بەرنامەی ئارتیمس: بەرگری لە گەڕانەوە بۆ مانگ لەناو ڕووبەڕووبوونەوەی ڕەخنەکاندا

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

بەرنامەی ئارتیمس: بەرگری لە گەڕانەوە بۆ مانگ لەناو ڕووبەڕووبوونەوەی ڕەخنەکاندا

لە سەردەمێکدا کە هەنگاوە گەورەکانی گەڕانی بۆشایی ئاسمان زۆرجار بە وردبینییەوە سەیر دەکرێن، بەرنامەی ئارتیمسی ناسا، کە بۆ گەڕاندنەوەی مرۆڤەکان بۆ سەر مانگ دیزاین کراوە، لە خاڵێکی هەستیار دایە. بەشێکی دەنگی کۆمەڵگای بۆشایی ئاسمان و خەڵک نیگەرانی خۆیان دەردەبڕن، بە ئاماژەدان بە ماوەی درێژخایەن، تێچووی بەرچاو، و کەمی پێشکەوتن لە گفتوگۆی گشتی و گرنگی مێژوویی. ئەم ڕەخنانە، کە لە ڕێگەی پلاتفۆرمەکانی ئۆنلاین و هەندێک جار لە ڕێگەی میدیای پڕوپاگەندە بڵاودەبنەوە، لە "زۆر هێواش" و "زۆر گران" بوونی بەرنامەکەوە دەگرێت تا نەبوونی "قسەی پێویست"، "مێژوویی پێویست"، یان "ئارام پێویست". لە ناوەڕاستی ئەم هەموو گومانەدا، لەوانە "سەمبولی ڕشانەوە"ی بەدناو، کە نائومێدی نیشان دەدەن، پێویستە هۆکارە قووڵەکانی گرنگی ئارتیمس و ئەوەی بۆچی سەرکەوتنەکانی، تەنانەت لە ناو گۆڕانکارییە پێویستەکانیشدا، شایانی پیرۆزکردنن، ڕوون بکرێتەوە.

ئارتیمس زیاتر لە گەڕانەوەیەک بۆ مانگ نوێنەرایەتی دەکات؛ واتە بەشداربوونی دووبارەی مرۆڤایەتی لە گەڕانی خێرا بۆشایی ئاسمان. ئەمە هەنگاوێکی بە ویست، هەرچەندە هەندێک جار پشوو دراو، بەرەو ئەرکەکانی مانگی بەردەوام و دامەزراندنی بوونی مرۆڤی درێژخایەن لەسەر دراوسێ ئاسمانییەکەمان. گرنگی بەرنامەکە بە گۆڕانکارییە ستراتیژییەکانی ناو کەرتی تایبەتی بۆشایی ئاسمان، لەگەڵ کۆمپانیای وەک سپیس ئێکس کە گوایە ئامانجەکانی مانگ لە پێش مریخ دادەنێت، و بلو ئۆریجین کە ئاراستەی خۆی لە گەشتیاریی ژێر-ئاسمانییەوە بۆ هەوڵەکانی مانگ دەگۆڕێت، جەخت دەکرێتەوە. ئەم ڕێککەوتنی بەرژەوەندییە بازرگانی و حکومییەکان، بایەخی وەرگیراوی مانگ وەک قۆناغێکی سەرەکی بۆ هەوڵەکانی داهاتووی گەشتی بۆشایی ئاسمان، ئاشکرا دەکات.

بۆ ماوەی زیاتر لە نیو سەدە، مرۆڤایەتی تا ڕادەیەکی زۆر لە خولگەی نزیکی زەویدا بەستراوەتەوە، سەرەڕای سەرکەوتنی ناوازە، بەڵام نەیتوانیوە هاندانی فراوان کە لەگەڵ گەشتەکانی خێرا بۆشایی ئاسماندا دەبەسترێت، ورووژێنێت. بەرنامەی ئارتیمس ئامانج دەستنیشان دەکات کە ئەم شعلەیە دووبارە داگیرسێنێت، کنجکاوی، هاوکاری، و بوێری پەرەپێبدات - ئەو تایبەتمەندییانەی کە بۆ داهاتوویەکی پڕ گەشاوە پێویستن. لە کاتێکدا کە دان بەوەدا دەنێت کە بەرنامەکە "بێ کەم و کوڕی نییە"، هەڵبژاردەی دووەم - بۆشایی لە پێکهاتەی مانگ و خێرا، گەڕانەوە بۆ تەنها پێشکەشکردنی سلاید لە کۆنفرانسەکان - زۆر کەمتر ئارەزوومەندە. ئارتیمس ڕێگەیەکی دیاریکراو بۆ پێشەوە، ئامانجێکی دیاریکراو کە چالاکیی زانستی، ئەندازیاری، و بەشداری گشتی، دابین دەکات.

یەکێک لە هۆکارە گرنگەکانی زیندووبوونەوەی ئێستای مانگ، بوونی پشتڕاستکراوی بەستەڵەکی ئاوە لە جەمسەرەکانی مانگدا. ئەم بەستەڵەکە تەنها ئەرشیفێکی زانستی گرنگ نییە، کە تێڕوانینێک بۆ مێژووی مانگ و سەرەتای سیستەمی خۆر پێشکەش دەکات، بەڵکو سەرچاوەیەکی زۆر گرنگیشە. بوونی مرۆڤی هەمیشەیی لەسەر مانگ، دەتوانێت وانەی بێ نرخ لە ژیانی دەرەوەی زەوی پێشکەش بکات، کە بۆ ئەرکەکانی داهاتوو بۆسەر مریخ جێبەجێ دەبێت و پتانسیل هەیە تەنانەت بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی زەوی. ئەمە دەرفەتێک بۆ فێربوونی هاوسەنگی نێوان زانست و بازرگانی، بەرهەمهێنانی سەرچاوەکان و بەردەوامی، و هەوڵی مرۆڤ و بەرپرسیارێتی ژینگە، هەموو ئەمانە لە کاتێکدا کە جیهان ئیلهام دەبەخشێت. وەک دەوترێت، ئەمە دەرفەتێکە بۆ "فێربوونی هونەری چارەسەرکردنی کێشەکان بێ ئەوەی کێشەی نوێ دروست بکەیت".

ئارتیمس وەک باشترین ئومێدی ئێمە بۆ نوێکردنەوەی کولتوورێکی گەڕانی بەهێز و پاراستنی شوێنپێیەکی هەمیشەیی لە دەرەوەی زەوی، وەستاوە. خۆی بوونی ئەمە هۆکارێکە بۆ خۆشحاڵی. سەرەڕای شکستهێنانەکان، وەک کێشەکانی تەکنیکی لەگەڵ سیستەمی هەڵدانی مووشەک (SLS) کە ئارتیمس II دواخست، سەرکەوتنە بنەڕەتییەکانی بەرنامەکە جێی سەرنجن. کەشتی ئاسمانی ئۆریۆنی بێ فڕۆکەوان، کە بەسەر SLS هەڵدرا، سەرکەوتووانە گەشتەکەی مانگی لە یەکەم هەوڵدا تەواو کرد - ئەمە دەستکەوتێکە کە مووشەکە بنەڕەتییەکانی ساتورن نەیانتوانیوە بەدەستی بهێنن.

لە کاتێکدا SLS بێ گومان گران و ئاڵۆزە، بەڵام یەکگرتنی لەگەڵ پێکهاتەی ئێستا بۆ داهاتووی نزیک واقیعێکە. ڕەخنەگران زۆرجار ئاماژە بە کاریگەریی کۆنگرێس لە دروستکردنی "فرانکێن-موشەک" یان "سیستەمی هەڵدانی سێنات" دەکەن، بەڵام ئەمە پێگەی ناسا وەک دامەزراوێکی شارستانی کە لەلایەن کۆنگرێسەوە ڕاسپێردراوە و بەرپرسیار بەرامبەر خەڵک، پشتگوێ دەخات. دامەزراوەکە کار دەکات بۆ جێبەجێکردنی ئەرکەکەی. بەڕاستی، کۆنگرێس دەیتوانی باشتر پشتگیری لە بەرنامەکە بکات بە داواکردنی تاقیکردنەوەی یەکگرتووی پێشوەختە بۆ چارەسەرکردنی کێشە وەک دەرچوونی گازی هیدروجین لە ئاوەهەڵگرەکان. لەگەڵ ئەوەشدا، سووکایەتی بەردەوام کە ئاراستەی ناسا دەکرێت، کە یەکێکە لە ناودارترین نیشانە بازرگانییەکانی ئەمریکا و ماڵی کارمەندانی شارستانی دڵسۆزە، دژ بە بەرژەوەندییە. کارمەندانی ئارتیمس لە بارودۆخێکی سەختدا بە شێوەیەکی نموونەیی کار دەکەن و شایستەی هاندانن لە کاتێکدا هەوڵەکان بۆ دۆزینەوەی چارەسەری هەڵدانی بەردەوامتر بەردەوامن.

یادکردنەوەی نیشتنەوەی ئەپۆلۆ 11، یادەوەرییەکی زیندووی منداڵێکی شەش ساڵان لە مۆدێلێکی لە کاغەزی مقوایی بۆ مانگ و دەنگەکانی مووشەک، کاریگەری قووڵ و کەسیی گەڕانی بۆشایی ئاسمان، نیشان دەدات. ئەم ئیلهامە سەرەتاییە، کە قوڵ لە سەردەمی ئەپۆلۆدا ڕیشەی هەبوو، سۆزی بۆشایی ئاسمان بەردەوام دەکات. گرنگە بیرت بێت کە ئەپۆلۆ خۆی زۆر سیاسی بوو، بە پاڵنەری جەنگی سارد بۆ تێپەڕاندنی یەکێتی سۆڤیەت. وتاری بەناوبانگی "مانگ شووت"ی سەرۆک کێنیدی، کەمتر سەبارەت بە سەرسامی بنەڕەتی بۆشایی ئاسمان بوو و زیاتر سەبارەت بە جەختکردنەوەی باڵادەستی تەکنەلۆجی و فکری ئەمریکا بوو.

دواتر، کەمبوونەوەی گرنگی گشتی بۆ ئەپۆلۆ، بەشێکی لەبەر ئەوە بوو کە نەیتوانی بەشداری گشتی بپارێزێت و بە کاریگەرانە بایەخی بەرنامەکە بگەیەنێت. لە دیموکراسیدا، پشتگیری گشتی زۆرجار بە بازنە سیاسییەکان و پێشینە گۆڕاوەکانەوە بەستراوەتەوە، کە بووە هۆی پەرەپێدانی بەرنامەی وەک شاتڵ (Shuttle) لەبری بەرنامەی چاوەڕوانکراوی ئەپۆلۆ (Apollo Applications Program)، و تەرکیزکردنەوە لەسەر خولگەی نزیکی زەوی لەبری مریخ. ئاستی چاوەڕوانکراوی خۆشەویستی گشتی بۆ ئەپۆلۆ زۆرجار لە ڕاستی مێژوویی زیاترە.

ڕوانگەکانی دارایی گرنگن. بەپێی وتەی کەیزی درایەر، پسپۆڕی سیاسەت لە کۆمەڵگای پلانتێری، ناسا نزیکەی 105 ملیار دۆلاری (بە پشتبەستن بە هەڵئاوسان) لە ئارتیمس و بەرنامەکانی SLS و ئۆریۆنی پەیوەندیدار خەرج کردووە لە سەرەتای دامەزراندنیانەوە، تا یەکەم هەوڵی هەڵدانی مرۆڤ. لەبەرامبەردا، بەرنامەی ئەپۆلۆ لە ماوەی 13 ساڵیدا 309 ملیار دۆلاری تێچووە. ڕەنگە خێرایی هێواش و وردتر ووردتر ی ئارتیمس سوودمەند بێت، کە پتانسیل هەیە بەرنامەیەکی بەردەوامتر و درێژخایەنتر لە ئەپۆلۆ، بەردەست بکات. جگە لەوەش، ئارتیمس هەوڵێکی هاوبەشی نێودەوڵەتییە، جیاواز لە ئەپۆلۆ، لەگەڵ بەشداری بەرچاوی دامەزراوەکان و کۆمپانیاکان لە سەرانسەری جیهان، لەوانە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپی (ESA) و ئیرباس کە ماژوولی خزمەتگوزاری ئۆریۆن دروست دەکەن، و زۆرێک لە وڵاتان کە ڕێککەوتننامەکانی ئارتیمسیان واژۆ کردووە، کە ئاماژەیە بۆ بەشداریکردنی هاوبەش لە سەرکەوتنەکەیدا.

لە ژینگەی میدیایی ئەمڕۆدا کە پڕە لە پەرشەوبڵاویی و سەرنجڕاکێشی، ڕەگ و ڕیشە و گرنگی ئەرکەکانی وەک ئارتیمس بە ئاسانی لەدەست دەچێت. ئەپۆلۆ لە سەردەمێکی میدیایی سادەتردا، کە باڵادەستی سێ تۆڕی تەلەڤیزیۆنی گەورە و بڵاوکراوەکانی چاپ بوو، گەشەی کرد. ژینگەی میدیایی ئێستا، کە بە بازنەکانی هەواڵی کورت و دەنگی دیجیتاڵی بەردەوام تایبەتمەندە، سەرنجی بەردەوامی گشتی دەکاتە بابەتێکی گرنگ. خۆی بەرنامەکە بەرپرسیار نییە لەم سەرنجە پەرشەوبڵاوە. بە لەبەرچاوگرتنی کێشە جیهانییە بەپەلەکان، لە کێشە دیموکراسییەکانەوە تا کێشە کۆمەڵایەتییە ئاڵۆزەکان، تێگەیشتووە کە سەرنجی گشتی دابەش کراوە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەرکەکانی وەک ئارتیمس II دەتوانن وەک هێزێکی هاوسەنگی گرنگ کار بکەن، چیرۆکێکی ئیلهام و پێشکەوتن پێشکەش بکەن - چیرۆکێکی ئیجابی زۆر پێویست، هاوشێوەی کاریگەریی یەکەم گەشتی ئەپۆلۆ 8 بۆ مانگ لە ساڵی 1968.

هەندێک ڕەخنەگر، گەشتی داهاتووی ئارتیمس II بە تەنها "ڕێپێوان"ێک وەسف دەکەن کە بازنەی مانگ تەواو ناکات، و توانای سەرنجڕاکێشانی پرسیار دەکەن. لەگەڵ ئەوەشدا، گومان هەیە کە خەڵکی گشتی بە ڕاستی جیاوازی بکەن لە نێوان ئەم میکانیکانەی خولگەیی دیاریکراودا. ئەوەی ئاشکرایە ئەوەیە کە ئەم ئەرکە نوێنەرایەتی هەنگاوێکی گرنگ دەکات لە وەرگرتنەوەی تواناکانی گەڕانی خێرا بۆشایی ئاسمان - دەستکەوتێکی گەورەیە شایانی ناسین و پشتگیریکردنە، نەک ڕەتکردنەوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری