بریتانیا بۆ "سەردەمی زێڕینی" وزەی ناوکی کە بە زیرەکی دەستکرد پاڵپشتی دەکرێت، پارەی تایبەت دەکاتە

شانشینی یەکگرتوو - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

بریتانیا بۆ "سەردەمی زێڕینی" وزەی ناوکی کە بە زیرەکی دەستکرد پاڵپشتی دەکرێت، پارەی تایبەت دەکاتە

لە هەنگاوێکی گرنگدا بۆ بەهێزکردنی ئاسایشی وزەی ووزەپێدانی ئابووریی دیجیتاڵی خێرا گەشەسەندوو، حکومەتی بەریتانیا بە فەرمی چوارچێوەی ناوکی پێشکەوتووی (Advanced Nuclear Framework) ڕاگەیاند. ئەم هەنگاوە بە تایبەتی بۆ ڕاکێشانی وەبەرهێنانی گرنگی کەرتی تایبەت لە تەکنەلۆژیا ناوکییە پێشکەوتووەکان دیزاین کراوە، بە تایبەتی ڕیڤاکتۆرە بچووکە مۆدیولەکان (SMRs)، کە وەک بنەڕەتی بۆ ووزەپێدانی کارگە و ناوەندەکانی داهاتوو سەیر دەکرێن. ئامانجی گشتی بریتییە لە کردنەوەی "سەردەمی زێڕینی" بۆ وزەی ناوکی، بە قۆستنەوەی پۆتانسێلی وزەی پاکی بۆ پاڵپشتی کردن لە شۆڕشی زیرەکی دەستکرد و هاندانی گەشەسەندنی ئابووری گشتی.

ڕاگەیاندنی ئەم چوارچێوەیە لە کاتێکی هەستیار دایە، کە داواکاری جیهانی بۆ وزە زیاد دەبێت، بە شێوەیەکی بەرچاو لە لایەن گەشەسەندنی خێرا و تەقینەوەی ژیری دەستکردەوە پاڵنەر دەبێت. ژێرخانی زیرەکی دەستکرد، لەوانە ناوەندە گەورەکانی داتا کە بۆ ڕاهێنان و کارپێکردنی مۆدێلەکانی زیرەکی دەستکردی پێشکەوتوو پێویستن، بە شێوەیەکی ناودار وزەی زۆر دەوێت و گەرمی زۆر دروست دەکات. ڕاپۆرتەکان پێشبینی دەکەن کە بەکاربردنی کارەبای ناوەندەکانی داتای جیهانی تا ساڵی 2030 زیاتر لە دوو ئەوەندە زیاد بکات، کە ئەمەش پێویستی بە پەلەی وزە چارەسەرە بەردەوام و بە توانای بەرزە. ستراتیژی بەریتانیا ئامانجی ئەوەیە کە وزەی ناوکی پێشکەوتوو وەک پێکهاتەیەکی سەرەکی بۆ تێربوونی ئەم داواکارییە گەشەسەندوو دانێت، دابینکردنی وزەیەکی پاک و جێگیر دابین بکات و لە هەمان کاتدا پابەند بێت بە ئامانجەکانی وڵات بۆ سفرکردنەوەی پاشماوە.

بە سەرپەرشتی وەزارەتی ئاسایشی وزە و سافکردنەوەی ژینگەی پاک (DESNZ)، چوارچێوەی ناوکی پێشکەوتوو "هێڵێکی" ڕێکخراو لە پڕۆژەکان دروست دەکات کە مەرجە قورسەکانی ئامادەیی تێدا جێبەجێ دەبێت. پەرەپێدەران سوودمەند دەبن لە خزمەتگوزارییەک بە شێوازی "کۆنسێرژ"، کە بۆ یارمەتیدانیان لە تێپەڕاندنی قاڵبگرتنەکانی ڕێنماییەکانی پلاندانانی بەریتانیا و یارمەتیدانیان لە بەدەستهێنانی پارەی تایبەتی پێویست بۆ پڕۆژەکان دیزاین کراوە. یەکێک لە بنەما سەرەکییەکانی ئەم ستراتیژییە، هاندانی SMRs ە، کە سوودە دیارەکانیان هەیە. ئەم ڕیڤاکتۆرەکان دەتوانن لە کارگەکاندا پێشتر دروست بکرێن، کە ئەمەش دەبێتە هۆی کۆکردنەوەیەکی خێراتر و باشتر لە ڕووی تێچووەوە و دروستکردنی هەلی کار بۆ شارەزاگان لە ناوچە جیاوازەکان. جگەلەوەش، SMRs دەتوانن کارەبای پاک ڕاستەوخۆ بە بەکاربەرە پیشەسازییەکان بدەن یان بچنە ناو تۆڕی نیشتمانییەوە، کە چارەسەری وزەی گونجاو پێشکەش دەکات.

لە کاتێکدا SMRs نوێنەرایەتی ڕێگەیەکی نوێ بۆ وزەی ناوکی دەکەن، کە توانای بەرهەمهێنانیان بە شێوەیەکی گشتی تا نزیکەی 300 مێگاوات بۆ هەر دانەیەک دەبێت - کە بەشێکە لە ڕیڤاکتۆرە گەورەکانی نەریتی - گەشەسەندنیان بەردەوامە. هەرچەندە بەپێی شیکەرەوە پیشەییەکان، بازرگانی بوونیان تا ساڵانی 2030 چاوەڕوان ناکرێت، بەڵام تاقیکردنەوەکان و پڕۆژە تاقیکارییەکان خێراتر دەبن. بەریتانیا پێشتر چەندین ڕاگەیاندنی گرنگی بینیوە، لەوانە پلاندانان بۆ دروستکردنی یەکەم وێستگەی SMR لە وڵاتدا لە ویلفا لە دوورگەی ئەنگڵسی، کە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ڕابردوو پشتڕاست کرایەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، پلانی هەیە بۆ X-Energy و Centrica بۆ پەرەپێدانی 12 ڕیڤاکتۆری مۆدیولاری پێشکەوتوو لە هارتلپوول، و هاوبەشێک لەوانە Holtec، EDF، و Tritax ئامانجیانە شوێنی وێستگەیەکی پێشووی بەرهەمهێنانی کارەبا بە خەڵوزی خەڵوز لە کۆتام، نۆتینگهامشایر، بۆ بەکارهێنانی SMR.

لۆرد پاتریک ڤاڵانس، وەزیری زانست، ئینۆڤەیشن، لێکۆڵینەوە و وزەی ناوکی، پشتگیری لە توانای گۆڕانکاری تەکنەلۆژیای ناوکی پێشکەوتوو کردووە. ئەو بینینێکی خستەڕوو کە تێیدا ئەم بوارە دەتوانێت شۆڕشێک لە پیشەسازیی وزە و بواری پەرەسەندوی ناوەندەکانی داتای زیرەکی دەستکرددا بکات، کە نەک تەنها وزەی پاک، بەڵکو دروستکردنی گرنگی هەلی کاریش دابین دەکات. ئەو وتی: "ئێمە دەرفەتەکە قۆزتە دەکەین بۆ ئەوەی لەم بوارەدا پێشەنگ بین وەک بەشێک لە سەردەمی زێڕینی وزەی ناوکی، کە بارودۆخ بۆ گەشەسەندنی پیشەسازییەکە دروست بکەین"، کە ئەمەش جەخت لەسەر پابەندبوونی حکومەت بۆ هاندانی ئینۆڤەیشن و وەبەرهێنان لەم بوارە هەستیارەدا دەکاتەوە.

ئەم چوارچێوەیە بانگهێشتی لایەنە پەیوەندیدارەکان دەکات بۆ ناردنی پێشنیارەکان لە مانگی ئادارەوە بۆ ئەوەی لە هێڵی پڕۆژەکاندا لەبەرچاو بگیرێن. ئەم پێشکەشانە لەلایەن "Great British Energy-Nuclear"، دامەزراوەیەکی حکومی کە بەرپرسیارە لە پێشخستنی تواناکانی ناوکی بەریتانیا، هەڵسەنگاندنی بۆ دەکرێت. لە کاتێکدا چاوەڕوانی سەرەکی ئەوەیە کە پەرەپێدەران پارەی تایبەت بەدەستبهێنن، حکومەت ئامادەیی خۆی نیشانداوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر میکانیزمەکانی پاڵپشتی ئەگەری بۆ یارمەتیدانی پڕۆژەکان بۆ گەیشتنە سەر. لەگەڵ ئەوەشدا، "سندوقی نیشتمانیی گەنجینە" (National Wealth Fund) وەک "وەبەرهێنەری کاتالیزەری" ئەگەری بۆ پڕۆژەکان کە لەگەڵ مەرجەکانی وەبەرهێنانیاندا یەکدەگرنەوە، دانراوە، کە ڕێگەیەکی تر بۆ پاڵپشتی دارایی پێشکەش دەکات.

هەوڵی بەریتانیا بۆ وزەی ناوکی پێشکەوتوو ڕەنگدانەوەی بارودۆخێکی جیهانییە، وڵاتانی وەک ئەمریکا بە چالاکانە هانی دروستکردنی نوێی ناوکی و گەشەسەندنی تەکنەلۆژی دەدەن. بەڵام، هەنگاوی پێشگیرانەی بەریتانیا، لە ڕێگەی چوارچێوەی ناوکی پێشکەوتووەوە، ئاماژەیە بۆ ئامانجێکی ڕوون بۆ پێشەنگ بوون لە بەکارهێنانی وزەی ناوکی بۆ داواکارییەکانی سەدەی 21، بە تایبەتی لە ووزەپێدانی داهاتووی ژیری دەستکرددا.

لینک سەرچاوە