ئەمەریکا و ئیسرائیل ئایەتولڵا عەلی خامنەیی دەکوژن: چی دێتە پێش؟

ئەمەریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ئەمەریکا و ئیسرائیل ئایەتولڵا عەلی خامنەیی دەکوژن: چی دێتە پێش؟

لە پێشهاتێکی سەربازی و سیاسی بێوێنەدا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا و ئیسرائیل ئۆپەراسیۆنێکی ئاسمانی چڕیان بۆ سەر ئێران دەستپێکرد، کە بووە هۆی کوژرانی ڕێبەری باڵای کۆماری ئیسلامی، ئایەتولڵا عەلی خامنەیی، کە لە ساڵی 1989ەوە دەسەڵاتدار بوو. ئاژانسی مافی مرۆڤی چالاکان ڕایگەیاندووە کە هێرشەکان بوونەتە هۆی کوژرانی لایەنی کەم 333 هاوڵاتی لە 18 پارێزگای ئێران لە 59 ڕووداوی جیاوازدا. وەک وەڵامێکی خێرا، ئێران تۆپبارانێکی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئاراستەی بنکە سەربازی و شارستانییەکانی ئەمەریکا و ئیسرائیل لە سەرانسەری ناوچەکە کرد، کە بە شێوەیەکی بەرچاو ترسەکانی لە بارەی ململانێیەکی فراوانترەوە زیاد کردووە.

ئەم هەڵکشانە دراماتیکییە لە کاتێکی هەستیاردایە، کە ناوچەکە بەرەو گرژییەکی زیاتر دەچێت. بەرپرسانی ئەمەریکا ڕایانگەیاندووە کە ئامانجی سەرەکی ئەم ئۆپەراسیۆنە گۆڕینی ڕژێمە لە ئێران، و بانگەواز لە گەلی ئێران و هێزەکانی ئاسایش دەکەن بۆ کارکردن لەپێناو گواستنەوەیەکی ئاشتیانەی دەسەڵات. لەگەڵ ئەمانەشدا، شرۆڤەکاران هۆشداری دەدەن کە ئەم ڕێگەیە مەترسی گەورەی تێدایە، بەتایبەتی بەهۆی بانگەوازەکانی پێشوو بۆ کردەوەی هاوشێوە کە لە کۆتاییدا تەنها بووە هۆی زیاتربوونی توندوتیژی و ئازار بۆ خەڵکی سڤیل.

شارەزایان مردنی خامنەیی وەک کاتێکی وەرچەرخان دادەنێن. وەک ڕێبەری باڵا لە ساڵی 1989ەوە، ئەو کەسایەتی ناوەندی بوو لەپشت زۆربەی بڕیارە گرنگەکانی سیاسەتی ناوخۆیی و دەرەکی ئێران. پێشتر، ئەو پۆستی سەرۆکایەتی هەبوو و ڕاوێژکاری نزیکی یەکەم ڕێبەری باڵا، ڕووحوڵڵا خومەینی بوو. تێگەیشتن لە ئێرانێکی مۆدێرن بێ ناسینەوەی کاریگەری قوڵی ئەو، کە هەندێک وەک هاندەرێکی پێشکەوتنی نیشتمانی سەیر دەکەن و هەندێکی تر وەک هێزێک کە وڵاتەکەی دواخستووە، بەشداری لە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ کردووە و ئێران خستووەتە ناو ململانێ لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ناگومانە.

لە غیابی خامنەییدا، ئێران ڕووبەڕووی ئاڵنگارییەکی گرنگ دەبێتەوە لە هەڵبژاردنی جێگرەوەیەکدا. وڵات تەنها یەکجار گواستنەوەی دەسەڵاتی وەک ڕێبەری باڵا پێشتر بینیوە، کاتێک خامنەیی لە ساڵی 1989 جێگەی خومەینی گرتەوە. میکانیزمێکی فەرمی بۆ ئەم مەبەستە بوونی هەیە: ئەنجومەنی شارەزایان، کە لە کەسایەتییە باڵاکانی دامەزراوەی دەسەڵاتدار پێکهاتووە. لەگەڵ ئەمانەشدا، کاتی ئەم پرۆسەی جێگرتنەوە، بەتایبەتی لەناوجەرگەی ململانێیەکی چالاکدا، پرسیار لەسەر سەقامگیری گواستنەوەکە و ئەگەری بڕیاری پەلە یان ڕەق دەکات. بەرپرسانی ئێران دواتر ڕایانگەیاند کە ئەنجومەنێکی لەسەرۆکە ئاینییەکان پێکدەهێنرێت بۆ بەڕێوەبردنی کاتی وڵات تا کاتێک ڕێبەرێکی نوێ هەڵدەبژێردرێت.

شێوازی مردنی خامنەیی – بەهۆی هێرشێکی سەربازییەوە نەک هۆکاری سروشتی – لەوانەیە کاریگەری لەسەر دینامیکی جێگرتنەوە هەبێت. نیگەرانییەک زیاد دەکات کە هەڵبژاردنی ڕێبەرێکی نوێ لە کاتی جەنگدا لەوانەیە ببێتە هۆی دامەزراندنی کەسایەتییەکی زیاتر توندڕەو و قورس لە ئایدیۆلۆژیدا، لە جیاتی کەسایەتییەکی پراگماتیک کە لەوانەیە هەوڵی کەمکردنەوەی گرژییەکان بدات. ئەنجامە تەواوەکان تەنها دوای ئەوەی جێگرێک دەستنیشان کرا و دەستی بە بڕیاردان کرد، ڕوون دەبنەوە.

دەسەڵاتی ترامپ بە شێوەیەک دەرکەوتووە کە قسە لەسەر لاوازی ئێران دەکات، وەک ئەو ئۆپەراسیۆنانەی پێشوو لە ڤەنزوێلا، کە تێیدا سەرۆک نیکۆلاس مادورۆ لە کۆتاییدا لەلایەن حکومەتێکی کاتی بە پاڵپشتی ئەمەریکا گۆڕدرا. هەندێک شرۆڤەکار پێشنیار دەکەن کە دیپلۆماسی پێش هێرشەکە ڕەنگە تەنها بیانوو بووبێت، و هێرشەکە لەوانەیە لەلایەن کەسایەتییەکانی وەک بنیامین نەتانیاهوو کاریگەری لێوەرگرتبێت. ڕاپۆرتەکان لەسەر هێرشە ئامانجدارەکان بۆ سەر ڕەخنەگرانی ڕژێم، وەک ڕێبەری بزووتنەوەی سەوز میر حوسێن موسەوی، زیاتر بازرگانی دەکەن لەسەر هەوڵەکانی لابردنی ئاڵتەرناتیڤە دیموکراتییەکان.

داهاتووی ناوچەکە بە شێوەیەکی بەرچاو پشت بەوە دەبەستێت کە چۆن ڕووداوەکان لە ڕۆژان و هەفتەکانی داهاتوودا گەشە دەکەن. ئایا ئێران دەتوانێت هاوسەنگی خۆی وەربگرێتەوە و ڕێبەرایەتییەکی نوێ دابنێت کە بتوانێت قەیرانەکە بەڕێوەببات؟ یان هەڵکشانی ئەمەریکا-ئیسرائیل جەنگێکی تەواو بە ئەنجامە چاوەڕوان نەکراوەکانەوە دەهێنێت؟ دەستپێکی وتارەکە، "ئەمە بە هەر دوژمنێکی ئەگەری ئەمەریکا دەڵێت: چەکی ناوکی بەدەست بهێنن. خۆپاراستن ستراتیژی نییە"، بە ڕوونی جیددییەتی دۆخی ئێستا و کاریگەرییە فراوانەکانی دەردەخات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری