی خۆیان بە ڕێبەری نوێ ڕاگەیاند. جەماعەتەکە وتی: "ئێمە پشتگیری لە هەڵبژاردەی ئەنجومەنی شارەزایانی بەڕێز دەکەین و ئامادەین بۆ گوێڕایەڵی تەواو و قوربانیدان بۆ جێبەجێکردنی فەرمانە خوداییەکانی" موجتەبا خامنەیی. هێزە چەکدارەکان و پۆلیسیش سوێندی پابەندبوونیان بە ڕێبەری نوێ خوارد. لە گەشەیەکی هەرێمی پەیوەندیداردا، یاخیبووەکانی حوسی لە یەمەن، کە لەلایەن تارانەوە پاڵپشتی دەکرێن، پێشوازییان لە دەستنیشانکردنی کرد، کە ئاماژەیە بۆ بەردەوامی هاوپەیمانییە هەرێمییەکان.
ناوی موجتەبا خامنەیی نزیکەی هەفتەیەک بوو کە لەناو بازنە سیاسییەکاندا وەک کاندیدێکی ئەگەری ئەم پۆستە باڵایە دەخولایەوە، کە بە شێوەیەکی نەریتی پێویستە خاوەنەکەی پیاوێکی ئایینی بێت. ئەم دەستنیشانکردنە گاڵتەیەک دروست دەکات، بەتایبەتی کە شۆڕشی ئیسلامی ساڵی 1979 کۆتایی بە سەدان ساڵ پاشایەتی میراتگری هێنا لە ئێران. هەرچەندە ڕێبەری باڵا بۆ ماوەی ژیانی دەستنیشان دەکرێت، بەڵام پرسیار سەبارەت بە سەقامگیری ئەم پۆستە لە بارودۆخی ئێستادا دەمێنێتەوە.
لە وەڵامە نێودەوڵەتییەکاندا، ئیسرائیل ڕۆژی چوارشەممە ڕایگەیاند کە ڕێبەری باڵای نوێ دەبێتە "ئامانج"، کە ئاماژەیە بۆ دوژمنایەتی بەردەوام لە نێوان هەردوو وڵاتدا. دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، ڕۆژی یەکشەممە هۆشداری دا کە ڕێبەری باڵای نوێی ئێران "زۆری پێناچێت" بەبێ پەسەندکردنی ئەمدواییە، تەنانەت پێش ڕاگەیاندنی فەرمی ناوی. ترەمپ پێشتر موجتەبا خامنەیی بە "کێشی سووک" وەسف کردبوو و ناڕەزایی خۆی بەرامبەر بە وەرگرتنی پۆستەکە دەربڕیبوو.
عەبباس عەرەقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، دووپاتی کردەوە کە هەڵبژاردنی جێنشینی عەلی خامنەیی لەسەر "گەلی ئێران"ە و "کەسانی تر" نین. ئەم دەستنیشانکردنە لە کاتێکدا دێت کە ئێران، کە هێشتا ڕووبەڕووی هێرشی بەرفراوان دەبێتەوە، ئامادەیی خۆی بۆ "لانی کەم شەش مانگ جەنگ" ڕادەگەیەنێت، و بێ گوێدانە بانگەوازەکانی "سڵاوکردنی بێ مەرج" کە لەلایەن دۆناڵد ترەمپەوە خراونەتە ڕوو. سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بە ئەگەری ناردنی هێزی وشکایی بۆ ئێران کردووە بۆ کۆنترۆڵکردنی کۆگاکانی یۆرانیۆمی دەوڵەمەندکراوی وڵاتەکە.
ئێوارەی یەکشەممە، تەقینەوەکان لە پایتەخت، تاران، بیستراون، کە بەیانییەکەی لە تاریکیدا بوو و بە پەردەیەکی ڕەش داپۆشرابوو، بەپێی ڕۆژنامەنووسانی ئاژانسی هەواڵی فەرەنسا (AFP). سوپای ئیسرائیل ڕایگەیاند کە "چەند" تانکی سووتەمەنییان کردووەتە ئامانج کە بۆ کارپێکردنی ژێرخانی سەربازی بەکاردەهێنران، پێش ئەوەی دواتر ڕابگەیەنێت کە بارەگای فەرماندەیی هێزی ئاسمانی پاسدارانی شۆڕش، هێزی نخبەی کۆماری ئیسلامی، کردووەتە ئامانج. ئەمە یەکەم هێرشی ڕاپۆرتکراوەیە دژ بە ژێرخانی نەوتی ئێران لە 28ی شوباتەوە.
لە نزیکەوە، هێزە ئەمنییەکان، بە پۆشاکی پارێزەری دژ بە پاشماوەی ژەهراوی و ماسکی هەناسەدان، هاتووچۆی ئۆتۆمبێلەکانیان ڕێکدەخست. پەنجەرەی باڵەخانە نیشتەجێیەکان لە نزیکەوە بەهۆی تەقینەوەکانەوە شکابوون. دابەشکردنی بەنزین سنووردار کرا بۆ 20 لیتر بۆ هەر ئۆتۆمبێلێک، و لە یەکشەممەدا، یەکەم ڕۆژی کارکردن دوای پشووی فەرمی کە بەهۆی مردنی عەلی خامنەییەوە ڕاگەیەندرا، لە وێستگەکانی بەنزینی تاراندا، وەک AFP بینی، ڕیزێکی درێژ دروست بوو.
Nûçeyên Têkildar
یەکێک لە دانیشتووان کە لە پاریسەوە پەیوەندی پێوەکرا، شایەتحاڵی بوو: "هەواکە بێزارکەر بووە. جەنگەکە فراوان دەبێت. ئەمە ئەوە نییە کە ئێمە ویستوومانە. ئێمە نادۆستین کە سامانی نیشتمانیی ئێمە بۆمباران بکەن بۆ ئەوەی ئێمە لەوەی کە هەیە هەژارتر بکەن." بەپێی دواین ئاماری وەزارەتی تەندروستی ئێران، زیاتر لە 1200 کەس کوژراون و زیاتر لە 10,000 هاوڵاتی بریندار بوون، ئەم بانگەشانە کە AFP نەیتوانیوە بە سەربەخۆیی پشتڕاست بکاتەوە.
لە هەمان کاتدا، لە لوبنان، شەڕێکی توند لە شەوی یەکشەممە بۆ دووشەممە لە ڕۆژهەڵاتی وڵات نزیک سنووری سوریا، کە هێزەکانی ئیسرائیل بە هەلیکۆپتەر نیشتنەوە. بەپێی وتەی بەرپرسانی لوبنان، ژمارەی کوژراوەکان لە هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر حیزبوڵڵا 394 کەس بووە، هەروەها نزیکەی 517,000 کەس ئاوارە بوون. ئەمریکا، لە لایەن خۆیەوە، کوژرانی حەوتەمین سەربازی ئەمریکی ڕاگەیاند کە لە هێرشەکانی ئێران لە کەنداودا لە 1ی مارسدا کوژراوە. لە سەرەتای جەنگەوە، وەک وەڵامدانەوەی بۆ بۆمبارانەکان، ئێران مووشەک و درۆن ئاراستەی ژێرخانەکان دەکات لە کەنداودا، کە دەوڵەمەندە بە نەوت و چەندین بنکەی سەربازی ئەمریکی لەخۆدەگرێت.
ململانێیەکە بەشێکی بەرچاو لە هاتوچۆی نەوت و گاز لە کەنداوی فارسدا پەکخستووە. دەریای هورمز لە ناوەندی نیگەرانییەکانە، کە نزیکەی 20%ی بەرهەمی نەوتی جیهانی و نزیکەی 20%ی گازی سروشتی شل (GNL) بە شێوەیەکی ئاسایی لێیەوە تێدەپەڕێت. نرخی بەرمیلێک نەوت لە ڕۆژی دووشەممەدا لە 100 دۆلار تێپەڕی، کە بەرزترین ئاستی بوو لە هاوینی 2022ەوە.
