باتیری دوچاربوونی توماس ئێدیسۆن کە شکستی هێنا، ڕەنگە ژیانی دووەم وەربگرێت

ئەمریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

باتیری دووچاربوونی توماس ئێدیسۆن کە شکستی هێنا، ڕەنگە ژیانی دووەم وەربگرێت

لە گەشەسەندنێکدا کە دەتوانێت چەندین بەشی مێژووی پاراستنی کارەبا بنووسێتەوە، تیمێکی توێژەر لە زانکۆی کالیفۆرنیا، لۆس ئەنجلس (UCLA) سەرکەوتووبوون لە دروستکردنی نمونەیەک بۆ باتری نیکڵ-ئاسن کە دەگەڕێتەوە بۆ بنەما پێشڕەوەکانی کە لەلایەن داھێنەری ناودار تۆماس ئێدیسۆنەوە دانراون. لە کاتێکدا کە بینینی ئێدیسۆنی ڕەسەن بۆ ئەم تەکنەلۆژیایە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بۆ کارەپێکردنی ئۆتۆمبێلەکانی کارەبایی بوو، توێژەرانی ئێستا پێیان وایە بنەما بنەڕەتییەکانی زۆر گونجاوترن بۆ بەرنامەکانی پاراستنی وزەی نوێبووەوە، وەک وێستگەکانی وزەی خۆر و بای.

توێژینەوەکە، کە تازە لە گۆڤاری زانستی 'Small' بڵاوکراوەتەوە، وردەکاری نمونەیەکی نوێی باتری دەخاتە ڕوو کە توانای بارگاویکردنەوەی لە ماوەی چرکەسەعاتێکدا هەیە و زیاتر لە ١٢,٠٠٠ خولی بارگاویکردنەوە-داهێنانەکە دەگرێت. ئەم بەرگەگرتنە ناوازەیە یەکسانە بە نزیکەی ٣٠ ساڵ بەکارهێنانی ڕۆژانەی چڕ، کە ئاماژەیە بۆ تەمەنێکی زۆر درێژ بۆ ئەم تەکنەلۆژیایە کە دووبارە داڕێژراوەتەوە. ئەم دەستکەوتە ڕەنگدانەوەی تێگەیشتنی قوڵترە لەبارەی چۆنیەتی بەکارهێنانی بنەما کیمیاییەکان لە ئاستی نانۆ بۆ دەستکەوتنی نائاسایی.

بیرۆکەی هێزی کارەبایی کە دەتوانرێت بارگاویکرێتەوە لە سەردەمی ئێدیسۆندا تەواو نوێ نەبوو. تا ساڵی ١٩٠٠، ئۆتۆمبێلەکانی هێبریدی کارەبایی لەسەر ڕێگاکانی ئەمریکا زیاتر بوون لە ئۆتۆمبێلەکانی بەنزینی. لە ساڵی ١٩٠١، ئێدیسۆن بەناوبانگترین پاتێنتەکەی بۆ باتری ئۆتۆمبێلی قوڕقوشم-ترشی کارا تۆمارکرد، کە نزیک بوو سەدەی بیستەم بەرەو ڕێگەیەکی زۆر جیاواز ببات. لەگەڵ ئەوەشدا، باترییەکانی ئێدیسۆن ڕووبەڕووی کێشەی زۆر بوونەوە، لەوانە تێچووی بەرز و مەودای سنووردار تەنها ٣٠ میل، کە لە کۆتاییدا لەبەرامبەر مۆتۆری سووتانی ناوخۆیی دۆڕا پێش ئەوەی ئێدیسۆن بتوانێت تەواو بینینی خۆی بۆ باتری نیکڵ-ئاسنی سەرکەوتوو جێبەجێ بکات.

ئەمڕۆ، وزەی نوێبووەوە بووەتە بەردی بناغەی تێکەڵەی وزەی جیهانی، دوای زیاتر لە سەدەیەک لە نوێبوونەوەی بەردەوام و لەژێر ڕووناکی هەستیاری زیاتر لەبارەی ئەنجامە خراپەکانی سووتەمەنییە بەردینەکان. لە کاتێکدا زۆربەی خەڵک ئەمڕۆ ئاشنان بە باترییەکانی لیتیم-ئایۆن کە دەتوانرێت بارگاویکرێتەوە، بیرۆکەی باتری نیکڵ-ئاسنی ئێدیسۆن بە تەواوی نەماوە. ئەندازیارانی UCLA دان بەوەدا دەنێن کە لە کاتێکدا ئەم تەکنەلۆژیایە ڕەنگە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ گونجاو نەبێت بۆ بەرنامەکانی گواستنەوە، بەڵکو ھیوایەکی زۆری بۆ بەکارهێنان لە ژێرخانەکانی وزەدا، وەک وێستگەکانی خۆر و دامەزراوەکانی پاراستنی وزەی گەورە نیشان دەدات.

د. ماهر ئەل-قadı، یەکێک لە نووسەرانی هاوبەشی توێژینەوەکە، ڕوونی دەکاتەوە کە بنەما بنەڕەتییەکانی ئەم تەکنەلۆژیایە، سەرەڕای پشت بەستنی بە پەیوەندییەکانی ئاستی ئەتۆمی و ئەندازیاری نانۆ، بە سەرسوڕهێنەرێکەوە تێگەیشتنەکەی ئاسانە. لە چاوپێکەوتنێکی زانکۆی کالیفۆرنیا لۆس ئەنجلسدا گوتی: "خەڵک زۆرجار بیردەکەنەوە کە ئامرازەکانی تەکنەلۆژیای نانۆی مۆدێر ئاڵۆز و های-تیکن، بەڵام ڕێکارەکەی ئێمە بە سەرسوڕهێنەرێکەوە سادە و ڕاستەوخۆیە."

تیمی ئەل-قadı ئیلهامیان لە دوو سەرچاوەی سەرەکی وەرگرت: کیمیای بنەڕەتی و شیکاریی ئێسکەپەیکەر. بۆ نموونە، دروستبوونی ئێسک و قاوغی بڕبڕەدارەکان، بەکارهێنانی پرۆتینی تایبەت وەک چوارچێوەیەک بۆ دروستکردنی پێکهاتەکانی کانزایی. "دانانی کانزا بە شێوەیەکی ڕاست، ئێسک دروست دەکات کە بەهێزە، بەڵام بە ئەندازەی پێویست گونجاوە بۆ ئەوەی نەشکێت. چۆنیەتی دروستکردنی نزیکەی بەقەدەر ماددەی بەکارهاتوو گرنگە، و پرۆتینەکان ئاراستەی شوێنەکەیان دەکەن،" د. ڕیک کانەر، زانای ماددە و نووسەری هاوبەشی توێژینەوەکە، ڕوونی دەکاتەوە.

ئەل-قadı و کانەر لێکۆڵینەوەیان لەبارەی ئەگەری ڕێکخستنی ئەم سیستەمە بایۆلۆژییە کرد بە گۆڕینی کانزای بۆ نیکڵ و ئاسن. بۆ پێکهاتەی پرۆتینی، ئەوان سوود لە بەرهەمە لاوەکییەکانی پرۆسێس کردنی گۆشتی مانگا وەرگرت، و بە ئۆکسیدی گرافین - چینێکی تەنکی یەک ئەتۆمی لە کاربۆن و ئۆکسجین - داپۆشین. لە کۆتاییدا، ئەوان سەرکەوتوو بوون لە گەشەپێدانی پێکهاتەیەکی پرۆتینی داخراو کە پڕکراوە لە گەردیلەی نیکڵی بارگاویکراوی ئەرێنی و گەردیلەی ئاسنی بارگاویکراوی نەرێنی. ئەم پێکهاتانە، کە کەمتر لە پێنج نانۆمەتر پانن، پێویستیان بە ١٠,٠٠٠ بۆ ٢٠,٠٠٠ کۆمەڵە دەبێت بۆ گەیشتن بە پانایی مووی مرۆڤ.

گەردیلەکانی ئۆکسجینی ئۆکسیدی گرافین بە شێوەیەکی ئاسایی وەک ئەستوورکەر کاردەکەن، کە دەتوانێت کاریگەری باتریەکە کەم بکاتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، تیمەکە چارەسەرێکیان دۆزییەوە. بە دانانی دروستکراوەکەیان لە ئاوی گەرمکراودا، پلەی گەرمیی بەرز پرۆتینەکانی کرد بە کاربۆن و هەموو ئۆکسجینی لابرد. لە هەمان کاتدا، ئەم کۆمەڵە کانزاییانە زیاتر لەناو پێکهاتەکاندا چەسپێنران. ئەنجامەکە ئایرۆجێلێک بوو کە نزیکەی ٩٩%ی هەوا بوو لە ڕووی قەبارەوە. لەم خاڵەوە، دیاردە سەرسوڕهێنەرەکانی ڕووبەری ڕووبەر کاردەکەن.

ئەل-قadı ڕوونی دەکاتەوە: "هەرچەندە لە گەردیلە گەورەکانەوە بچین بۆ ئەم کۆمەڵە نانۆیەی بچووک، ڕووبەری ڕووبەر بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات. ئەمە سوودێکی زۆرە بۆ باترییەکان." وتیشی: "کاتێک گەردیلەکان بەو ئەندازەیە بچووک دەبن، نزیکەی هەموو گەردیلەیەک دەتوانێت بەشداری لە کارلێکەکەدا بکات. بۆیە، بارگاویکردن و داهێنان زۆر خێراتر ڕوودەدەن، دەتوانن بارگای زیاتر هەڵگرن، و هەموو باترییەکە بە کارایی زیاتر کاردەکات."

لە کاتێکدا باتری ئایرۆجێلی نیکڵ-ئاسنی ئەل-قadı ئێستا نزیک نییە لە توانای پاراستنی باترییە لیتیم-ئایۆنەکان، ئەمەش وایکردووە بۆ ئۆتۆمبێلەکانی کارەبایی گونجاو نەبێت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە کە تەنها تاقیکردنەوەیەکی کیمیایی سەرنجڕاکێشە. بارگاویکردنەوەی خێرا، درێژخایەنی، و بەرهەمی بەرز بۆ باتری نیکڵ-ئاسن ئاماژە بەوە دەکەن کە دەتوانێت لە وێستگەکانی خۆردا باش کار بکات. باترییەکە دەتوانێت بە ئاسانی و خێرا کارەبای زیادە لە ماوەی ڕۆژدا هەڵبگرێت، پاشان لە شەودا وزەکە بگوازێتەوە بۆ تۆڕەکە. هەروەها سیناریۆیەک هەیە کە تێیدا دەتوانێت یارمەتی دابینکردنی وزەی یەدەگ بۆ ناوەندەکانی داتای وزەخۆر بدات.

سەرەڕای ئەوەی کە ژیانی نوێی باترییەکانی نیکڵ-ئاسنی ئێدیسۆن هێشتا لە قۆناغە سەرەتاییەکانیاندایە، زانست و شارەزایی ئەندازیاری بوونیان هەیە. لەوانەش گرنگتر، ئەم تەکنەلۆژیایە بە تەواوی دووردەکەوێتەوە لە پشت بەستن بە کانزاکانی زەوی دەگمەن کە تایبەت بە باترییەکانی لیتیم-ئایۆنە.

ئەل-قadı کۆتایی دێنێت و دەڵێت: "ئێمە تەنها پێکهاتەی ئاسایی تێکەڵ دەکەین، هەنگاوەکانی گەرمکردنی نەرم جێبەجێ دەکەین و ماددە خاوییەکان بەکاردەهێنین کە بەربڵاون." ئەم لێدوانانە دەروازە بۆ داھاتوویەکی بەڵێندراو بۆ پاراستنی وزە دەکەنەوە، کە تێیدا نوێبوونەوە نوێیەکان کە ئیلهامیان لە ڕابردوو وەرگرتووە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە چارەسەرکردنی کێشەکانی ئێستا و داھاتوو.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری